Waris Dirie
 Cathleen Miller
	KWIAT PUSTYNI
	Z namiotu nomadw do Nowego Jorku

	W jzyku nomadw Waris znaczy kwiat pustyni.
Zakwita z rzadka i na krtko na piaskach, kiedy spadnie deszcz - takie imi nosi bohaterka tej opowieci.
Jej kariera jest na prawd niewiarygodna i budzi zdumienie, e zdarzya si na prawd.
Waris urodzia si w Somalii, w plemieniu pustynnych wdrowcw, wychowywaa si pord:, byda i wielbdw, w otoczeniu dzikiej przyrody.
W wieku 13 lat dziewczta z tego plemienia s poddawane rytuaowi obrzezania i wydawane za m.
Te dwa wydarzenia zawayy na caym przyszym yciu Waris.
Dziewczyna ucieka z plemienia i rozpoczyna przedziwn wdrwk, ktr po wielu przygodach i drastycznych wydarzeniach koczy w Nowym Jorku.
Obecnie wystpuje jako modelka obok Naomi Campbell oraz Claudii Schiffer.
Zostaa wyrniona tytuem ambasadora Narodw Zjednoczonych jako kobieta, ktra przesza rytua obrzezania; naley do organizacji zwalczajcych t brutaln praktyk.
Mojej Mamie
	Teraz wiem, e przetrwanie burz i huraganw niesionych przez ycie czsto jest moliwe tylko dziki sile woli.
Dedykuj t ksik mojej matce, Fattumie Ahmed Aden, ktrej sia bya niezomna.
	Pokazaa nam, swoim dzieciom, e trzeba zachowa wiar nawet w obliczu najbardziej niewyobraalnych przeciwnoci losu.
Byo nas dwanacioro, lecz kademu powicaa si w rwnej mierze - co samo w sobie jest osigniciem niebywaym.
Jej mdro przytoczyaby najmdrzejszych.
	Powicaa si bez przerwy, skarya rzadko.
Widzielimy, e oddaje nam bez wahania wszystko, co moe da.
Mimo e nieraz zaznaa blu utraty dziecka, trwaa przy pozostaych z niezmienn si i odwag.
Bogactwo jej ducha i pikno ciaa pozostay niezrwnane.
	Mamo, kocham Ci, szanuj i podziwiam, i dzikuj Wszech mocnemu Allachowi, e da mi Ci jako matk.
Moj modlitw jest uszanowanie Twej spucizny przez wychowanie wasnego syna zgodnie z tym, co Ty nam wpajaa.
Jeste strojnym ubiorem wynionym przez chwata, O ty, niczym warta cae krocie szata.
Czy ujrz jeszcze twarz raz tylko widzian?
Rozpady si zasony - jeste jak stal kuta.
Jeste niczym w Nairobi wyrzebione zoto, Soca wczesne promyki wschodzce co rano.
Czy ujrz jeszcze twarz raz tylko widzian?
	ludowy poemat z Somalii
	Nota autorska
	Kwiat pustyni jest prawdziw histori ycia Waris Dirie.
Po niewa wszystkie przedstawione tu wydarzenia miay miejsce w rzeczywistoci, osoby wystpujce w ksice zostay - w trosce o zachowanie ich prywatnoci - w wikszoci wypadkw ukryte pod pseudonimami.
	Ucieczka
	Zbudzi mnie jaki szmer.
Otworzyam oczy: sta przede mn lew.
Powieki rozwary mi si tak szeroko, jakbym wzrokiem chciaa go caego pochon.
Sprbowaam wsta, ale nie jadam od tak dawna, e bezwadnie osunam si na ziemi pod drzewem, ktre miao mnie chroni przed bezlitosnym wiatem poudnia afrykaskiej pustyni.
Zamknam oczy, moja gowa powoli opada do tyu, a poczuam szorstko pokrywajcej pie kory.
Lew by tak blisko, e rozpalone powietrze przenikaa jego ostra wo.
	- To ju koniec, Panie mj.
Przyjmij mnie do siebie - rzekam Allachowi.
	Samotna wdrwka przez pustyni musiaa si tak zakoczy.
Nie miaam broni, nie miaam siy ucieka.
Nawet gdybym bya do silna, eby uciec na drzewo, nie miaam adnych szans.
Par krokw i - cap!
- signby mnie ap, ktrej pazury byy rwnie przydatne do wspinaczki, co i do zabijania.
Ju bez lku otworzyam oczy i powiedziaam:
	- Bierz mnie, jestem gotowa.
	By to pikny samiec o zotej grzywie, mody i w peni si, mia jakie pi, sze lat.
Dugi ogon leniwie smaga to jeden, to drugi bok, odganiajc natrtne muchy.
Wiedziaam, e moe mnie zmiady w mgnieniu oka.
I by krlem.
Ile to razy widywaam lady pocigu i mierci zwierzt znacznie wikszych ode mnie.
	Lew gapi si oczami koloru miodu, mrugajc od czasu do czasu.
Po chwili obejrza si powoli za siebie.
	- No ju, zrb to!
	Znowu popatrzy na mnie, znowu si obejrza.
W kocu obliza wargi i przysiad na zadzie.
Zaraz wsta i zacz si przede mn przechadza tam i z powrotem, seksowny i elegancki.
W kocu zawrci i odszed, stwierdziwszy zapewne, e na moich kociach jest zbyt mao misa, by zaprzta sobie mn gow.
Pogalopowa przez pustyni, a powe futro rozpyno si na tle piasku.
	Kiedy zdaam sobie spraw, e nie ma zamiaru mnie zabi, nie poczuam ulgi.
Nie baam si przecie, byam gotowa na mier.
Najwyraniej zawsze przyjazny mi Bg mia wobec mnie jakie inne zamiary, jaki powd, by pozostawi mnie przy yciu.
Rzekam wic:
	- Co to znaczy?
We mnie, kieruj mn.
I ruszyam w drog.
	Pocztek caego tego koszmaru to ucieczka od ojca.
Miaam wtedy 13 lat, yam na somalijskiej pustyni z moj rodzin, plemieniem nomadw.
Pewnego dnia ojciec oznajmi, e po stanowi o moim maestwie.
Wiedziaam, e musz dziaa szybko, zanim przyszy m zjawi si i porwie mnie znienacka.
Zwierzyam si matce, e uciekn; chciaam odnale jej siostr, mieszkajc w Mogadiszu, stolicy Somalii.
Oczywicie nie byam nigdy ani w Mogadiszu, ani w adnym innym miecie.
Nigdy te nie widziaam si z ciotk, ale dziecicy optymizm kaza mi sdzi, e wszystko jako si uoy.
	Wrd wielu plemion pustynnych istnieje tradycja porywania narzeczonej - zazwyczaj po uzgodnieniu tego z jej rodzin 
	Kiedy ojciec i reszta rodziny gboko zasnli, matka zbudzia mnie i powiedziaa:
	- Teraz id.
	Rozejrzaam si, eby co zabra, ale niczego nie byo - adnej butelki wody, dzbana mleka ani koszyka z jedzeniem - wic bosa i odziana tylko w udrapowan chust ruszyam w czer pustynnej nocy.
	Nie znaam drogi do Mogadiszu, po prostu pobiegam przed siebie.
Z pocztku niezbyt szybko, bo nic nie widziaam - kluczyam i potykaam si o korzenie.
W kocu postanowiam usi i doczeka witu.
W Afryce we s wszdzie, a ja baam si ich potwornie, kady nadepnity korze wydawa mi si przyczajon kobr.
Kiedy soce wytoczyo si ponad horyzont, pognaam jak gazela.
Biegam i biegam godzinami.
	Do poudnia zapdziam si daleko w czerwone piaski i gboko we wasne myli.
Dokd, u diaba, tak goni?
Nie wiedziaam, dokd i.
Pejza wydawa si cign w nieskoczono, piasek znaczyy tylko pojedyncze akacje i kolcorole.
Godna.
spragniona i zmczona, zwolniam i zaczam i noga za nog.
Wlokam si znudzona dumajc, jak potoczy si moje nowe ycie, co nowego mi si przydarzy.
	Kiedy tak roztrzsaam te kwestie, wydao mi si, e sysz woanie:
	- Waris!
... W-a-a-a-ris!
	To by gos ojca!
Zaczam si miota wokoo, wypatrujc, skd dochodzi woanie, ale nie zobaczyam nikogo.
Z pocztku zdawao mi si, e ulegam zudzeniu, ale to "Waris!
... W-a-a-aris!
" tuko si echem coraz bliej.
Ton by bagalny, lecz mj lk wcale nie sta si przez to mniejszy.
Nic mi si nie zdawao, to naprawd by ojciec, z pewnoci pody po moich ladach na piasku.
Jeli mnie zapie, zabierze z powrotem i nie do, e wyda za tego faceta, to jeszcze zbije.
Mimo e byam w drodze od wielu godzin, zaczam biec tak szybko, jak tylko si dao.
Nie dogoni mnie - mylaam - bo jest stary, a ja moda i szybka.
W mych dziecicych wyobraeniach ojciec by czowiekiem starym.
Teraz wydaje mi si to mieszne, mia wtedy nieco ponad trzydzieci lat.
Wszyscy bylimy niebywale sprawni, bo wszdzie i zawsze trzeba byo biega, nie mielimy samochodu ani adnego innego rodka transportu.
A ja zawsze byam bardzo szybka, czy to gdy cigaam zwierzta, czy to szukajc wody, czy to biegnc w stron domu po zmierzchu, by dopa bez piecznego schronienia, zanim zapadn ciemnoci.
	Po pewnym czasie woanie ustao, zwolniam wic do marszu.
Pomylaam, e wystarczy by stale w ruchu, aby ojciec zmczy si i zawrci do domu.
Obejrzaam si i zobaczyam go, jak zblia si po stoku wzgrza pitrzcego si za moimi plecami.
Przeraona, zaczam biec coraz szybciej.
To byo jak surfing po piaskowych falach: wspinaam si mozolnie na kolejne wzgrze, a on zelizgiwa si ze zbocza poza mn.
Trwao to przez cae godziny, a w kocu zgubiam go z oczu.
Ju nikt mnie nie woa.
Serce bio mi jak szalone, wic przystanam za jakim krzakiem i zaczam si rozglda.
Nic, adnego dwiku, adnego ruchu.
Nie chciaam powtrzy bdu poprzedniej nocy i zboczyam na skay, gdzie nikt nie mg dojrze moich ladw.
eby jeszcze bardziej utrudni ojcu zadanie, zmieniam kierunek marszu.
	Soce zaczo chyli si ku zachodowi, byam wic przekonana, e ojciec zawrci.
I tak musia poszukiwa domu w ciemnociach, nasuchujc odgosw nocnego ycia: dziecicych okrzykw i miechu, muczenia krw i beczenia kz.
Wiatr nis te gosy daleko po pustyni.
To byy nasze latarnie morskie, gdy zgubilimy si w mroku nocy.
	Zmieniam kierunek marszu, ale byo to bez znaczenia, bo nie miaam pojcia, ktrdy i do Mogadiszu.
Biegam a do za chodu soca, biegam, a nie mogam ju nic przed sob zobaczy.
Byam godna, mylaam tylko o jedzeniu.
Moje stopy krwawiy.
W kocu siadam pod drzewem i zasnam.
	Obudzio mnie palce soce poranka.
Otworzyam oczy i zobaczyam licie wspaniaego eukaliptusa pncego si ku niebu.
Powoli docierao do mojej wiadomoci, w jakiej sytuacji si znalazam: "Mj Boe, jestem sama.
Co mam robi?
".
	Wstaam i znowu pobiegam.
Biegam tak przez wiele dni.
Jak dugo?
- Nie wiem.
Czas przesta istnie.
Byy tylko gd, pragnienie, strach i bl.
Gdy wieczr dojrzewa zupenym mrokiem, zatrzymywaam si i zasypiaam.
W poudnie, gdy skwar stawa si nie do zniesienia, siadaam pod drzewem i zaywaam czego w rodzaju sjesty.
	To wanie podczas kolejnej takiej sjesty zbudzi mnie ze snu lew.
Do tego momentu nie mylaam wcale o wolnoci.
Jedyne, czego chciaam, to wrci do mamy.
Chciaam tego bardziej ni jedzenia i wody.
Bylimy przyzwyczajeni obywa si bez wody i jedzenia przez dzie lub dwa, ale wiedziaam, e nie da si przetrwa duo duej.
Staam si tak saba, e ledwo udawao mi si porusza.
Stopy popkay i pokryy si ranami, kady krok by straszliw udrk.
Kiedy lew oblizywa si na mj widok, byo mi ju wszystko jedno - w gruncie rzeczy z wdzicznoci mylaam o szybkim zakoczeniu tej mczarni.
	Lew jednak popatrzy na koci sterczce przez skr, na za pade policzki i wytrzeszczone oczy - i poszed sobie.
Nie wiem, czy poczu lito na widok tak udrczonej istoty, czy bya to czysto praktyczna decyzja, e kiepski ze mnie ksek, czy te Bg wstawi si za mn.
Doszam wszake do wniosku, e Bg nie mgby by tak bezlitosny, eby ocali mnie przed lwem tylko po to, by nastpnie pozwoli mi zgin jake okrutniejsz mier ci godow.
Mia w tym widocznie jaki cel, wic zwrciam si ku Niemu: "We mnie, kieruj mn".
Trzymajc si drzewa, aby nie upa, bagaam Go o pomoc.
	Eukaliptus ustawia licie rwnolegle do soca, wic jego cie sabo przed nim chroni 
Znowu zaczam i.
Po paru minutach zobaczyam pastwisko pene wielbdw.
Podbiegam do wielbdzicy z najbardziej nabrzmiaym wymieniem i zaczam ssa mleko jak ciel.
Do strzeg mnie pasterz i wrzasn:
	- Wynocha, ty maa suko!
	- Usyszaam wist i trzask bykowca, ale byam tak zdesperowana, e ssaam dalej, szybko i mocno jak tylko si dao.
	Pastuch bieg, wrzeszczc wniebogosy.
Wiedzia, e jeli mnie nie odpdzi, bezcenne mleko przepadnie.
Nie zdy: nasyciam si i ruszyam do biegu.
Goni mnie jeszcze, usiujc dosign biczem, ale byam szybsza.
Stan bezradnie w popoudniowym socu i miota przeklestwa.
	Zatankowaam pod korek; byam teraz pena energii.
Biegam wic dalej i dalej, a dotaram do wioski.
Nigdy przedtem nie byam w podobnym miejscu: byy tu domy i ulice z ubitej na kamie ziemi.
Szam sobie rodkiem takiej ulicy, przekonana, e tak wanie naley robi.
Spacerowaam, gapic si na wszystko dokoa.
Przechodzca kobieta obrzucia mnie wzrokiem i za woaa:
	- Gupku jeden, skde si tu wzia?
- A potem wrzasna do innych wieniakw: - O Boe!
Popatrzcie na jej stopy!
- zdumiona widocznymi na nich ranami i strupami.
- Mj Boe, to musi by jaki przygup z zapadej wiochy!
- poznaa si na mnie.
- Dziewczyno, jeli chcesz y, zejd z ulicy.
Za z jezdni!
- Zepchna mnie na pobocze i zamiaa si.
	Zdawaam sobie spraw, e wszyscy j sysz i bardzo si wstydziam.
Opuciam gow, ale dalej maszerowaam rodkiem drogi, bo nie miaam pojcia, o co tej babie chodzi.
Wkrtce si dowiedziaam.
Biiip!
biiip!
- nadjechaa ciarwka.
Gdybym nie odskoczya, zmiadyaby mnie na pewno.
Zaczam wic i brzegiem drogi, wystawiajc rk w nadziei, e kto si zatrzyma i pomoe mi.
Trudno powiedzie, e zdecydowaam si na podr autostopem, bo nie miaam wtedy pojcia, co to oznacza.
Wresz cie stanam i wystawiam rk na drog.
Nastpny samochd przejecha tak blisko, e o mao mi jej nie urwa.
Targnam rk ku sobie, po czym wystawiam j ju znacznie ostroniej i zaczam powoli i dalej.
Wpatrywaam si w twarze ludzi za szybami samochodw, bagajc w duchu, by ktry si zatrzyma.
	No i jeden si zatrzyma.
Nie bardzo chce mi si chwali, co z tego wyniko, ale c na to poradz?
Mog jedynie opowiedzie ca prawd.
Do dzisiaj, kiedy tylko to sobie przypomn, chciaa bym ponownie mc zawierzy swoim przeczuciom i za nic w wiecie nie skorzysta z tej okazji.
	Ciarwka bya wyadowana kamieniami wielkoci piki tenisowej.
W szoferce siedziao dwch mczyzn.
Kierowca otworzy drzwi i rzuci po somalijsku:
	- Wskakuj, kochanie!
	Uczucie bezradnoci i strach przyprawiy mnie o mdoci.
	- Jad do Mogadiszu - wykrztusiam.
	- Zabior ci, gdzie tylko zechcesz - powiedzia kierowca i wyszczerzy zby w umiechu.
	Znaam ten czerwony umiech.
Kierowca mia zby czerwone od khatu - narkotycznej roliny podobnej w dziaaniu do lici koki; mj ojciec te jej zaywa od czasu do czasu.
Kobietom w ogle nie pozwalano uywa khatu, i bardzo dobrze, bo po khacie mczyni dostawali krka, stawali si podnieceni i agresywni.
Wielu z nich khat wrcz zniszczy ycie.
	Przeczuwaam, e co jest nie tak, ale nie bardzo wiedziaam, co dalej ze sob robi, wic przystaam na propozycj.
Kierowca kaza mi si wspi na skrzyni z adunkiem.
Odetchnam z ulg, e bd z dala od tych dwch w szoferce.
Wcisnam si w kt, prbujc sobie wmwi, e jest mi bardzo wygodnie na kupie kamieni.
Zapad ju zmrok i jak to na pustyni, od razu zrobio si bardzo chodno.
Ciarwka gnaa naprzd, a ja rozcignam si na kamieniach poza zasigiem lodowatego wiatru.
	Nagle zdaam sobie spraw, e klczy koo mnie towarzysz kierowcy.
Mia koo czterdziestki i by po prostu obrzydliwy.
Jego czaszka pozbya si ju mnstwa wosw i prbowa to sobie wynagrodzi idiotycznym wsikiem.
Mocno przerzedzone, pokryte czerwonym nalotem khatu zby rosy kady w inn stron - szczerzy je teraz oblenie.
Chobym ya dwiecie lat, nie zapomn tej gby.
Do tego by tusty, co stao si jeszcze bardziej oczywiste, gdy cign spodnie.
Jego wyprone prcie dyndao w mroku, gdy zacz si rozwiera moje uda.
	- Nie, prosz, nie!
- bagaam.
	Zaplotam patykowate nogi, jakbym chciaa z nich zrobi precel, i nie puszczaam.
Wcieky, e nie moe sobie ze mn poradzi, trzasn mnie rk w twarz.
Mj skowyt pochon wicher szalejcy po skrzyni ciarwki pdzcej przez noc.
	- Rozsu nogi!
	Walczylimy zawzicie; jego ciar przygniata mi plecy do kanciastych kamieni.
Znowu podnis rami i chlasn mnie na odlew, tym razem mocniej.
Otrzewio mnie to na tyle, e pomylaam o zmianie taktyki - by zbyt silny, eby stawia mu opr na olep.
Najwyraniej mia wpraw w tym, co robi.
W odrnieniu ode mnie, by w takiej walce dowiadczony i bez wtpienia zgwaci ju niejedn kobiet; niewiele brakowao, aby i ze mn mu si powiodo.
Chciaam go zabi.
Zabi!
Nie miaam jednak adnej broni.
Zaczam wic udawa podanie:
	- No dobrze, dobrze.
Ale pozwl mi najpierw zrobi siusiu - zadyszaam sodko.
	Jeszcze bardziej si podnieci:
	- Hej!
ta maa chce tego!
- i puci mnie.
	Popezam w drugi kt mrocznej paki i kucnam, udajc, e oddaj mocz.
Miaam par chwil wytchnienia i namysu.
Chwyciam najwikszy kamie, jaki zdoaam wymaca, wrciam i pooyam si obok niego.
	Kiedy wlaz na mnie, zebraam wszystkie siy i trzasnam go w skro.
Zachwia si.
Walnam znowu.
Osun si bez czucia.
Poczuam w sobie niespoyt si.
Nie znasz takiej siy, dopki ci kto nie zaatakuje, nie sprbuje ci zabi, zniewoli.
Dopki co takiego si nie wydarzy, nikt nie wie, jak moe by silny.
Kiedy tak lea, uderzyam go znowu i zobaczyam, e z jego ucha pynie krew.
Kumpel prowadzcy ciarwk widzia wszystko w lusterku.
	- Co tam si dzieje?
- wrzasn i zwolni, szukajc w buszu miejsca na przystanek.
	Wiedziaam, e jeli mnie zapie, to bdzie mj koniec.
Kiedy dostatecznie zwolni, poczogaam si na koniec skrzyni i wykonaam koci skok.
Pobiegam, wiedzc doskonale, e chodzi o moje ycie.
	Kierowca nie by ju mody.
Wyskoczy z kabiny i zacz si drze:
	- Zabia mojego kumpla!
Wracaj!
Zabia go!
	Goni mnie jaki czas przez krzaki, a wreszcie da sobie spokj.
Przynajmniej tak mi si wydawao.
	Wskoczy do kabiny, zapali silnik i zacz mnie ciga przez pustyni.
wiata ciarwki owietlay wszystko dokoa.
Syszaam ryk silnika tu za uchem; biegam tak szybko, jak tylko mogam, ale cigle by za mn.
Zaczam kluczy i uskakiwa w mrok.
Kiedy zgubi mnie z zasigu reflektorw, da w kocu za wygran i zawrci na szos.
	Biegam jak zwierz cigane przez drapienika.
Przez pustyni, przez las, potem znowu przez pustyni - nie miaam pojcia, gdzie jestem.
Kiedy podnioso si soce, pobiegam dalej.
W kocu dotaram do innej szosy.
Mimo e robio mi si niedobrze na myl o tym, co jeszcze moe si wydarzy, znowu za czam apa okazj.
Wiedziaam, e trzeba si jak najbardziej oddali od znanej mi ju ciarwki i jej zaogi.
Nigdy nie dowiedziaam si, jakie byy losy napastnika, ale wiedza ta bya i jest ostatni rzecz, jakiej bym pragna.
	Musiaam wyglda cudnie, kiedy tak staam w socu poranka.
Okrywajcy mnie zawj by skbion szmat.
Po caych dniach biegu przez piaski moja skra i wosy byy pokryte zlepionym kurzem, rce i nogi wyglday jak gazki, ktre moe zama byle podmuch wiatru.
Moje stopy byy poranione i znieksztacone jak u trdowatej.
Wystawiaam rk na drog, a w kocu napatoczy si mercedes.
Elegancki mczyzna zjecha na pobocze i zatrzyma si przy mnie.
Wliznam si do rodka i wprost zatkao mnie na widok luksusu panujcego we wntrzu.
	- Dokd jedziesz?
- zapyta kierowca.
	- Tam - wskazaam kierunek, gdzie jecha.
Mczyzna a zanis si od miechu, pokazujc pikne, biae zby.

	Dorastanie wrd zwierzt
	Zanim uciekam z domu, yam w rodzinie harmonijnie zwizanej z natur, a zwaszcza ze zwierztami utrzymujcymi nas przy yciu.
Kiedy wspominam najwczeniejsze lata, znowu za nurzam si w wiat dzielony z innymi dziemi, we wszystko, co nas otaczao.
Pierwsze moje wspomnienie to mj skarb - kozioek Billy.
Zapewne kochaam go a tak mocno, bo jak ja by maluchem.
Zdobywaam dla niego najsmaczniejsze kski, a sta si najtustsz i najszczliwsz kzk z caego stada.
Matka nie moga si nadziwi: ,,Dlaczego on jest taki gruby?
Przecie inne to istne straszyda!
". Opiekowaam si nim bez przerwy, cignam go wszdzie ze sob, gaskaam go i przemawiaam do niego caymi godzinami.
	Sposb, w jaki odnosiam si do Billyego, by w warunkach somalijskiego ycia czym nieomal oczywistym.
Los mojej rodziny splata si nierozerwalnie z losem naszych trzd.
cisa zaleno od zwierzt powodowaa, e mielimy dla nich wielki szacunek, co znajdowao odbicie prawie we wszystkim, co robilimy.
Kade dziecko, odkd tylko byo w stanie chodzi, opiekowao si jakim zwierzciem.
Kiedy zwierztom dobrze si wiodo, to i nam byo dobrze; kiedy one cierpiay, cierpielimy i my.
Gdyby pady, grozia nam mier.
Hodowalimy bydo, owce i kozy, ale chocia moim ulubiecem sta si kozioek, bez wtpienia najwaniejsze byy nasze wielbdy.
	W Somalii wielbd to zwierz-legenda.
yje tam wicej wielbdw ni w jakimkolwiek innym kraju na wiecie, wicej ni ludzi.
W moim ojczystym kraju ogromnie dug tradycj ma poezja przekazywana ustnie, a znaczna cz jej strof powicona jest wielbdom.
Mama czsto piewaa star pie, ktrej tre z grubsza brzmiaa tak: "Mj wielbd znikn ze zoczyc - zabi go albo skrad.
Bagam i modl si - zwr mi wielbda".
Znaczenie wielbdw wpajano mi od wczesnego dziecistwa.
Byy dla naszej spoecznoci czym bezcennym, bo na pustyni nie da si bez nich y.
Jak to uj somalijski poeta:
	Wielbdzica to matka temu, kto j ma.
Wielbd to ttnica, w ktrej ycie gra.
	To prawda.
Wielbd jest nawet miar ludzkiego ycia: gdy zostanie popenione zabjstwo, klan zabjcy musi odda klanowi ofiary sto wielbdw.
Jeeli tak si nie stanie, klan ofiary ma prawo pozbawi zabjc ycia.
Zwyczajowa opata za narzeczon te jest uiszczana w wielbdach.
Na co dzie wielbdy zwyczajnie utrzymyway nas przy yciu.
aden inny gatunek zwierzcia nie jest rwnie dobrze przystosowany do ycia na pustyni.
Choby i w najwyszych temperaturach wielbd nie traci pynw.
Wielbdzica potrzebuje wody tylko raz na tydzie, ale wytrzyma bez niej nawet miesic, a i tak bdzie dawa mleko, ktre pozwoli ludziom przetrwa okres suszy.
Do tego jeszcze wielbdy ywi si suchymi badylami i krzakami, zostawiajc traw innym zwierztom.
	Hodowalimy wielbdy, eby dwigay nas i nasz dobytek oraz bymy mogli spaca nasze dugi.
Gdzie indziej mona wskoczy w samochd i mign w dal, ale na pustyni jedynym rodkiem transportu jest zazwyczaj wielbd.
	Usposobieniem przypomina konia: przywizuje si do swojego pana i potrafi robi na jego polecenie rzeczy, ktrych nigdy nie wykona dla nikogo innego.
Ujedanie modego wielbda, na ginanie go do sioda i uzdy nie jest zajciem bezpiecznym.
Trzeba to robi pewnie i mocno.
Kiedy wielbd wyczuje sabo jedca, zrzuca go natychmiast i kopie bez litoci.
	Jak wikszo Somalijczykw, wiedlimy sielskie ycie pasterzy.
Mimo e cigle trzeba byo walczy o przetrwanie, posiadane stada wielbdw, krw i kz pozwalay nam y na po ziomie wysokim jak na warunki naszego kraju.
Zgodnie z tradycj bracia zajmowali si duymi zwierztami, a my, dziewczta, dbaymy o mniejsze.
	Naszym domem bya chata pokryta plecionk z trawy, rwnie porczna jak namiot.
Budow zaczynao si od ustawienia szkieletu z prtw, ktry obkadalimy matami z trawy utkanymi przez matk.
Powstawaa z tego kopua wysoka prawie na dwa metry.
Kiedy nadesza pora przeprowadzki, rozbieralimy maty i szkielet, po czym juczylimy nimi i pozostaym nielicznym sprztem domowym wielbdy.
Najmniejsze dzieci wspinay si na te niespoyte zwierzta, by odby na nich drog do nastp nego postoju.
Reszta rodziny sza pieszo, poganiajc trzody.
Kiedy napotkalimy rdo wody i wystarczajco due pastwiska, obz by rozbijany na nowo.
	Chata bya schronieniem dla najmniejszych dzieci, oaz cienia, gdzie przechowywano wiee mleko.
Pozostali czonkowie rodziny nocowali poza chat, pod gwiazdami.
Kadlimy si na matach, przytuleni ciasno jedno do drugiego.
Po zachodzie soca na pustyni robio si chodno.
Nie byo tylu koder, eby kady mia wasn, do tego jeszcze nasze ubrania byy wicej ni skromne, wic eby nie zmarzn, korzystalimy ze wsplnego ciepa.
Ojciec spa z brzegu -jak stranik i obroca caej rodziny.
	Wstawalimy ze wschodem soca.
Aby zwierzta nie pogubiy si w nocy, robilimy w kadym miejscu postoju pot z suchych gazi i przernych patykw.
Najpierw trzeba byo pj do takiej zagrody i wydoi mleczne samice; oseski trzymalimy osobno, inaczej wszystko by przez noc wyssay.
Jednym z moich zada byo dojenie krw.
Musiaam zostawi do mleka, eby go starczyo dla cielt.
Z tego, co udoiam, matka robia maso.
Dopiero po dojeniu dopuszczaymy mode sztuki do wymion.
	Potem dostawalimy niadanie z wielbdziego mleka.
Ma ono najwiksze wartoci odywcze spord wszystkich rodzajw mleka, zawiera bowiem witamin C.
Mieszkalimy na obszarach zbyt suchych, eby uprawia jakiekolwiek roliny, nie byo wic mowy o chlebie czy jarzynach.
By uzupeni nasz diet, podalimy czasami tropem gucw, wielkich dzikich wi afrykaskich, ktre potrafiy wywszy pod ziemi jadalne korzenie.
	Zabijanie zwierzt na miso uwaalimy za marnotrawstwo.
Ubj by ostatecznoci, usprawiedliwion tylko przez grob godu lub szczegln okazj, na przykad wesele.
Zwierzta byy zbyt cenne, eby je tak po prostu zabija i zjada.
Hodowalimy je dla mleka i w celu wymiany na inne potrzebne nam dobra.
Wielbdzie mleko byo w zasadzie jedynym skadnikiem dwu gwnych posikw dnia, niadania i kolacji.
Czasami brakowao go dla wszystkich, wtedy pierwsze jady najmodsze dzieci, potem starsze i tak dalej.
Matka nie tkna jedzenia, zanim wszystkie si nie najadymy.
Tak naprawd to trudno mi sobie przypomnie, ebym j kiedykolwiek widziaa przy jedzeniu, chocia wiem, e przecie co je musiaa.
Ale nawet jeli na kolacj nie byo nic, mao kto robi z tego problem, paka czy te si skary.
Paka mogy tylko mae dzieci; starsze znay zasady gry i po prostu szy spa.
Staralimy si zachowa pogod ducha, cisz i spokj, bo przecie z bosk pomoc jako si temu w kocu zaradzi.
Inshallach, czyli: jeli Bg zechce - to bya nasza filozofia.
Wiedzielimy, e nasze ycie zaley od si natury, a to przecie Bg nad nimi panuje, a nie my.
	Kiedy ojciec przynosi worek ryu, byo to wydarzenie, ktre da si porwna chyba tylko do witecznej uczty w innych czciach wiata.
Od czasu do czasu ojciec zamienia koz na ziarno uprawiane w bardziej wilgotnych czciach Somalii.
Robilimy z ryu potrawy z mlekiem albo praylimy go na patelni nad ogniskiem.
Mona byo wreszcie uy masa robionego przez wytrzsanie krowiego mleka w koszyczku wyplecionym rkami matki.
Kiedy miejsce postoju wypado w pobliu innych rodzin, dzielilimy si jedzeniem z ssiadami.
Jeli kto mia daktyle lub jadalne korzenie albo zabi swoje zwierz na miso, rozdzielano to wszystkim po rwno.
Dzielilimy si naszym szczciem z innymi, bo cho przewanie jedna lub dwie rodziny podroway osobno, to wszyscy bylimy czstkami wikszej spoecznoci.
Miay te znaczenie wzgldy czysto praktyczne:
	nie mielimy lodwek, wic miso i wszystko, co mogo si zepsu, musiao by zjedzone od razu.
	Po niadaniu trzody byy wypdzane z zagrd.
Kiedy sko czyam sze lat, dostaam pod opiek stado szedziesiciu czy siedemdziesiciu owiec i kz.
Braam dugi kij i chodziam z nimi sama na pustynne pastwiska, nucc pod nosem piosenki.
Kiedy jaka sztuka oddzielia si od stada, zaganiaam j z powrotem.
A rozbiegay si chtnie, bo po wyjciu z zagrody kada chciaa si naje.
Najwaniejsze byo to, eby wyj ze stadem jak najszybciej.
Im wczeniej si wyszo, tym wiksza bya szansa na znalezienie trawy i wody przed innymi pasterzami.
Gleba wysuszana podnoszcym si w gr socem wypijaa kad kropl.
Musiaam zapewni moim zwierztom tyle wody, eby napiy si do syta, bo mg upyn cay tydzie, zanim miayby po temu nastpn okazj.
Tydzie albo dwa, a moe trzy - kt mg to przewidzie.
Najsmutniej byo patrze, jak zwierzta gin z pragnienia.
Czasami szlimy w poszukiwaniu wody coraz dalej i dalej, a w kocu nie byo ju komu i.
Widok padajcych zwierzt rodzi najokropniejsze ze wszystkich uczucie bez radnoci - wiedziae, e to ju koniec i nic wicej nie da si zrobi.
	Trawiaste somalijskie przestrzenie nie miay wacicieli.
To od sprytu, zmylnoci pasterza zaleao, jak duo paszy dostan jego kozy i owce.
Bez przerwy wypatrywaam na niebie chmur obiecujcych deszcz.
Gdy si zblia, daway mi o tym zna
i inne zmysy: pojawia si wtedy szczeglny zapach i jakie napicie w powietrzu.
	Kiedy zwierzta szczypay traw, rozgldaam si za drapienikami, ktre w Afryce mona spotka wszdzie.
Na sztuki oddalajce si od stada czyhay hieny.
Baam si te lww i dzikich psw wczcych si caymi stadami.
A ja byam sama.
	Patrzc wci w niebo i wok siebie, musiaam bardzo uwaa, eby odej od obozu tylko tak daleko, aby zdy wrci przed zmrokiem.
Jednak wiele razy zdarzyo mi si przeliczy i wtedy dopiero mogam mie prawdziwe kopoty.
Najgorsze byy hieny, bo gdy poluj, nie spoczn, dopki nie dopadn upatrzonej ofiary.
A w mroku atakuj mielej ni za dnia, bo wiedz, e mao ktre zwierz je widzi.
Nawet gdybym zdzielia jedn czy drug kijem i odpdzia od stada, to i tak w pobliu czaia si reszta zgrai.
Kiedy wieczorem wpuszczaam moje kozy i owce do zagrody, liczyam je po kilka razy, by mie pewno, e adna nie zostaa na zewntrz.
Pewnego razu, a bya to ju gboka noc, zauwayam brak jednej kozy.
Policzyam jeszcze raz, i jeszcze raz.
Nagle zdaam sobie spraw, e nie widz Billyego.
Wpadam do zagrody, szukajc go jak w gorczce, ale nie znalazam.
Pobiegam do matki z krzykiem:
	- Mamo, Billy si zgubi.
Co mam robi?
	Oczywicie byo za pno, eby zrobi cokolwiek, wic matka tylko przytulia mnie, a ja zaczam rozpaczliwie ka.
Zdaam sobie spraw, e hieny wanie zjadaj mojego maego tucioszka.
	Cokolwiek by si jednak wydarzyo, trzeba byo myle o ywym inwentarzu.
To byo nasze naczelne zadanie, choby wok panoway susza, choroby czy wojna.
Cige zamieszanie polityczne w Somalii powodowao straszne problemy w miastach, ale my bylimy od tego tak daleko, e nikt si o to nie troszczy.
onierzy unikalimy jak zarazy.
Nie miao znaczenia, czy byliby to onierze somalijscy, czy onierze z Marsa - po prostu nie naleeli do naszego ludu, nie byli nomadami.
Syszelimy te historie o gwaceniu dziewczt, ktre oddaliy si od rodzinnego obozowiska; sama znaam jedn z nich.
Kiedy miaam jakie dziewi lat, w pobliu naszego obozu pojawia si caa armia.
	Tego poranka ojciec kaza mi napoi wielbdy, popdziam wic stado do wodopoju.
Kiedy uszam ju kawa drogi, zobaczyam w dolinie ogromny obz wojskowy.
Zapewne przybyli tu ostatniej nocy, a teraz jak okiem sign rozcigay si ich namioty i ciarwki.
Ukrywszy si za drzewem, obserwowaam kbicych si w dole umundurowanych mczyzn.
Przypomniaam sobie zgwacon dziewczyn i zamaram z przeraenia.
Byam sama; ci faceci mogli ze mn zrobi, cokolwiek by chcieli.
Znienawidziam ich od pierwszego spojrzenia.
Znienawidziam ich mundury, samochody i karabiny.
Nigdy si nie dowiedziaam, co tam robili, ale nawet gdyby mieli zbawi Somali, moja niech nie byaby mniejsza.
Tymczasem wielbdy potrzeboway wody, a jedyna droga omijajca obz wojskowy w bezpiecznej odlegoci bya zbyt duga i krta, wic zdecydowaam si puci zwierzta luzem, majc nadziej, e same trafi do wodopoju.
I poszy przez sam rodek obozu, midzy onierzami, a ja.
ukrywajc si za krzakami i drzewami, pobiegam naokoo, a spotkaam je znowu przy rdle.
Kiedy niebo zaczo szarze, powtrzylimy wszystko w odwrotnym kierunku i przed zmrokiem dotarlimy bezpiecznie do domu.
	Kadego wieczora, kiedy zagnaam ju swoje stado do za grody, nadchodzia znowu pora udoju.
Na szyjach wielbdw wieszalimy drewniane dzwonki.
Podczas dojenia pobrzkiway gboko, a ich dwik by prawdziw muzyk dla ucha kadego nomada.
Wielbdzie dzwonki byy jak wiata pozycyjne obozowiska, pozwalajce zagubionym w mroku wdrowcom odnale drog do domu.
Rytua wieczornego obrzdku odbywa si pod ciemniejcym sklepieniem pustynnego nieba, a sygnaem do zakoczenia pracy byo pojawienie si nad horyzontem jasnej plamki dalekiej planety.
Inne narody nazywaj t planet imieniem Wenus, bogini mioci, ale w moim kraju nazywalimy j maqual hidhid, co znaczy: chowanie jagnit.
	O tej porze czsto przytrafiay mi si rne przykroci.
Po pracy trwajcej bez przerwy od wschodu soca nie mogam ju zazwyczaj patrze na oczy i zdarzao mi si nagle zasn.
Gdy byam w marszu, budziy mnie skaczce na mnie kozy.
Musiaam si te pilnowa, eby ojciec nie zobaczy, jak podczas dojenia kiwa mi si gowa, a mleko kapie na ziemi.
Kocham go, ale to straszny gwatownik; kiedy przyapa mnie pic podczas pracy, dostawaam lanie, ebym w przyszoci traktowaa swoje zadania powaniej i z wiksz starannoci.
	Po obrzdku dostawalimy kolacj z wielbdziego mleka.
Potem zbieralimy drwa na wielkie ognisko i siadalimy krgiem w jego cieple, gwarzc i miejc si a do zanicia.
Te wieczory to moje ulubione wspomnienia z Somalii.
Siedziaam z matk i ojcem, siostrami i brami, kady by syty, wszyscy si miali.
Staralimy si by zawsze w dobrym nastroju.
Nikt si nie skary i nie jcza, nikomu nie przyszo na myl, eby na przykad rzuci propozycj: no to porozmawiajmy sobie o mierci.
yo si nam ciko, przetrwanie wymagao wytania wszystkich si, a pesymizm tylko by osabia nasz yciow energi.
	Chocia ylimy z dala od ludzkich skupisk, nigdy nie czuam si samotna.
Miaam starszego brata, dwie starsze siostry i kilkoro modszego rodzestwa.
Ganialimy si bez ustanku, wspinalimy na drzewa jak mapy, gralimy w kko i krzyyk rysujc palcami po piasku, rylimy doki w ziemi i zbierali kamienie, eby gra w afrykask gr zwan mancala.
Mielimy rwnie wasn odmian jacks, tyle e zamiast gumowej piki i metalowych kostek te uywalimy kamieni.
To zreszt moja ulubiona gra, bo byam w niej wietna, i zawsze prbowaam namwi modszego brata Alego, eby si ze mn zmierzy.
	Najwiksz przyjemnoci byo jednak po prostu ycie dziecka natury, swoboda bycia jej czstk, dowiadczanie wci nowych widokw, dwikw i zapachw.
Wypatrywalimy grupki lww wylegujcych si w socu, patrzylimy, jak przewalay si z boku na bok, ryczc i pr꿹c apy.
Ich maluchy goniy si i bawiy zupenie jak my.
Biegalimy za yrafami, zebrami i lisami.
Szczeglnie lubilimy gralki, zwierztka wielkoci krlika, cho w rzeczywistoci najbliszych krewnych soni.
Czekalimy cierpliwie przed ich norami, a kiedy pokazyway malutkie mordki.
cigalimy je po piasku.
	Podczas jednej z takich wypraw znalazam strusie jajo i za chciao mi si je zabra, eby wyhodowa sobie maego strusia na wasny uytek.
Takie jajo ma wielko blisk kuli do krgli.
Wydubaam je z piasku i zaczam dwiga do domu, kiedy pojawia si mama stru i pognaa za mn, a wierzcie mi, strusie s szybkie, mog biega nawet szedziesit pi kilometrw na godzin.
Od razu mnie dopada i zacza dzioba w gow.
up!
up!
up!
Miaam wraenie, e rozupie mi czaszk jak skorupk jajka, zostawiam wic jej dziecko i umknam, ratujc ycie.
	Rzadko zblialimy si do terenw zalesionych, ale kiedy tak si zdarzyo, uwielbialimy z ukrycia w koronach drzew podglda sonie.
Ju z daleka sycha byo ich potne trbienie.
Tak jak lwy, mapy i ludzie, sonie yj we wsplnotach.
Kady dorosy so, czy to kuzyn, wuj, ciotka, siostra, czy matka, dba o to, eby nikt si nie zbliy do maego sonika, wic my, ludzkie dzieci, musiaymy si wspina bardzo wysoko.
	Szczliwe chwile z rodzin odchodziy jednak stopniowo w przeszo.
Starsza siostra ucieka z domu, brat poszed do szkoy w miecie.
Zaczynaam si orientowa w rnych nie przyjemnych aspektach ycia mojej rodziny i ycia w ogle.
Deszcz przesta pada.
Opieka nad trzodami stawaa si coraz trudniejsza.
ycie stawao si coraz trudniejsze.
A ja razem z nim.
	Byam coraz bardziej harda, po czci dlatego, e widziaam mier moich braci i sistr.
Urodzio si nas dwanacioro, ale pozostaa szstka.
Matka urodzia blinita, ktre umary zaraz po porodzie.
Bya te liczna siostrzyczka, ktra przeya tylko sze miesicy.
Cay czas bya silna i zdrowa, a kiedy usyszaam krzyk matki:
	- Waaaris!
	Przybiegam natychmiast i zobaczyam, e matka klczy nad ni.
Byam ma dziewczynk, lecz wiedziaam, e dzieje si tu co strasznego - siostrzyczka wygldaa okropnie.
	- Waris, przynie wielbdziego mleka - zarzdzia matka.
Ale ja nie mogam ruszy si z miejsca.
	- No, pospiesz si!
	Staam i gapiam si na siostr jak w transie.
	- Co si z tob dzieje!
- wydara si matka.
Wreszcie poszam, wiedzc dobrze, co zobacz po powrocie.
Przyniosam mleko, ale siostra nadal bya okropnie spokojna
	- widziaam, e jest martwa.
Kiedy na ni patrzyam, matka uderzya mnie z caej siy.
	Jeszcze dugo potem obwiniaa mnie o jej mier, wierzc, e mam jak czarodziejsk moc, ktra przez samo wpatrywanie si moe zabi dziecko.
Ja nie miaam adnych nadnaturalnych zdolnoci, ale jeden z modszych braci by kim niezwykym
	- wszyscy to przyznawali.
Nazywalimy go Starcem, bo kiedy mia sze lat, cay osiwia.
By niesamowicie inteligentny i wkrtce wszyscy mieszkajcy akurat w pobliu zaczli zgasza si do niego po porad.
Przychodzi taki kto i mwi:
	- Gdzie jest stary czowiek?
	Potem sadza siwowosego chopczyka na kolanach i pyta:
	- Czy sdzisz, e deszcz spadnie jeszcze w tym roku?
I kln si na Boga, e cho mj brat, sdzc z jego wieku, by dzieckiem, nie zachowywa si jak dziecko.
Siada, myla, mwi i porusza si jak mdry starzec peen godnoci.
Mimo e kady go szanowa, wszyscy si bali, bo byo oczywiste, e nie jest taki jak inni.
Jednak cho biologicznie mody, Starzec umar bardzo wczenie - zupenie jakby w cigu tych paru lat chcia zamkn cay ludzki cykl ycia.
Nikt nie wiedzia, dlaczego tak si stao, ale kady czu, e jego odejcie wiadczyo o tym, i nie nalea do tego wiata.
	Jak to czsto bywa w duych rodzinach, kademu z nas przy pisywano jak rol.
Ja byam buntowniczk.
Na tak opini zapracowaam sobie mnstwem poczyna - dla mnie zupenie oczywistych i usprawiedliwionych okolicznociami - ktre w oczach dorosych, a zwaszcza ojca, byy szokujce.
	Siedzielimy sobie kiedy pod drzewem z modszym bratem Alim, jedzc bielutki ry z wielbdzim mlekiem.
Ali poar swoj porcj od razu z wilczym apetytem, a ja smakowaam z wolna tak rzadki dar losu.
Cho w zasadzie jedzenie nie byo przez nas uwaane za co nadzwyczajnego, to ja zawsze cieszyam si kadym ksem.
Kiedy zostaa mi ju w misce tylko resztka, wstrzymaam si na chwil z jedzeniem, eby porozkoszowa si nim jeszcze.
Ali znienacka sign swoj yk i nie zostao mi nic, nawet ziarenko.
Bez namysu chwyciam lecy w pobliu n i wbiam go bratu w udo.
Ten wrzasn, ale zaraz wycign ostrze i wbi mi je dokadnie w to samo miejsce.
Oboje padlimy ranni, ale oczywicie wina bya po mojej stronie, bo to ja uderzyam go najpierw.
Do dzisiaj nosimy z Alim lady tej naszej uczty.
	Jeden z pierwszych wybuchw otwartego buntu wiza si z moim pragnieniem posiadania butw.
Cae ycie mam obsesj na ich punkcie.
Mimo e jestem modelk, nie mam wielu ubra, jakie tam dinsy i podkoszulki, ale moje szafy wypchane s sandakami, czenkami, szpilkami, teniswkami i kozakami, do ktrych - o ironio!
- przewanie nie mam co zaoy.
Jako dziecko rozpaczliwie chciaam mie buty, cho nie wszystkie dzieci w naszej rodzinie miay wasne ubrania, a ju na pewno nie byo na te buty pienidzy.
Ja jednak marzyam, e tak jak moja matka nosz pikne skrzane sanday.
Chciaam zakada je przed wyjciem na wypas i nie przejmowa si ju wicej kamieniami, cierniami, wami i skorpionami.
Moje stopy byy zawsze podrapane i posiniaczone, do dzisiaj mam na nich blizny.
Nieraz przebiam sobie stop cierniem, ktry czasami ama si i zostawa pod skr, a lekarzy ani lekarstw na pustyni nie byo.
Musiaam dalej maszerowa, bo wymagaa tego opieka nad zwierztami.
Nikt nie mwi: nie dam rady.
Kady wstawa skoro wit i kutyka, najlepiej jak umia.
	Ahmed, jeden z braci ojca, by bardzo zamony.
Wuj y w miecie Galcaio (Miasto w prowincji Mudug w rodkowej Somalii, okoo 600 km od Mogadiszu. Inna pisownia nazwy: Gallakajo, Gaalkacyo). 
 a my opiekowalimy si jego stadami.
Zostaam wybrana do pasienia jego kz, bo robiam to doskonale, potrafiam znale zwierztom wod i pasz, ustrzec je przed drapienikami.
Miaam mniej wicej siedem lat, kiedy podczas kolejnej wizyty zagadnam wuja Ahmeda:
	- Suchaj, chc eby mi kupi buty!
Popatrzy na mnie i zamia si.
	- No dobra, dobra.
Dostaniesz buty.
	Kiedy usyszaam od ojca, e wuj pojawi si znowu, zadraam z podniecenia - oto dzi dostan swoje pierwsze buty.
Gdy tylko nadarzya si okazja, wyrzuciam z siebie pytanie:
	- No i co, przywioze je?
	- Tak, tak, mam je tutaj - odpowiedzia i wrczy mi paczk.
	Wydobyam swj prezent i oniemiaam: to byy gumowe klapki.
Nie pikne skrzane sanday, jakie nosia mama, ale taniocha, te klapki.
Wprost nie mogam w to uwierzy.
	- To s moje buty?
- wrzasnam i cisnam klapkami w wuja Ahmeda.
	Kiedy odbiy si od jego twarzy, ojciec z pocztku prbowa si zdenerwowa, ale tym razem mu si nie udao, zacz si skrca ze miechu.
Wuja zatkao i wykrztusi tylko:
	- Nie do wiary.
Jak ty chowasz swoje dzieci!
Rzuciam si na niego wymachujc rkami, bo rozczarowanie doprowadzio mnie do prawdziwego szau.
	- To ja tak harowaam na takie nic?
- daram si.
- Co takiego za tyle roboty?
Tfu!
Wol chodzi boso, a mi si stopy zakrwawi, ni nosi takie mieci!
	Wuj Ahmed popatrzy na mnie, wznis oczy do nieba i westchn:
	- O Allachu!
	Przygarbi si, podnis swoje klapki i zabra je do domu.
	Nie uwaaam, e sprawa jest zaatwiona.
Kadego krewnego, znajomego i nieznajomego, ktry udawa si do Galcaio, prosiam o przekazanie wujowi jednej wiadomoci: "Waris chce butw!
". Na spenienie marzenia przyszo mi jednak czeka jeszcze wiele lat.
Tymczasem trzeba byo dalej opiekowa si kozami Ahmeda i reszt rodzinnych stad, przemierzajc tysice mil na bosaka.
	Na dugo przed histori z klapkami, kiedy miaam okoo czterech lat, odwiedzi nas pewnego razu Guban, dobry znajomy ojca.
Zaglda do nas do czsto.
Sta sobie, gwarzc z rodzicami, w zapadajcym zmroku, a w kocu matka spojrzaa w niebo na wynurzajc si jasn plamk maqual hidhid i za uwaya, e czas zapdzi jagnita do zagrody.
Guban na to:
	- Och, dlaczego nie miabym tego zrobi dla ciebie.
Waris mi pomoe.
	Poczuam si bardzo wana - przyjaciel taty wybra mnie, a nie ktrego z braci.
Wzi mnie za rk, wyszlimy z chaty i zaczlimy zagania stado.
Zazwyczaj przy takich okazjach biegaam dziko to tu, to tam, ale robio si coraz ciemniej, wic ze strachu trzymaam si blisko Gubana.
Ten za ni std, ni zowd zdj kurtk, pooy na piasku i przysiad na jej brzegu.
Przygldaam si temu ze zdziwieniem i zaprotestowaam:
	- Czemu siadasz?
Robi si ciemno, musimy si zaj zwierztami.
	Guban na to:
	- Mamy czas.
Zajmiemy si nimi za chwil.
- Wycign si na kurtce i klepn wolne miejsce obok.
- Chod tu i usid.
	Podeszam z wahaniem, ale jako dziecko uwielbiaam bajki, wic wydao mi si, e to wietna okazja, by jakiej posucha.
- Opowiesz mi bajk?
- spytaam.
Guban znowu klepn kurtk, mwic:
	- Opowiem, jak usidziesz.
	Kiedy tylko to zrobiam, popchn mnie, jakby chcia, ebym si pooya.
	- Nie chc lee.
Chc bajki!
- nalegaam uparcie, zrywajc si przy tym na rwne nogi.
	- No chod, chod - zamrucza i przytrzyma mnie mocno za rami.
- Kad si i patrz w gwiazdy, a ja opowiem ci bajk.
	Pooyam si z gow na kurtce, wbijajc stopy w chodny piasek, i wpatrzyam si w migoczc Drog Mleczn.
Kolor nieba przechodzi od indygo do czerni, jagnita skakay gdzie w ciemnociach, a ja czekaam z niepokojem na pocztek opowieci.
Nagle Drog Mleczn przesonia mi twarz Gubana.
Kucn midzy moimi udami i zerwa szerok szarf przepasujc mnie w biodrach.
Potem poczuam, e co twardego i mok rego usiuje mi si wcisn w krocze.
Zamaram w bezruchu - nie wiedziaam, co si dzieje, ale przeczuwaam, e to nic dobrego.
Ucisk by coraz silniejszy, a w kocu poczuam straszny bl.
	- Chc do mamy!
	Nagle obryzga mnie jaki ciepy pyn, a nocne powietrze przenikn mdy smrd.
	- Zesikae si na mnie!
- wrzasnam przeraona.
Zerwaam si i przepask zaczam ciera z ng cuchnce paskudztwo.
	- No ju dobrze, wszystko w porzdku - zaszemra uspokajajco Guban.
- Prbowaem tylko opowiedzie ci bajk.
	Odzyskawszy swobod ruchw, natychmiast pobiegam do domu, a Guban za mn, usiujc mnie po drodze schwyta.
Zobaczyam, e mama stoi przy ognisku, z owietlon na pomaraczowo twarz.
Przypadam do niej i wczepiam si kurczowo w jej nogi.
	- Co si dzieje, Waris?
- spytaa zaalarmowana.
Wkrtce przybieg zdyszany Guban.
Matka popatrzya na niego uwanie:
	- Co jej si stao?
	Rozemia si swobodnie i pomacha mi rk.
	- Oj, oj, prbowaem opowiedzie jej bajk i si przestraszya.
Trzymaam matk w elaznym ucisku.
Chciaam powiedzie, co zrobi mi przyjaciel taty, ale nie mogam znale waciwych sw, bo nie wiedziaam, co tak naprawd zrobi.
Patrzyam na gb miejc si w wietle ogniska, gb, ktra przypominaa mi si raz po raz przez cae lata, i wiedziaam, e bd go nienawidzia do koca ycia.
	Matka oderwaa moj gow od swojego uda, pogaskaa mnie i rzeka:
	- Ju dobrze, Waris.
To bya tylko bajka, dziecino.
To si nie dziao naprawd.
	A potem odwrcia si do Gubana i spytaa: - Co z jagnitami?
	ycie koczownika
	Wychowawszy si w Afryce, nie nabraam poczucia historii, ktre wydaje si tak wane w innych czciach wiata.
A do roku 1973 jzyk somalijski nie mia pisemnej formy przekazu, wic nie uczylimy si ani czyta, ani pisa.
Wiedza bya przekazywana z pokolenia na pokolenie ustnie - przez poezj i klechdy ludowe - oraz, co najwaniejsze, dziki temu, e uczono dzieci sztuki przeycia na pustyni.
Na przykad matka nauczya mnie wyplata z wysuszonej trawy naczynia o tak cisym splocie, e nie wylewao si z nich mleko.
Ojciec nauczy mnie, jak opiekowa si zwierztami i jak rozpoznawa, czy s zdrowe.
Nie mwilimy duo o przeszoci, bo nikt nie mia na to czasu.
Dzie dzisiejszy by wszystkim, wic mwio si przede wszystkim o tym, co jest do zrobienia dzisiaj: czy wszystkie dzieci wrciy do chaty?
czy zwierzta s bezpieczne?
co bdziemy dzi jedli?
gdzie mona znale wod?
	ylimy w Somalii yciem naszych przodkw, tak samo od tysicy lat, bez adnych dramatycznych zwrotw.
Koczownicy nie mieli elektrycznoci, telefonw, samochodw; e ju nie wspomn o komputerach, telewizji i podrach kosmicznych.
Dlatego wsplne nam wszystkim poczucie czasu miao zupenie inny charakter ni panujce w krajach Zachodu.
	Tak jak i reszta mojej rodziny, nie wiedziaam, ile mam lat - mogam tylko przypuszcza.
Dziecko rodzce si w moim kraju miao niewielkie szans na to.
e doyje roku, wic nie uwaano, aby zapisywanie daty jego urodzenia byo szczeglnie istotne.
ylimy wtedy poza sztucznymi ramami czasu, tworzonymi przez zegary, kalendarze i rozkady jazdy.
Bieg czasu wyznaczao soce i pory roku.
Nasze plany zaleay od deszczu i od tego, ile dnia pozostao do zmroku.
Kiedy mj cie wyciga si w stron zachodu, znaczyo to, e jest poranek; kiedy kad si na moje stopy - byo poudnie; kiedy przechodzi na przeciwn stron - zblia si koniec dnia.
Kiedy cienia zaczynao szybko przybywa, naleao szuka drogi powrotnej do domu, eby nie zosta samemu w ciemnociach.
	Gdy wstao si rano, trzeba byo postanowi, co jest dzi do zrobienia, i robi to, najlepiej jak si potrafi, a si skoczyo albo a byo zbyt ciemno, eby cokolwiek zobaczy.
Nikomu nie przychodzio do gowy, eby planowa sobie dokadnie pory poszczeglnych zaj.
W Nowym Jorku bez przerwy spotykam si z ludmi, ktrzy wycigaj terminarze i pytaj: Masz czas w porze lunchu czternastego - albo moe pitnastego?
Odpowiadam im na to: Dlaczego, jeli chcesz si ze mn umwi, po prostu nie zadzwonisz dzie wczeniej?
Ilekro notuj w swoim kalendarzu te wszystkie spotkania, tylekro uwiadamiam sobie, e nie potrafi si przyzwyczai do samego pomysu tworzenia takiego spisu.
Kiedy po raz pierwszy przyjechaam do Londynu, nie mogam zrozumie, o co chodzi ludziom, ktrzy wbijaj wzrok w nadgarstek i woaj: No to musz lecie!
Zdawao mi si, e wszyscy wszdzie si spiesz, e kade dziaanie musi si skoczy jak najszybciej.
Czas afrykaski pynie powoli i spokojnie.
Kiedy mwisz: Zobaczymy si jutro koo poudnia - to znaczy, e nie wczeniej ni o czwartej, pitej.
Nawet dzisiaj odmawiam zakadania zegarka.
	W moich latach dziecicych w Somalii nigdy nie zdarzyo mi si zapdza mylami daleko w przyszo albo zanurza w przeszo wystarczajco gbok, eby pyta: mamo, jak to byo, kiedy bya dzieckiem?
Z tego te powodu niewiele wiem o przeszoci mojej rodziny, zwaszcza e opuciam j w tak modym wieku.
Cigle chciaabym mc wrci i dowiedzie si, jak wygldao ycie mamy, kiedy bya ma dziewczynk, skd po chodzia jej matka albo jak umar jej ojciec.
Doskwiera mi wiadomo, e pewnie nigdy si tego nie dowiem.
	Jedno wiem o mojej matce na pewno: bya pikna.
Zdaj sobie spraw, e brzmi to jak typowe gadanie crki zapatrzonej w mamusi, ale tak byo naprawd.
Jej twarz przypominaa rzeby Modiglianiego; skr miaa tak ciemn i gadk, e wydawaa si doskonale wycyzelowana z czarnego marmuru.
Gboka czer skry i olniewajca biel zbw powodoway, e kiedy miaa si w nocy, to wida byo tylko te byszczce, jakby zawieszone w mroku zby.
Wosy miaa dugie i proste, bardzo mikkie; jedynie wygadzaa je palcami, nigdy bowiem nie splataa ich w kok.
Wysoki wzrost i szczup budow ciaa odziedziczyy wszystkie jej crki.
	Bya bardzo spokojna i zrwnowaona, ale kiedy zaczynaa mwi, stawaa si histerycznie swawolna i duo si miaa.
Lubia robi arty - jedne byy tylko mieszne, inne mocno sprone, a niektre to zwyke gupstewka, ktre opowiadaa, eby nas rozmieszy.
Na przykad patrzya na mnie i pytaa:
	"Waris, dlaczego oczy znikny ci z twarzy?
". Ale jej ulubionym gupawym artem byo nazywanie mnie Avdohol, co znaczy:
	mae usta.
Ni std, ni zowd przygldaa mi si i mwia: Hej, Avdohol, czemu masz takie mae usta?".
	Ojciec by niezwykle przystojnym mczyzn i, wierzcie mi, zdawa sobie z tego spraw.
Mia ponad metr osiemdziesit wzrostu i jeszcze lejsz budow ni mama, by bardzo szczupy, Jego wosy i oczy byy brzowe.
Pyszni si swoim wygldem i czsto drani si z mam, mwic:
	Amadeo Modigliani (1884-1920) by zafascynowany rzebami Czarnej Afryki.
Sposb, w jaki portretowa kobiety, cechuje si jedynym w swoim rodzaju wysmukleniem postaci, zwaszcza gowy i szyi (przyp.
	- Mog pj i wzi sobie inn kobiet, jeli ty nie chcesz...
- i tu dodawa, o co mu chodzi.
Matka nie pozostawaa duna:
	- Id.
Zobaczymy, czy ci si uda.
	W rzeczywistoci kochali si bardzo, ale niestety, ktrego dnia stao si!
	Matka dorastaa w Mogadiszu, stolicy Somalii, ojciec za by nomadem yjcym od urodzenia na pustyni.
Kiedy si spotkali, uroda taty wywara na mamie takie wraenie, e koczownicze ycie wydao jej si szalenie romantyczne i bardzo szybko zdecydowali si pobra.
Tata przyszed do babci - bo dziadek ju wtedy nie y - i poprosi o pozwolenie na maestwo.
	- Nie, nie, nie, absolutnie nie - odpara babcia i dodaa w stron mojej matki:
	- To zwyky bawidamek!
	Babcia ani mylaa pozwoli swojej piknej crce, eby rzucia dotychczasowe ycie i posza doglda wielbdw w zupenej dziczy z ,,czowiekiem z pustyni".
Skoczyo si jednak na tym, e gdy mama miaa okoo szesnastu lat, ucieka z domu i po lubia tat.
	Poszli sobie w drug stron kraju i zaoyli na pustyni rodzin.
Dao to pocztek caej serii problemw.
Jej rodzina miaa pie nidze i wadz, wic mama nie miaa pojcia o surowoci ycia koczownikw.
Nie to jednak byo najistotniejsze.
Gwny prob lem tkwi w tym, e ojciec pochodzi z plemienia Daarood, matka za z plemienia Hawiye.
Tak jak Indianie, Somalijczycy dziel si na plemiona, a czonkowie kadego z nich s wobec siebie fanatycznie lojalni.
Duma plemienna bya i jest przyczyn wikszoci wojen w naszej historii.
	Daaroodowie i Hawiyowie silnie ze sob rywalizuj - matka bya zawsze bardzo le traktowana przez rodzin ojca, ktra uwaaa j za istot gorszego gatunku.
Dugo czua si samotna, ale ostatecznie przywyka do tego.
Kiedy uciekam z domu i straciam wi z rodzin, zdaam sobie spraw, co musiaa przeywa wrd Daaroodw.
Kiedy zacza rodzi i wychowywa dzieci, odnalaza mio.
za ktr tak tsknia przebywajc z dala od swoich.
Przecie byo nas a dwanacioro.
Pamitam, e zawsze pod koniec ciy mama znikaa na cae dni i wracaa ju z dzidziusiem na rku.
eby urodzi, sza na pustyni, zabierajc jedynie co ostrego do przecicia ppowiny.
Pewnego razu musielimy po jej znikniciu przenie obozowisko ze wzgldu na cigy niedostatek wody.
Odnalezienie nas zajo jej cztery dni.
Cay ten czas spdzia na pustyni sama z noworodkiem.
	Zawsze wyczuwaam, e jestem jej ulubionym dzieckiem.
Wzajemne zrozumienie wizao nas ze sob bardzo mocno.
Do dzisiaj myl o niej kadego dnia, modlc si do Boga, eby mia j w opiece, dopki mnie nie bdzie dane si ni zaopiekowa.
Kiedy byam maa, zawsze chciaam by blisko niej i przez cay dzie niecierpliwie czekaam na powrt do domu, eby mc przy niej usi i eby pogaskaa mnie po gowie.
	Matka potrafia wyplata wspaniae kosze z trawy, sposobem.
ktrego opanowanie wymaga wielu lat mudnej praktyki.
Godzinami uczyam si przy niej, jak zrobi kubek do picia mleka, ale adne z moich dzie nie dorwnywao wyrobom matki - moje kosze byy bezksztatne i pene dziur.
	Raz w miesicu mama opuszczaa obz i znikaa na cae popoudnie.
Mwiam jej wtedy: "Mamo, tak chciaabym wiedzie, co ty tam robisz" - ale zawsze odpowiadaa, ebym zaja si swoj robot.
W Afryce dzieciom nie wypada wtrca si w sprawy rodzicw.
Wiedziona chci bycia blisko niej i zwyk dziecic ciekawoci, pewnego razu podyam za ni ukradkiem.
Oczywicie, jak zwykle przed wyjciem, mama kazaa mi zosta w domu i zaj si modszym rodzestwem.
Kiedy jednak oddalia si od obozu, pobiegam za ni, chowajc si za krzakami.
Po duszym marszu spotkaa si z picioma innymi kobietami, ktre najwyraniej te przybyy z daleka.
Spotkay si w porze sjesty, kiedy jest zbyt gorco, eby cokolwiek robi, w porze odpoczynku zwierzt i ludzi, gdy kobiety maj wreszcie troch czasu dla siebie.
Siedziay pod potnym drzewem, jady praon kukurydz i piy herbat.
Ich skupione blisko siebie czarne gowy przypominay mi gowy mrwek.
Wszystko widziaam, ale nie syszaam, o czym rozmawiaj, poza tym strasz nie zachciao mi si je.
W kocu zdecydowaam si do nich podej.
Skradaam si krok za krokiem, a stanam koo matki.
	- Skde si tu wzia?
- krzykna.
	- Poszam za tob.
	- Za, bezczelna dziewczyna - skarcia mnie.
Ale pozostae kobiety miay si i wiergotay:
	- Popatrzcie na t licznotk!
No, chod tu, kochanie...
Matka rozchmurzya si wic i pozwolia mi wzi troch kukurydzy.
	Wychowywaam si z dala od ksiek, filmw i telewizji; moje dziecice dowiadczenia ograniczay si do wrae ycia codziennego.
Nie miaam wic pojcia, e istniej jakie inne wiaty ni nasz, peen kz i wielbdw.
Nie miaam te pojcia, e matka pochodzi z takiego wanie innego wiata.
A do 1960 roku poudniowe obszary Somalii byy skolonizowane przez Wochy.
Z tego te powodu spoeczno Mogadiszu, kultura, architektura pozostaway pod silnymi wpywami woskimi.
Matka znaa woski jzyk i czasami, kiedy bya za, rzucaa woskie przeklestwa.
Baam si tego i pytaam:
	- Co mwisz, mamo?
	- Och nic, to po wosku.
	- Jak to, po wosku?
Co to znaczy?
	- Nic, nie twoja sprawa - odpowiadaa lekcewaco.
Dopiero pniej odkryam, e jzyk woski, tak jak samochody i murowane budynki, jest czci szerokiego wiata istniejcego poza nasz chat.
Wiele razy pytaymy mam, dlaczego po stanowia wyj za naszego ojca.
	- Po co ty w ogle posza za tym czowiekiem?
Popatrz, gdzie mieszkasz, kiedy twoi bracia i siostry yj rozrzuceni po caym wiecie!
Oni s ambasadorami, a ty co masz?
Dlaczego ucieka z tym nieudacznikiem?
	Odpowiadaa, e zakochaa si w tacie i postanowia uciec, bo chciaa by razem z nim.
A moja matka to kobieta silna i co postanowi, to zrobi.
Widziaam, przez co musi przechodzi, lecz nigdy nie syszaam, eby si uskaraa.
adnego "mam dosy", "nie bd tego wicej robia".
Bya cicha, ale twarda jak z elaza.
Chciaabym sta si tak silna jak ona.
Gdyby mi si to udao, mogabym mwi, e moje ycie to sukces.
	Nasze zajcia byy typowe dla Somalii: 60 procent jej mieszkacw to koczujcy pasterze, utrzymujcy si przy yciu dziki hodowli zwierzt.
Ojciec wyprawia si od czasu do czasu do pobliskiej wsi lub miasteczka, eby sprzeda jakie zwierz i kupi worek ryu, materia na ubrania albo koce.
Zdarzao si te, e robi to za niego kto inny, kto akurat tam jecha.
	Pienidze zarabialimy rwnie na zbiorach ywicy uywanej do wyrobu kadzida - takiego samego jak to, o ktrym wspomina Biblia jako o jednym z darw przyniesionych Dziecitku Jezus przez trzech krlw.
Jego zapach ceniony jest od czasw antycznych a po dzie dzisiejszy.
ywic uzyskiwalimy z rosncych na wyynach pnocno-wschodniej Somalii kadzidowcw - piknych drzewek podobnych do rozoonego parasola, wysokich na jakie ptora metra.
Trzeba byo w tym celu ci nieco kory siekier i poczeka jeden dzie.
Wypywajcy z na cicia mlecznobiay sok zastyga, uzyskujc twardo gumy.
Czasami ulimy go jak gum ze wzgldu na przyjemny, gorz kawy smak.
Zbieralimy sople zakrzepej ywicy do koszyka, a ojciec je sprzedawa.
Wrzucalimy te kawaki ywicy kadzidowca do ogniska.
Do dzisiaj, gdy poczuj ten zapach, przenosz si duchem do obozu na pustyni.
Czasami mona spotka na Manhattanie kadzido reklamowane jako ten sam gatunek, ktry zbieraam jako dziecko.
Kupuj je w desperackiej nadziei zdobycia czegokolwiek, co przypominaoby rodzinny dom, ale jego zapach jest tylko ndzn imitacj cudownej, przebogatej woni unoszcej si z ognia w pustynn noc.
	Wielko naszej rodziny te bya typowa dla Somalii, gdzie przecitna kobieta rodzi siedmioro dzieci.
Dzieci s dla rodzicw gwarancj spokojnej staroci, bo to one si nimi zajm, gdy nie bd ju mogli ciko pracowa.
Somalijskie dzieci odnosz si do rodzicw i dziadkw z wielkim respektem i adne nie omieli si poda w wtpliwo autorytetu dorosych.
Zreszt kada starsza osoba, choby brat czy siostra, musi by traktowana z szacunkiem i naley si stosowa do jej ycze.
Midzy innymi dlatego moje buntownicze wyczyny byy postrzegane jako nie wyobraalnie skandaliczne.
	Rodziny byy liczne nie tylko z powodu braku kontroli uro dze, ale take dlatego, e im wicej ludzi mona byo obdzieli prac, tym szybciej mona j byo wykona.
Podstawowym problemem byo znalezienie wody; nie tyle obfitego jej rda, ile w ogle jakiej wody.
Poszukiwanie jej byo czsto wrcz katorniczym zajciem.
Gdy woda znikaa z okolic obozowiska, ojciec juczy wielbdy wielkimi bukakami wyplatanymi z trawy przez matk, po czym odjeda i wraca, dopiero gdy zdoa je gdzie napeni.
Staralimy si pozosta przez ten czas w jednym miejscu, ale kady kolejny dzie stawa si coraz wikszym wyzwaniem, bo aby napoi trzod, trzeba byo wdrowa coraz dalej i dalej.
Czasami musielimy przenie obz, zanim ojciec wrci, ale on zawsze nas znajdowa, oczywicie bez pomocy map czy drogowskazw.
Jeli ojca nie byo, bo na przykad pojecha do miasta po ywno, szukaniem wody musiao si zaj ktre z dzieci; mama bya potrzebna w domu, eby utrzyma gospodarstwo w ruchu.
	Mnie te to czasem przypadao.
Szam i szam caymi dniami, dopki nie znalazam rda.
Powrt z pustymi rkami oznacza by cakowit klsk, wtedy nie byoby ju dla nas adnej nadziei.
Trzeba byo prbowa a do skutku.
Wymwka "nie daam rady" w ogle nie wchodzia w gr.
Matka mwia, ebym znalaza wod, wic musiaam j znale.
Przebywajc w wiecie Zachodu, nie mogam nadziwi si ludziom, ktrzy usprawiedliwiaj si, mwic na przykad: Nie mog pracowa, bo boli mnie gowa.
Kiedy to sysz, mam ochot powiedzie: Pozwl, e znajd ci naprawd cik prac, ju nigdy nie bdziesz uskara si na to, co robisz.
	Kolejny powszechnie spotykany w Afryce sposb na zwikszenie liczby rk do pracy to wieloestwo.
Moi rodzice, yjcy przez dugie lata tylko we dwoje, byli rzadko spotykanym wyjtkiem.
Jednak pewnego dnia, po urodzeniu dwanaciorga dzieci, moja matka stwierdzia:
	- Jestem ju stara...
Dlaczego nie wemiesz sobie innej ony i nie dasz mi odpocz?
Daj mi ju spokj.
	Nie wiem, czy rzeczywicie tak mylaa, czy nie, ale zapewne nie spodziewaa si, e ojciec ten pomys podchwyci.
	A on gdzie przepad, zostawiajc wszystko na jej gowie.
Pocztkowo zdawao si nam, e poszed szuka wody albo jedzenia, ale kiedy nie byo go ju od dwch miesicy, doszlimy do wniosku, e nie yje.
Jak nagle znikn, tak nagle pojawi si ktrego wieczoru.
Wszystkie dzieci siedziay wanie przed chat, kiedy podszed swobodnym krokiem i spyta:
	- Gdzie matka?
	Powiedzielimy mu, e jest jeszcze ze zwierztami poza obozem.
	- No dobra, suchajcie wszyscy.
- Wyszczerzy swoje biae zby.
- Zapoznajcie si z moj on.
- I wypchn przed siebie jak dziewczynk, niewiele starsz ode mnie.
	Gapilimy si na ni w milczeniu, bo nikt nas o nic nie pyta, no i dlatego e adne z nas nie wiedziao, co w takiej sytuacji
	powiedzie.
	Naprawd strasznie zrobio si wtedy, gdy matka wrcia do domu.
Wszyscy czekalimy w napiciu, co si bdzie dziao dalej.
Mama popatrzya na ojca z ukosa, nie widzc, e w ciemnoci stoi inna kobieta.
W kocu zapytaa:
	- C to, wrcio si do domu?
	Tata przestpi z nogi na nog, rozejrza si wokoo i od powiedzia:
	- No dobra, dobra.
A tak przy okazji to poznaj moj on.
- Po czym obj pann mod ramieniem.
	Nigdy w yciu nie zapomn twarzy mamy owietlonej pomieniami ogniska.
Staa jak piorunem raona.
"Cholera, straciam go dla tej dziewczynki!
" - umieraa z zazdroci, ale staraa si tego po sobie nie pokaza,
	Nie mielimy pojcia, skd si wzia nowa ona ojca ani kim jest, ale jej to nie przeszkadzao, eby od razu wzi si do rzdzenia nami wszystkimi.
W kocu wzia si i do matki: zrb to, podaj tamto, ugotuj mi owo.
Sytuacja stawaa si coraz bardziej napita, a wreszcie nowa ona ojca popenia ciki bd - uderzya mojego modszego braciszka, Starca.
	Bylimy wanie w naszej kryjwce (zawsze po rozbiciu nowego obozowiska szukalimy w pobliu jakiego drzewa, eby urzdzi sobie nasz wasny, dziecicy "dom"), kiedy przyszed szlochajcy Starzec.
Wstaam, otaram mu zy i spytaam:
	- Co ci si stao?
	- Uderzya mnie!
Mocno!
	Nawet nie musiaam pyta, kto to zrobi, bo nikt z rodziny nigdy nie podnis na Starca rki, nawet ojciec, cho pozostae dzieci tuk regularnie.
Starzec by najmdrzejszy z nas i zawsze postpowa waciwie, wic nie byo powodu, eby go za cokolwiek kara.
To uderzenie stanowio punkt zwrotny, byo absolutnie niedopuszczalne.
Poszam wic rozmwi si z t gupi dziewuch.
	- Dlaczego uderzya brata?
- zadaam wyjanie.
	- Wypi moje mleko - odpowiedziaa hardo, zupenie jakby bya jak krlow, ktrej naley si cae mleko naszych trzd.
	- Twoje mleko?
To ja go udoiam i przyniosam je do chaty, wic jeli chcia je wypi, to mg to zrobi.
Nie wolno byo go bi!
- Och, zamknij si, do diaba, i wynocha!
- wrzasna, od pychajc mnie przy tym.
	Popatrzyam na ni i pokrciam gow - chocia miaam tylko trzynacie lat, wiedziaam, e popenia wielki bd.
	Bracia i siostry czekali niecierpliwie pod drzewem, ciekawi wynikw mojej rozmowy z on taty.
Wskazaam na wszystkich palcem i powiedziaam:
	- Jutro.
	Przytaknli w milczeniu.
	Nazajutrz szczcie najwyraniej nam sprzyjao: ojciec powiedzia, e wyjeda na par dni.
	W porze sjesty wrciam do domu ze stadem i odszukaam siostr i dwu braci.
	- onusia tatusia bardzo si panoszy - zaczam od stwierdzenia spraw oczywistych.
- Musimy da jej nauczk, eby si to wreszcie skoczyo.
	- Zgoda, ale co mamy zrobi?
- zapyta Ali.
	- Zobaczysz.
Na razie id za mn i pomagaj.
Wziam grub, mocn lin, uywan do troczenia naszego dobytku na wielbdach.
Wyprowadzilimy przestraszon now on taty daleko od obozu, zacignlimy w krzaki i zmusilimy j, eby zrzucia ubranie.
Potem przerzuciam lin przez konar wysokiego drzewa i obwizaam ni przeguby ng dziewczyny.
Kiedy cignlimy j wszyscy do gry, kla, wrzeszczaa i szlochaa na przemian.
Gdy jej gowa znalaza si wystarczajco wysoko nad ziemi, eby nie mogy jej dosign dzikie zwierzta, umocowaam koniec liny.
Wrcilimy do domu, zostawiajc za sob wijc si i wrzeszczc posta.
	Ojciec pojawi si wczeniej, ni zapowiada, bo ju nastpnego dnia po poudniu, i zapyta, gdzie jego maa kobietka.
Wszyscy wzruszali tylko ramionami i mwili, e nic nie wiedz.
Na szczcie zostaa na tyle daleko, e nie byo sycha jej krzykw.
Ojciec popatrzy na nas podejrzliwie, ale byo ju zbyt ciemno, eby szuka ladw.
Czu, e co tu jest nie w porzdku, i wzi nas na spytki:
	- Kiedy j ostatnio widzielicie?
Dzisiaj?
A moe wczoraj?
Tumaczylimy mu, zgodnie z prawd, e nie wrcia na noc do domu.
	Ojciec wpad w panik i miota si wszdzie jak szalony, ale znalaz j dopiero nastpnego dnia rano.
Wrci do domu nie przytomny z wciekoci, bo panna moda spdzia prawie dwa dni wiszc gow w d i nie bya w zbyt dobrej kondycji, kiedy odcina lin.
	- Kto to zrobi?
- wydziera si na nas, ale wszyscy stali spokojnie i tylko spogldali jedno na drugie.
Rzecz jasna, ona mu wyjania:
	- To Waris bya przywdc!
Ona pierwsza na mnie napada!
	Tata skoczy ku mnie i zacz mnie bi, ale wtedy rzucia si na niego z piciami reszta dzieci.
Wiedzielimy, e le jest bi ojca, lecz dla kadego z nas sytuacja bya ju nie do zniesienia.
	Po tym zdarzeniu nowa ona taty staa si inn osob.
Dalimy jej wymown lekcj, a ona dobrze j sobie przyswoia.
Do mylam si, e dwa dni wzmoonego napywu krwi do gowy odwieyy jej mzg, dziki czemu nabraa grzecznoci i umiaru.
Od tej chwili caowaa moj matk w stopy i chodzia za ni jak niewolnica: Czy mam ci co przynie?
Czy mam ci w czym pomc?
Nie, nie, sama to zrobi.
Sid i odpocznij.
	Pomylaam sobie: "Tu ci mam.
Powinna bya tak si zachowywa od pocztku, ty maa suko.
Oszczdziaby wszystkim caego tego zamieszania".
Nowa ona ojca, mimo e nawyka do surowego ycia nomadw i o dwadziecia lat modsza od mojej matki, nie bya rwnie twarda.
Mama moga si jej ju nie obawia.
	ycie nomadw jest surowe, ale peno w nim pikna nierozer walnych zwizkw z przyrod.
Matka nadaa mi imi cudu natury: ,,waris" to nazwa pewnego szczeglnego pustynnego kwiatu.
Widuje si go na pustkowiach sprawiajcych wraenie, e nic ywego nie jest w stanie tam przetrwa.
W moim kraju zdarza si, e deszcz nie pada nawet przez rok.
Kiedy jednak woda zrosi jaowy py, pustynia pokrywa si przepysznymi tawopomaraczowymi kwiatami.
Dlatego wanie ty jest moim ulubionym kolorem.
	Kiedy dziewczyna ma wyj za m, kobiety z jej plemienia id na pustyni i zbieraj te kwiaty.
Potem susz je, mieszaj z wod na papk i maluj ni twarz panny modej, by miaa zoty poysk.
Donie i stopy przyozdabiane s w misterne wzory henn.
Oczy, obwiedzione czarnymi kreskami z sadzy, nabieraj gbi i powabu.
I wszystkie te wspaniae efekty kosmetyczne powstaj za pomoc zupenie naturalnych rodkw.
Nastpnie na ciele panny modej drapowane s chusty barwione na jaskrawe kolory: czerwony, rowy, pomaraczowy i ty - im ich wicej, tym lepiej.
Przewanie nie maj ich wiele, bo wikszo rodzin cierpi straszliw bied, ale nikt si tego nie wstydzi.
Panna moda ma na sobie po prostu wszystkie najlepsze rzeczy, jakie mog zgromadzi jej matka, siostry i przyjaciele.
Przy tym zawsze nosi si z ostentacyjn godnoci, cechujc wszystkich Somalijczykw.
Gdy nadejdzie dzie lubu, ma wyj na spotkanie narzeczonego jako oszaamiajca pikno.
Doprawdy, mao ktry na to zasuguje!
	Przybywajcy na wesele czonkowie plemienia przynosz prezenty.
Nie s jednak wymagane jakie konkretne rzeczy; nikt te nie wstydzi si tego, e nie sta go na wicej.
Przynosisz, co masz: mat, dzban czy troch jedzenia na uczt weseln.
W naszej kulturze nie ma niczego w rodzaju miodowego miesica - po weselnej nocy nastpuje normalny dzie pracy, a przyniesione dary pozwalaj modej parze zacz nowe, wsplne ycie.
	Poza weselami, w Somalii rzadko si wituje.
Nie ma wit wyznaczonych sztywno przez kalendarz.
Najwaniejszym powodem do wsplnej radoci jest deszcz po dugiej suszy.
W moim kraju woda wystpuje w tak skpych ilociach, e kady jest wiadom jej znaczenia jako esencji ycia.
Nomadzi yjcy na pustyni maj wielki szacunek dla wody, kada jej kropla jest dla nas nieomal witoci.
Po dzi dzie uwielbiam wod, ju sam jej widok sprawia mi ogromn przyjemno.
	Bywao, e susza trwaa tak dugo, i wpadalimy w rozpacz.
Ludzie gromadzili si wtedy i bagali Boga o deszcz.
Czasami to pomagao, czasami nie.
Pamitam, jak pewnego roku przez ca por, ktra miaa by deszczowa, nie spada ani jedna kropla.
Poowa naszych stad pada martwa, reszta bya w opakanym stanie.
Matka powiedziaa mi, e wszyscy zbieraj si na mody w intencji deszczu.
Nie wiadomo skd, pojawiali si wci nowi.
nie znani nam ludzie.
Wszyscy modlili si, taczyli i piewali, prbujc podnie si na duchu i wzbudzi w sobie rado.
	Nastpnego dnia niebo zachmurzyo si i zacz la deszcz.
Jak zawsze w takiej chwili, wybucha powszechna rado.
Kady zrzuca, co mia na sobie, ludzie nurzali si w strumieniach deszczu, chlapali wod z kau, zmywajc kurz nagromadzony przez miesice suszy.
Potem zaczy si tradycyjne tace: kobiety klaskay i pieway, ich sodkie, niskie gosy niosy si w mroku pustyni; mczyni skakali, zdawao si, pod samo niebo.
Wszys cy przynieli jedzenie i w podzice za dar ycia ucztowalimy jak krlowie.
	Po ulewie sawanna zakwita na zoto, zazieleniy si pastwiska.
Zwierzta nareszcie mogy si naje i napi do syta, a dla ludzi nadszed czas odpoczynku i radoci.
Pawilimy si w jeziorach utworzonych przez deszcz, wszdzie pieway ptaki.
Nasza pustynia zmienia si w raj.
	Wejcie w wiat kobiet
	Nadesza pora obrzezania (Zwyczaj ten jest powszechny rwnie wrd innych czarnoskrych ludw Afryki Wschodniej i rodkowej)
mojej starszej siostry, Aman.
Tak jak wszystkie modsze siostry, ja take bardzo jej zazdrociam wejcia do zamknitego dla mnie krgu prawdziwych kobiet.
Aman bya nastolatk - ju dawno przekroczya przecitny wiek obrzezania, bo dotychczas cigle co si z tym nie ukadao.
Nasza rodzina, krc po Afryce w nie koczcym si cyklu przeprowadzek, wci rozmijaa si ze znachork wypeniajc ten odwieczny rytua.
W kocu ojciec j sprowadzi, eby obrzezaa obydwie starsze siostry: Halemo i Aman, ale gdy przybyli do obozu, Aman szukaa wanie wody, wic obrzezana zostaa tylko Halemo.
Ojciec bardzo si martwi, bo to Aman wkraczaa w wiek zdatny do zampjcia, a nie byo mowy o eniaczce, zanim dziewczyna nie zostanie od powiednio "przystosowana".
W Somalii panuje przekonanie, e midzy nogami dziewczyny znajduje si co zego.
Mimo e przynosimy to ze sob na wiat, to co jest jakoby nie czyste, wic musi zosta usunite.
Wszystko.
echtaczka, mniejsze wargi sromowe i wikszo warg wikszych.
Wszystko to si wycina, a rana jest tak zszywana, e po naszych organach pciowych pozostaje tylko blizna z niewielkim otworem, przez ktry uchodzi mocz i krew podczas miesiczki.
Dla nas jednak szczegy tego zabiegu pozostaway tajemnic - nigdy ich nie wyjaniano.
Miaymy tylko wiedzie, e gdy nadejdzie waciwy moment, wydarzy si co szczeglnego.
	Skutkiem tego wszystkie dziewczyny w Somalii niecierpliwie oczekuj tej ceremonii oznaczajcej przejcie ze wiata dzieci do wiata kobiet.
Z pocztku odbywao si to w momencie osignicia dojrzaoci pciowej, co byo o tyle uzasadnione, o ile dziewczyna staje si wtedy zdolna do zajcia w ci.
Z biegiem czasu jednak obrzezaniu poddawano coraz modsze dziewczynki.
Po czci dlatego, e to one same wywieray presj na rodzicw w oczekiwaniu na to ,,szczeglne wydarzenie".
Oczekiwaniu, ktre da si porwna chyba tylko z oczekiwaniem dzieci wiata Zachodu na przyjcie urodzinowe lub wizyt witego Mikoaja w Boe Narodzenie.
	Kiedy dowiedziaam si, e stara znachorka przybdzie, aby obrzeza Aman, zapragnam tego samego.
Aman bya wspania starsz siostr, bya dla mnie wzorem, i cokolwiek ona miaa lub czegokolwiek chciaa, tego chciaam i ja.
W dzie przed wielkim wydarzeniem szarpaam matk za rami i bagaam:
	- Mamo, zrb mi to samo!
Mamo, zrbmy to jutro!
Matka odepchna mnie.
	- Moe nie spiesz si z tym, maa!
	Aman nie miaa wtpliwoci.
Pamitam, jak szeptaa do siebie:
	- ebym tylko nie podskakiwaa jak Halemo!
Byam wtedy zbyt maa, eby si zorientowa, o co jej chodzio, a kiedy spytaam j o to wprost, zmienia szybko temat.
	Wczesnym rankiem matka i jej znajoma wziy ze sob Aman i poszy na spotkanie znachorki.
Jak zwykle prosiam, eby mnie ze sob zabray, i jak zwykle matka kazaa mi zosta z modszym rodzestwem.
Uywajc tych samych zwiadowczych technik, ktre zastosowaam podgldajc matk na spotkaniu z przyjacikami na pustyni, ledziam je z ukrycia.
	Znachorki biege w sztuce obrzezania ciesz si w naszej spoecznoci duym powaaniem - nie tylko ze wzgldu na to, e opanoway t szczegln umiejtno, ale take dlatego, e daj za swoje usugi bardzo wysokich opat.
Honorarium za obrzezanie jest jednym z najwikszych wydatkw, na jakie moe by naraony budet somalijskiej rodziny, niemniej jednak uwaa si, e jest to inwestycja niezbdna.
Bez niej bowiem crka nie wejdzie na maeski rynek.
Kobiety o nietknitych obrzezaniem genitaliach uwaane s za niezdolne do maestwa, nieczyste, i aden prawdziwy mczyzna nie wemie ich powanie pod uwag.
Tak wic znachorki -jak je nazywaj - s bardzo powaanymi czonkiniami naszej spoecznoci.
Z ich rki umiera jednak tak wiele dziewczt, e ja nazywam je morderczyniami.
	Patrzyam zza drzewa, jak matka i jej towarzyszka posadziy Aman na ziemi, a potem chwyciy j mocno za ramiona.
Znachorka zacza co robi midzy jej nogami i wtedy dostrzegam, e twarz siostry kurczy si z blu.
Moja siostra bya bardzo tward, siln dziewczyn, a tu masz - aaaj!
Uniosa nog i zacza tuc znachork po plecach, po czym wyrwaa si kobietom i zacza ucieka, znaczc na piasku krwawy lad.
Pobiegy za ni.
Z pocztku Aman mocno je wyprzedzia, ale po pewnym czasie pada bezwadnie na ziemi.
Kobiety odwrciy j na plecy i kontynuoway swoj robot.
Zrobio mi si niedobrze, nie mogam ju na to patrze i uciekam do domu.
	Teraz wiedziaam co, czego wolaabym nie wiedzie.
Nie rozumiaam, co si stao, ale przeraaa mnie myl, e i mnie to czeka.
Nie mogam wypyta o to matki, bo zobaczyam rzeczy, ktrych widzie nie powinnam.
	Po obrzezaniu Aman trzymana bya z dala od dzieci, ale dwa dni pniej zaniosam jej troch wody.
Przyklknam przy niej i zapytaam:
	- Jak byo?
	- Potwornie...
- zacza i nie dokoczya.
Nie chciaa mnie straszy wiedzc, e teraz na mnie kolej.
	Od tej chwili baam si okropnie tego, co byo przecie nie uchronne.
Staraam si wypchn z pamici widok cierpienia siostry.
W swojej naiwnoci zdoaam w kocu przekona sam siebie, e chc sta si prawdziw kobiet i doczy do starszych sistr.
	Wdrowa z nami zawsze pewien przyjaciel ojca, jczcy staruch, ktry gdy mu si naprzykrzaymy z modszymi siostrami, odpdza nas jak natrtne muchy, mwic:
	- Idcie precz, nieczyste dziewki!
Nawet nie jestecie obrzezane!
	Mwi to takim tonem, jakby sam brak obrzezania czyni obrzydliwym przebywanie w naszej obecnoci.
Jego napaci pobudzay mnie, by zrobi w kocu to, co zamknie mu t wstrt n gb.
	Mia on syna imieniem Jamah, na ktrego zagiam parol, cho on sam ignorowa mnie zupenie, bo wypatrywa oczy za Aman.
Po pewnym czasie doszam do wniosku, e problem tkwi w tym, i Aman bya obrzezana.
Zapewne wzorem ojca Jamah nie chcia si kuma z nieczyst, nieobrzezan dziewczyn.
Mia am chyba z pi lat, kiedy poszam do matki i zaczam nudzi:
	- Mamo, przecie jestem kobiet.
Kiedy w kocu mi to zrobisz?
- Uwaaam, e musz mie za sob to tajemnicze przejcie.
	Udao si.
Pewnego dnia matka powiedziaa:
	- Ojciec wie, gdzie spotka znachork.
Czekamy na ni, po jawi si lada chwila.
	Wieczorem przed obrzezaniem matka poradzia mi, ebym nie pia zbyt wiele, bo bd duo siusia.
Nie wiedziaam, o co chodzi, ale przytaknam.
Byam zdenerwowana, lecz chciaam mie to ju za sob.
Staam si orodkiem zainteresowania caej rodziny i dostaam nawet dodatkow porcj jedzenia.
Tu przed pjciem spa matka powiedziaa:
	- Obudz ci rano, jak bdzie trzeba.
	Nie miaam pojcia, skd bdzie wiedziaa o nadejciu znachorki, ale mama czsto przeczuwaa, e kto przyjdzie lub e co si wydarzy.
	Leaam bezsennie przez ca noc, a nagle mama zjawia si tu przy mnie.
Nadal byo ciemno, lecz niebo przechodzio ju, niemal niezauwaalnie, z czerni w szaroci przedwitu.
Pokazaa mi na migi, ebym bya cicho, i wzia mnie za rk.
Na wp pica poczapaam za ni, wlokc za sob moj skromn koderk.
Teraz wiem, dlaczego w podobnych sytuacjach dziewczynki zrywa si ze snu tak wczenie.
Rze ma si odby, zanim inni si obudz, eby nikt nie sysza krzykw ofiary.
Ja tymczasem, cho niespokojna, robiam posusznie, co mi kazano.
Wyszymy z chaty, by zanurzy si w wysuszone zarola.
	- Poczekamy tutaj - powiedziaa mama.
	Siadymy na chodnej ziemi.
Zrobio si nieco janiej, lecz nadal ledwo mona byo odrni ksztaty.
Wkrtce usyszaam pobrzkiwanie sprzczek u sandaw znachorki.
Matka zawoaa j po imieniu i dodaa:
	- Czy to ty?
	- Tak, jestem tutaj - usyszaymy, cho wci nikogo nie byo wida.
	Nagle, zupenie nie wiem w jaki sposb, znalaza si tu przy mnie.
	- Siadaj!
- popchna mnie na paski kamie.
adnej rozmowy, nawet powitania.
adnego tam: to moe
	bardzo bole, wic musisz by dzieln dziewczynk.
O, nie.
	Morderczyni od razu przesza do rzeczy.
Matka uamaa kawaek wystajcego z ziemi korzenia, uoya
	mnie na kamieniu, potem siada za mn, przycisna moj gow do piersi i otoczya mnie nogami.
Chwyciam jej uda, a matka woya mi ten patyk do ust, mwic:
	- Przygry to.
	Zmrozio mnie przeraenie, bo nagle pojawia si przede mn wykrzywiona cierpieniem twarz Aman.
	- To bdzie bolao - wymamrotaam zza korzenia.
Mama pochylia si i szepna mi do ucha:
	- Wiesz, e nie dam rady ci sama utrzyma, wic bd grzeczna, dziecino.
Bd dzielna, a wszystko szybko si skoczy.
	Popatrzyam midzy nogi i zobaczyam, jak znachorka szykuje si do roboty.
Wygldaa jak zwyczajna somalijska staruszka - barwny zawj wok gowy, jasna baweniana suknia - ale na jej twarzy nie byo nawet cienia umiechu.
Patrzc na mnie tpym wzrokiem, signa do torby zrobionej z kawaka starego sukna.
ledziam jej ruchy, bo bardzo byam ciekawa, czym bdzie mnie ci.
Spodziewaam si jakiego wielkiego noa, ale ona wycigna may pcienny woreczek, wyowia z niego zaman yletk i zacza j dokadnie oglda.
Soce byo jeszcze pod horyzontem.
Wok nas pojawiay si ju kolory i cho szczegy obrazu byy rozmazane, na wyszczerbionym ostrzu dostrzegam zaschnit krew.
Znachorka spluna na yletk i zacza j wyciera o sukni.
W tym momencie zrobio mi si ciemno przed oczami - to matka przesonia mi je szarf.
	A potem dowiedziaam si, jak to jest, gdy ci wycinaj cz ciaa.
Syszaam odgosy tpego narzdzia rncego w t i nazad moj wasn skr.
Kiedy to sobie przypomn, wprost nie mog uwierzy, e sama to przeyam.
Zupenie jakby chodzio o kogo innego.
Nie da si tego opisa sowami adnego jzyka.
To tak, jakby ci kto obcina na ywca rk albo nog, tyle e ta rka czy noga jest najbardziej czu czci twojego ciaa.
Mimo to nawet nie drgnam, bo pamitaam o Aman i wiedziaam, e nie ma odwrotu.
No i chciaam, eby mama bya ze mnie dumna.
Siedziaam jak skamieniaa, wmawiajc sobie, e im mniej si bd rusza, tym krcej to bdzie trwao.
W kocu jednak nogi przestay mnie sucha i zadrgay niepokojco.
Zaczam prosi Boga, eby si to wszystko skoczyo.
Wysucha mnie - ze mdlaam.
	Kiedy odzyskaam przytomno, zdawao mi si, e ju po wszystkim, ale najgorsze miao dopiero nadej.
Opaska spada mi z oczu i zobaczyam, e morderczyni zgromadzia przy sobie mnstwo kolcw z rosncej w pobliu akacji.
Przekuwaa nimi to, co pozostao po zabiegu, a potem przecigaa przez dziury grub, bia ni.
Nogi miaam zupenie odrtwiae, ale poncy midzy nimi bl by tak silny, e chciaam umrze.
W pewnym momencie doznaam uczucia, jakbym uniosa si nad ziemi.
Bl zosta gdzie pode mn: fruwaam ponad t przeraajc scen, obserwujc kobiet zszywajc moje zmaltretowane ciao tulone przez biedn matk.
I wtedy poczuam niesamowity spokj - nic mnie ju nie bolao i niczego si nie baam.
	Gdy otworzyam oczy, tej strasznej kobiety ju nie byo.
Chyba mnie przesuny, bo leaam na ziemi, obok kamienia.
Moje nogi od kostek a po biodra byy zwizane szmatami tak, e nie mogam si ruszy.
Rozejrzaam si, szukajc matki, ale sobie posza, wic leaam samotnie, czekajc, co bdzie dalej.
Obrciam gow w stron kamienia: by zbryzgany krwi, jakby zarnito wanie jakie bydl.
Moje ciao, moja pe, leao tam, wysychajc w socu.
	Leaam, patrzc na wznoszce si powoli soce.
Wok nie byo ladu cienia i fale aru biy mi w twarz, dopki nie przyszy matka z siostr.
Odcigny mnie w chd i koczyy w milczeniu przygotowanie mojego legowiska.
To take naleao do tradycji:
	pod drzewem trzeba byo zrobi chatk, gdzie mogabym od poczywa i goi swe rany z dala od innych ludzi.
Kiedy mama i Aman skoczyy prac, wcigny mnie do rodka.
	Byam przekonana, e to ju koniec cierpie - dopki nie zachciao mi si sika.
Dopiero wtedy zrozumiaam rad mamy, ebym za duo nie pia.
Po dugich godzinach wyczekiwania w napiciu naleao mi si wyjcie na stron, ale byam przecie skrpowana a do pasa.
Mama ostrzegaa mnie, ebym nie chodzia, bo wtedy rany si otworz i trzeba mnie bdzie zszywa od nowa.
Wierzcie mi, bya to ostatnia rzecz, jakiej bym pragna.
	- Chc siku - zawoaam do siostry.
Jej mina powiedziaa mi, e to nie jest dobry pomys.
Podesza.
obrcia mnie na bok i wydubaa doek w piasku.
	- Do dziea - powiedziaa.
	Kiedy wydusiam z siebie pierwsz kropl, poczuam, jakby kto polewa mi ciao kwasem.
Po znachorskim szyciu pozosta tylko maleki otwr, wielkoci ebka od zapaki.
Chodzi o to, eby przyszy m mia pewno, e nowo polubiona ona nie zaywaa seksu, zanim on jej nie dotkn.
Skutkiem tego mj mocz zbiera si w wieej ranie i dopiero potem cieka po udach cienkim strumyczkiem.
Zaczam wy.
Nie pisnam nawet, gdy morderczyni cia mnie na strzpy, ale teraz zabolao mnie tak strasznie, e nie wytrzymaam.
	Wieczorem matka i Aman wrciy do reszty rodziny, zostaam wic znowu sama.
Nie baam si jednak lww ani wy, mimo e leaam zupenie bezbronna.
Od chwili, gdy poszybowaam ponad wasne ciao i zobaczyam staruch zszywajc moj ran, nie baam si niczego.
Leaam na ziemi jak koda, obojtna na bl i lk, byo mi wszystko jedno, czy umr, czy bd ya.
Nie przejmowaam si tym, e inni miej si przy ognisku, podczas gdy ja le sama w ciemnociach.
	Dni w chatce wloky si jeden za drugim.
W ranach rozwino si zakaenie i dostaam tak wysokiej gorczki, e na przemian traciam i odzyskiwaam przytomno.
Bojc si tortury oddawania moczu, zaczam unika picia i wstrzymywaam si z sikaniem do ostatniej chwili.
Mama szybko to odkrya i wytumaczya mi:
- Kochanie, jeeli nie bdziesz siusia, umrzesz.
Trzeba wic byo przyzwyczai si do nowej sytuacji.
Gdy czuam, e mj pcherz jest peny, a nikogo nie byo w pobliu, odpezaam z posania, przewracaam si na bok i czekaam na znany mi ju przeszywajcy bl.
W kocu zakaenie osigno takie rozmiary, e nie byam w stanie oddawa moczu.
Przez nastpne dwa tygodnie mama przynosia mi jedzenie, inne ni przedtem, a ja czekaam, a rana si zagoi.
Wstrzsana gorczk, znudzona do granic wytrzymaoci, zadawaam sobie tylko jedno pytanie: po co to wszystko?
W tym wieku nie miaam pojcia o seksie.
Wiedziaam tylko, e zaszlachtowano mnie z przy zwoleniem matki.
Nie mogam zrozumie, po co.
	Wreszcie mama zabraa mnie do domu; nogi miaam jednak nadal skrpowane.
Pierwszego wieczora w rodzinnej chacie ojciec zapyta mnie:
	- No i jak si czujesz?
	Zapewne chodzio mu o nowy dla mnie stan kobiecoci, ale ja mylaam wtedy jedynie o blu w kroczu.
Umiechnam si tylko i milczaam.
Miaam zaledwie pi lat - czy mogam wiedzie, co to znaczy by kobiet?
Dowiedziaam si wszake, co to znaczy by afrykask kobiet.
Znaczyo to cierpie w mil czeniu, biernie i bezradnie, jak dziecko.
	Moje nogi pozostay skrpowane w sumie ponad miesic.
Matka cigle napominaa mnie, e nie ma mowy o adnych biegach i skokach, wic tylko ostronie kicaam.
Poniewa zawsze rozpieraa mnie dzika energia - biegaam jak gepard, niczym mapa wspinaam si na drzewa i skay - bezczynne patrzenie na bawice si normalnie rodzestwo byo dla mnie dodatkow udrk.
Myl, e trzeba bdzie przej od nowa przez potwornoci szycia, tak mnie jednak paraliowaa, e baam si ruszy choby o cal.
Raz na tydzie mama sprawdzaa, czy rany dobrze si goj.
Kiedy wreszcie usunito mi wizy, spojrzaam midzy uda, ciekawa, co tam zostao.
Odkryam gadki kawaek skry przecity blizn podobn do suwaka.
	I ten suwak by bez wtpienia zasunity.
Moje genitalia byy zamknite murem nie do przebycia - a do weselnej nocy, gdy maonek znajdzie sobie drog do mojego wntrza noem lub w jaki inny, rwnie brutalny sposb.
	Odkd odzyskaam zdolno chodzenia, czuam, e musz zrobi pewn rzecz.
Mylaam o tym kadego dnia od chwili, gdy szlachtowaa mnie starucha, przez cay czas, gdy leaam bezwadnie jak koda.
Wrciam do kamienia, na ktrym zostaa speniona moja ofiara, i prbowaam odnale to, co utraciam.
Nic jednak nie zostao.
Pewnie zeary to hieny albo inne cier wojady, ogniwa wiecznego cyklu narodzin i mierci.
By to do oczywisty dowd bezwzgldnoci regu rzdzcych nasz pus tynn egzystencj.
	Chocia z powodu obrzezania bardzo si nacierpiaam, to i tak miaam szczcie, bo wiele dziewczt spotka los znacznie gorszy.
Przemierzajc przestrzenie Somalii, spotykalimy po wielekro inne rodziny i bawiam si wtedy z ich crkami.
Czsto zdarzao si, e przy kolejnej okazji nie mogam odnale znanej mi twarzy.
Nikt nigdy nie mwi, dlaczego te dziewczynki znikay, w ogle nie padao na ich temat adne sowo.
A byy to wanie ofiary bezsensownego okaleczenia - umieray na skutek utraty krwi, w wyniku zakaenia, z powodu tca.
Biorc pod uwag warunki, w jakich zabieg by wykonywany, trudno si temu dziwi.
Dziwne byo raczej to, e niektre z nas pozostaway przy yciu.
	Ledwo pamitam moj starsz siostr Halemo.
Miaam pew nie ze trzy lata, kiedy nagle znikna.
Nie mogam zrozumie, dlaczego tak si stao.
Potem dowiedziaam si, e wykrwawia si na mier po ,,szczeglnym wydarzeniu".
	Kiedy miaam jakie dziesi lat, usyszaam histori modszej kuzynki.
Obrzezano j w wieku lat szeciu.
Odbyo si to jak zwykle: zostaa porznita przez jak bab, po czym znalaza si w osobnej chatce, eby doj do siebie.
Wkrtce jednak jej "interes" -jak to okreli brat dziewczynki, ktry nam to opowiada - zacz puchn i w chatce zapanowa smrd nie do wytrzymania.
Wysuchaam caej historii, ale nie bardzo w ni wierzyam.
No bo dlaczego miao co mierdzie, skoro nic takiego nie zdarzyo si ani mnie, ani Aman?
Teraz wiem, e kuzyn nie kama.
W wyniku robionej chykiem w krzakach operacji doszo zapewne do zakaenia rany gangren 
	Nazwa fachowa: zgorzel gazowa; rozwija si najczciej w ranach za brudzonych ziemi.
Zapachu zgorzeli nie da si porwna z niczym innym). 
Kiedy matka kuzynki przysza sprawdzi, jak crka si czuje po kolejnej spdzonej samotnie nocy, zastaa sine i sztywne zwoki.
W tym wypadku to nie cierwojady, ale rodzina pogrzebaa dowody zbrodni.

	Kontrakt maeski
	Pewnego poranka obudzia mnie czyja rozmowa.
Podniosam si z maty, ale nic nie zobaczyam, postanowiam si wic rozejrze.
Poszam za gosami nioscymi si w nieruchomym porannym powietrzu.
P mili od obozu zobaczyam matk i ojca, jak machali jakim ludziom na poegnanie.
	- Kto to by, mamo?
- zapytaam, wskazujc palcem plecy drobnej kobiety z zawojem wok gowy.
	- Och, to twoja przyjacika, Shukrin.
	- Czy jej rodzina si wyprowadza?
	- Nie, to ona wysza za m - odpowiedziaa matka.
Wpatrywaam si zdumiona w znikajce sylwetki.
Miaam
	okoo trzynastu lat, Shukrin bya ode mnie tylko niewiele starsza,
	a tymczasem - nie do wiary!
- wysza za m.
	- Za kogo?
- spytaam, ale nikt mi nie odpowiedzia, bo to przecie nie moja sprawa.
Powtrzyam pytanie, ale skutek by taki sam.
	- Czy odesza na zawsze z mczyzn, za ktrego j wydali?
- przestraszyam si, e ju jej nigdy nie zobacz.
	- Nie przejmuj si, teraz twoja kolej - drwico odpowiedzia ojciec.
	Rodzice odeszli w stron chaty, a ja wci nie mogam pogodzi si z zasyszan nowin.
Shukrin wysza za m!
Za m!
Maestwo - bez przerwy syszaam to sowo, ale a do tego poranka nie zastanawiaam si, co ono naprawd oznacza.
	Jak wikszo somalijskich dziewczt, nigdy nie mylaam ani o maestwie, ani o seksie.
W naszej rodzinie - w caym naszym krgu kulturowym - nikt nigdy o tym nie mwi.
Chopcw uwaaam za rywali, ktrych naley pokona w wycigu o lepsze pastwisko i wod albo podczas zabawy.
Jedynymi uwagami na temat seksu byy ostrzeenia w rodzaju: Nie zadawaj si z nikim, dopki nie wyjdziesz za m, masz by dziewic.
Kada dziewczyna wiedziaa, e ma wyj za m jako dziewica i e bdzie miaa tylko jednego ma.
I basta takie byo jej przeznaczenie.
	Ojciec mawia czsto: ,, Jestecie moimi krlewnami".
Uwaa si za wielkiego szczciarza, bo jego crki byy najpikniejsze w okolicy.
"Jestecie krlewnami i aden facet nie ma prawa spoufala si z wami.
Jakby co, dajcie mi zaraz zna.
Bd was chroni, chobym mia to przypaci yciem".
	No i nieraz mia okazj, eby nas broni.
Kiedy Aman posza ze stadem daleko od obozowiska i przyczepi si do niej jaki obcy mczyzna.
Nagabywa j uparcie, mimo e powtarzaa po kilka razy:
	- Odczep si.
Nie podobasz mi si.
	Kiedy zorientowa si, e samym urokiem nic nie zdziaa.
zacz j szarpa.
To by jednak gruby bd, bo Aman nie jest chucherkiem - ma sze stp wzrostu i si mczyzny.
Potuka go okropnie, potem wrcia do domu i opowiedziaa o caym zdarzeniu ojcu.
Ten zaraz wyszed, odszuka biednego gupka i dooy mu jeszcze od siebie.
Nikt nie mia prawa zadawa si z crkami taty bez jego zezwolenia.
	Pewnej nocy obudzi mnie przeraliwy krzyk Fawzii, modszej siostry.
Jak zwykle spalimy pod gwiazdami, ale ona pooya si sama po drugiej stronie ogniska.
Siadam natychmiast i zobaczyam cie czowieka uciekajcego z naszego obozowiska.
	Fawzija jeszcze nie skoczya si drze, a ojciec ju bieg za intruzem.
Podeszlimy do niej - dotykaa z obrzydzeniem swoich ud pomazanych lepk, bia ciecz.
Napastnik uciek, zostawiajc tylko lady sandaw koo legowiska siostry.
Ojciec domyla si, kto to by, ale nie mia co do tego pewnoci.
	Jaki czas pniej tata pojecha po wod do miejscowej studni.
W Somalii jest to zazwyczaj wielki d, ktry kopie si tak dugo, a pojawi si woda podskrna.
Nieraz trzeba kopa nawet na gboko trzydziestu metrw.
Z czasem wody zbiera si w takiej studni coraz mniej i wtedy dochodzi do przepychanek, bo kady si boi, e nie zdy napoi swojego stada.
Ojciec sta wanie w bocie na dnie studni i napenia bukaki, gdy pojawi si w osobnik podejrzany o napastowanie Fawzii.
Nie mg doczeka si swojej kolejki i zacz drze si na ojca:
	- Hej, rusz si!
Te potrzebuj wody!
	Ojciec odpowiedzia mu, eby zszed na d i wzi sobie, ile chce.
Tamten nie tracc czasu zsun si po zboczu, raz-dwa napeni swoje wory i wanie zabiera si z powrotem, kiedy ojciec zobaczy odciski jego sandaw w bocie.
	- To bye ty, no nie?
- krzykn tata, chwyciwszy go za rami.
- Ty zboczony bydlaku, napade na moj crk!
- Zacz go tuc jak psa.
	Ten jednak wycign n - dugi, morderczy afrykaski sztylet z wyrytymi na ostrzu ornamentami - i dgn ojca kilka razy w klatk piersiow.
Tata wytrci mu n z rki, po czym wycign wasny i sam zada kilka ciosw.
W efekcie obaj padli powanie ranni.
Ojciec ledwo wypezn z dou, wrci do domu na ostatnich nogach, cay zalany krwi.
Wydobrza dopiero po dugim czasie, a ja zdaam sobie spraw, e nie rzuca sw na wiatr - naprawd by gotw umrze w obronie czci mojej siostry.
	Ojciec czsto sobie z nas artowa:
	- Jestecie moimi krlewnami, skarbami.
Trzymam was pod kluczem.
	Kiedy pytaam:
	- A gdzie ten klucz, tato?
- mia si jak szalony i odpowiada:
- Wyrzuciem go precz!
	- No dobrze, ale jak si wydostaniemy?
- pytaam dalej,
	a wszyscy si miali.
	- Nie twoje zmartwienie, kochana.
To ja zdecyduj, czy ju
	na to pora.
	Jego art dotyczy kadej z nas: od najstarszej Aman a po najmodszego oseska.
Tak naprawd jednak ojciec wcale nie artowa.
Bez jego pozwolenia nikt nie mia dostpu do nas.
I nie chodzio wcale o to, eby oszczdzi nam przykroci zwizanych z nie chcianymi zalotami.
Dziewice to bardzo pokupny towar na afrykaskim rynku maeskim, co jest zreszt praw dziw przyczyn praktyki obrzezywania kobiet.
Wydajc za m dziewic, ojciec mg oczekiwa hojnej zapaty.
Na pozbycie si z domu crki zbrukanej seksem z obcym mczyzn nie byo natomiast adnej szansy.
Oczywicie wszystko to niewiele mnie obchodzio - byam ma dziewczynk, nie miaam pojcia o seksie i maestwie.
	Nie obchodzio mnie to do czasu, gdy dowiedziaam si o maestwie Shukrin.
Par dni potem ojciec wrci do domu pnym wieczorem.
Usyszaam, jak woa:
	- Hej, gdzie jest Waris?
	- Tu jestem, tato!
- odkrzyknam.
	- Przyjd tu - poprosi agodnym tonem.
	Zazwyczaj by obcesowy i agresywny, wic domyliam si, e czego ode mnie chce.
Pomylaam, e chodzi mu o jakie dodatkowe prace przy zwierztach, poszukiwanie wody, ywnoci albo jakie inne domowe zajcie.
Staam wic w miejscu, za stanawiajc si, c on zamierza.
	- No chod, chod, chod - przywoywa mnie zniecierpliwiony.
	Podeszam powoli, obserwujc go spode ba.
Tato wzi mnie za rk i posadzi na kolanie.
	- Wiesz, jeste wspaniaa - zacz, a ja ju wiedziaam, e to co powaniejszego.
- Naprawd jeste wspaniaa, lepsza ni chopak, znaczysz dla mnie wicej ni syn.
Nigdy przedtem nie syszaam takich pochwa.
	- Hmmm - zamruczaam w odpowiedzi, gowic si, skd te awanse.
	- Ceni ci bardziej ni syna; pracujesz jak dorosy mczyzna, wietnie radzisz sobie ze zwierztami.
Chc, eby wiedziaa, e bardzo mi ci bdzie brakowao.
	Suchajc tego, odniosam wraenie, e boi si, i uciekn z domu jak Aman, ktra zrobia to, kiedy tata zacz stara si dla niej o ma.
Pewnie ba si, e odejd, a on i mama zostan z ca robot na gowie.
	Ogarna mnie fala czuoci, przytuliam si do niego, czujc wyrzuty sumienia w zwizku z moj podejrzliwoci:
	- Och, tato, nigdy nie odejd!
	Odsun si i wlepi we mnie spojrzenie.
Tym samym sodkim, agodnym tonem powiedzia:
	- Tak, kochanie, opucisz nas.
	- A niby dlaczego?
Nigdzie si nie wybieram.
Zostaj z tob i mam.
	- Odejdziesz.
Znalazem ci ma.
	- Nie, tato, nie!
- zerwaam si, a on prbowa mnie przy trzyma za rami.
- Nie chc was opuszcza!
Nie chc odchodzi z domu, chc zosta z tob i mam!
	- Ɯ...
cicho, wszystko bdzie dobrze.
Znalazem ci naprawd wietnego ma.
	- Kto to?
- spytaam zaciekawiona.
	- Niebawem go poznasz.
	Cho ze wszystkich si staraam si do tego nie dopuci, oczy zaszy mi zami.
Zaczam wygraa ojcu, wrzeszczc:
	- Nie chc wychodzi za m!
	- No dobra, posuchaj, Waris...
- Ojciec schyli si, podnis z ziemi kamyk, po czym schowa rce za plecy i przerzuca go z doni do doni.
Nastpnie wycign przed siebie zacinite pici i powiedzia: - Zgaduj, gdzie jest kamie.
Jeli zgadniesz, zrobisz, co ka, i do koca ycia bdziesz szczliwa.
Jeli nie zgadniesz, twoje dni wypeni smutek, bo wykln ci z rodziny.
	Patrzyam na niego i zastanawiaam si, co bdzie, jeli wska niewaciw pi.
Czy umr?
Po chwili wahania dotknam jego lewej doni.
Bya pusta.
	- Obawiam si, e nie postpi tak, jak chcesz - wymamrotaam ze smutkiem.
	- Moemy to powtrzy - powiedzia z nadziej tata.
Pokrciam gow.
	- Nie, tato.
Nie wyjd za m.
	- Ale to dobry czowiek!
- wrzasn ojciec.
- Zaufaj mi.
Gdy tylko na kogo spojrz, od razu wiem, czy to dobry czowiek.
Masz robi to, co ci ka!
	Staam ze zwieszonymi bezradnie ramionami; byo mi niedobrze, baam si, ale potrzsaam przeczco gow.
	Ojciec cisn kamieniem w ciemno i krzykn:
	- No to wiedz, e bdzie ci si teraz yo ciko!
	- No i dobrze, przyzwyczaj si!
- odpowiedziaam hardo, a ojciec trzasn mnie w twarz na odlew, bo przecie nie wolno odszczekiwa starszym.
	Zdaam sobie spraw, e teraz to rzeczywicie bdzie mnie musia szybko wyda, i to nie tylko ze wzgldu na tradycj, ale przede wszystkim z powodu mojego zachowania.
Wyrastaam na buntowniczk, bezczeln i nieustraszon, a przecie aden afrykaski mczyzna nie zechce oeni si z kobiet, z ktr bdzie musia walczy o przywdztwo.
	Nastpnego dnia rano popdziam, jak zwykle, moje stado na pastwisko.
Myl o maestwie nie dawaa mi spokoju.
Zastanawiaam si, jak by tu przekona ojca, eby pozwoli mi zosta w domu, ale wiedziaam, e nie mam szans.
Prbowaam domyli si, kogo mi znalaz.
Dotychczas interesowaam si tylko Jamahem, synem przyjaciela ojca.
Czsto go widywaam, bo nasze rodziny wiele razem podroway.
Jamah by znacznie starszy ode mnie, wydawa si cakiem do rzeczy i nie by jeszcze onaty.
Mj ojciec kocha go jak wasnego syna, uwaa te, e Jamah jest dobrym synem dla swojego ojca.
Najbardziej jednak pocigao mnie to, e cigle wypatrywa oczy za Aman i na mnie wcale nie zwraca uwagi.
Byam dla niego tylko ma dziewczynk - nie to, co Aman, prawdziwa kobieta, godna podania.
Kiedy mwiam Aman, e Jamah j lubi, machaa tylko rk z lekcewaeniem.
Nigdy nawet na niego nie spojrzaa, bo wiedziaa, czym pachnie ycie koczowniczej rodziny, i nie chciaa wyda si za czowieka pokroju naszego ojca.
Opowiadaa zawsze, e wyjedzie do miasta i polubi bogacza.
Kiedy ojciec zacz j swata z ktrym ze swoich kumpli - nomadw, ucieka w poszukiwaniu marze o wielkim miecie i such po niej zagin.
	Przez cay dzie spdzony na pastwisku prbowaam przekona sam siebie do myli, e maestwo nie jest takie ze: widziaam ju siebie u boku Jamaha, jak yjemy tak samo jak moi rodzice.
Kiedy soce zaczo zachodzi, wrciam z moj trzdk do domu.
Modsza siostra wysza mi na spotkanie i oznajmia:
	- Tato kogo przyprowadzi i chyba czekaj na ciebie.
- Bya zazdrosna o to nage zainteresowanie moj osob, mylc, e opuci j jaka warta zachodu okazja.
	A si zatrzsam ze zoci.
Byo oczywiste, e ojciec robi swoje, nie zawracajc sobie gowy moim sprzeciwem.
	- Gdzie oni s?
- spytaam, a kiedy siostra wskazaa kierunek, poszam w przeciwn stron.
	- Waris, oni na ciebie czekaj!
- krzykna za mn.
	- Zamknij si i daj mi spokj!
- odpowiedziaam, po czym zapdziam kozy do zagrody i wziam si do wieczornego do jenia.
	Kiedy byam w poowie roboty, usyszaam, e woa mnie ojciec.
	- Tak, tato, ju id.
	Przeraona tkwiam w miejscu, ale wiedziaam, e nie ma sensu powstrzymywa tego, co nieuniknione.
Miaam cich na dziej, e ojciec czeka tam z Jamahem, ju nawet widziaam jego gadk buzi.
Zamknam oczy i poszam w stron mskich gosw.
"Prosz Ci, eby to by Jamah..." - modliam si.
Jamah by dla mnie jedynym ratunkiem przed wizj opuszczenia domu z kim zupenie obcym.
	Wreszcie otworzyam oczy, by ujrze krwaw purpur nieba, soce chowajce si za horyzont.
Wtem zobaczyam przed sob sylwetki dwch mczyzn.
	- Ooo, jeste.
Podejd tu, kochanie.
To jest pan...
- nie usyszaam nic wicej z tego, co powiedzia ojciec.
Wpatrywaam si osupiaa w nieznanego mczyzn opartego na lasce.
Mia okoo szedziesitki i nosi dug, siw brod.
W kocu dotar do mnie gos ojca: - Waris, przywitaj si z panem Galool.
	- Witaj - powiedziaam najbardziej lodowatym tonem, na jaki mnie byo sta.
	Musiaam mu okaza szacunek, ale nikt nie mg mnie zmusi do tego, ebym skakaa z radoci.
Stary gupiec wsparty na swojej ladze, szczerzy do mnie zby, ale nie odezwa si nawet sowem.
Pewnie nie wiedzia, co powiedzie przeraonej dziewczynce, ktr mia polubi.
Nie mogam znie jego widoku, wic zwiesiam gow i wbiam wzrok w ziemi.
	- No, Waris, nie wstyd si - powiedzia ojciec.
Spojrzaam na niego.
Kiedy zobaczy moj twarz, zorientowa
	si, e jedyny sposb, eby nie wystraszy potencjalnego pana
	modego, to dalej udawa, e si go wstydz.
	- No dobrze, id i skocz obrzdza zwierzta - poleci i obrci si do pana Galool, usprawiedliwiajc mnie: - To taka skromna, cicha dziewczynka.
	Nie zwlekaam ani chwili i wrciam do moich kz.
Przez cay wieczr mylaam, jak bdzie wygldao moje ycie jako pani Galool.
Nigdy nie zdarzyo mi si przebywa z dala od rodzicw, a zwaszcza z kim, kogo wcale nie znaam.
Trudno mi byo to sobie wyobrazi.
Cae szczcie, e jako naiwnej trzynastolatce nie przychodzio mi do gowy, i trzeba te bdzie wspy z nim seksualnie.
eby zapomnie o dylematach maestwa, spraam modszego brata.
	Wczesnym rankiem ojciec zawoa mnie i zapyta:
	- Czy wiesz, kto to by?
	- Domylam si.
	- To twj przyszy m.
	- Ale tato, on jest taki stary!
- cigle nie mogam uwierzy, e a tak mao dla niego znacz, i gotw jest wyda mnie za tego starucha.
	- I to jest wanie najlepsze, kochanie!
Jest zbyt stary na skok w bok i na to, by sprowadza sobie do domu nowe ony.
Nie opuci ci, bdzie dba tylko o ciebie.
A poza tym...
- tu ojciec wyszczerzy zby w umiechu - ...czy wiesz, ile mi za ciebie zapaci?
	- Ile?
- spytaam krtko.
	- Pi wielbdw!
Daje mi pi wielbdw!
- Tata klepn mnie w plecy i doda: - Jestem z ciebie dumny.
	Oderwawszy od niego wzrok, patrzyam, jak zote promyki wschodzcego soca oywiaj pustynny krajobraz.
Zamknam oczy i poczuam ich ciepo na policzkach.
Wrciam mylami do minionej bezsennej nocy, kiedy leaam bezpieczna, otoczona rodzin, patrzyam na gwiazdy i wayam swoj decyzj.
Wiedziaam, e jeli postawi na swoim i nie wyjd za tego starca, nie skoczy si na tym.
Ojciec znajdzie mi nowego kandydata, potem kolejnego i tak dalej, bo koniecznie chce si mnie pozby i zdoby te swoje wielbdy.
Kiwnam gow.
	- Dobrze, ojcze, chyba musz wraca do zwierzt.
Tata spojrza na mnie zadowolony, a ja wyczytaam w jego mylach: eje, poszo atwiej, ni si spodziewaem.
	Kiedy patrzyam na brykajce kozy, wiedziaam, e zajmuj si nimi po raz ostatni.
Wyobraziam sobie swoje ycie z tym starcem: sami we dwoje gdzie na pustyni; ja odwalam ca robot, a on tylko kutyka o lasce.
Potem, po jego mierci, yj samotnie albo - jeszcze lepiej - nie sama, tylko z czwrk lub pitk jego bachorw.
Trzeba wam bowiem wiedzie, e w Somalii wdowy nie wychodz powtrnie za m.
I postanowiam: takie ycie to nie dla mnie.
Kiedy wrciam wieczorem do domu, matka spytaa, czy co mi si stao.
	- Widziaa tego czowieka?
- odparam.
Nie musiaa mnie pyta, o kogo chodzi.
	- Tak, przy innej okazji.
	Bojc si, e usyszy mnie ojciec, gorczkowo szeptaam matce na ucho:
	- Mamo, ja nie chc wyj za niego!
Wzruszya ramionami.
	- No c, kochanie, to nie zaley ode mnie.
Co mog zrobi?
Ojciec ju postanowi.
	Wiedziaam, e jutro albo pojutrze przyjdzie po mnie mj maonek, prowadzc ze sob pi wielbdw.
Musiaam ucieka, zanim bdzie za pno.
	Czekaam, a wszyscy zasn.
Kiedy zabrzmiao znajome chrapanie ojca, wstaam i podeszam do matki, ktra nadal siedziaa przy ognisku.
	- Mamo - wyszeptaam - nie wyjd za niego.
Uciekn.
	- Ciiicho, dziecko!
Dokd?
Dokd pjdziesz?
	- Odszukam cioci w Mogadiszu.
	- A wiesz, gdzie ona jest?
Bo ja nie wiem.
	- Nie martw si, znajd j.
	- No dobrze, ale teraz jest za ciemno - prbowaa powstrzyma przeznaczenie rozsdkiem.
	- Teraz nie, rano - szepnam.
- Obud mnie przed wschodem soca.
Potrzebowaam jej pomocy, bo musiaam wyspa si przed drog, a sama nie obudziabym si, zanim wstanie ojciec.
	- Nie - potrzsna gow - to zbyt niebezpieczne.
	- Mamo!
- bagaam.
- Nie bd jego on, sama sprbuj ni by!
Prosz!
Wrc po ciebie, wiesz, e tak bdzie.
	- Id spa.
- Popatrzya na mnie surowym wzrokiem, ktry mwi, e dyskusja skoczona.
	Zostawiam skonan matk patrzc w ogie i wcisnam si w kbowisko rk i ng moich braci i sistr, eby si ogrza.
	Poczuam przez sen, e matka trca mnie w rami.
Klczaa koo mnie na ziemi.
	- Id teraz.
	Natychmiast otrzewiaam i przez moment ogarn mnie mdlcy lk przed tym, co postanowiam.
Wylizgnam si ostronie spord rozgrzanych cia i upewniam si, e ojciec pi gboko na posterunku stranika rodziny.
Chrapa sobie w najlepsze.
	Wyszam z matk przed chat, trzsc si z zimna.
	- Dzikuj, mamo, e mnie obudzia.
	W szaroci przedwitu prbowaam dojrze jej twarz, staraam si zapamita jej rysy, bo wiedziaam, e zanim si znw zobaczymy, upynie bardzo duo czasu.
Chciaam wyglda na twar d i zdecydowan dziewczyn, ale zy same pyny mi z oczu i przytuliam si do niej z caej siy.
	- Id, id, zanim on si obudzi - wyszeptaa agodnie w moje ucho.
Poczuam, jak otaczaj mnie jej ramiona.
- Uda ci si, nie martw si.
Tylko uwaaj na siebie!
Uwaaj!
- Rozlunia ucisk.
- Ale, Waris...
prosz ci o jedno.
Nie zapomnij o mnie.
	- Nie zapomn.
- Oderwaam si od mamy i popdziam w ciemno.
	W drodze
	Ujechalimy ledwie par kilometrw, kiedy elegant zatrzyma mercedesa i powiedzia:
	- Obawiam si, e dalej nie bd mg ci podwie.
Zostaniesz tutaj i pewnie zapiesz nastpn okazj.
	- Uuuuh...
- Ta wiadomo bardzo mnie rozczarowaa.
Po wycigu z ojcem, marszu przez pustyni, sam na sam z lwem, biczowaniu przez pastucha i przygodzie w ciarwce spotkanie dentelmena w mercedesie byo pierwszym miym wydarzeniem od chwili, gdy opuciam rodzinny dom.
	- Szczliwej podry - rzuci jeszcze przez otwarte okno i pomacha mi, pokazujc znowu lnice biae zby.
	Staam w palcym socu na zakurzonym poboczu szosy i te machnam rk, ale bez entuzjazmu.
Samochd szybko si rozmy w drgajcych falach rozarzonego powietrza, a ja po czapaam dalej, wtpic, czy kiedykolwiek dotr do Mogadiszu.
Tego dnia zatrzymaam jeszcze kilka samochodw, ale przejechaam nimi niewiele drogi.
Chyba wicej przeszam.
	Kiedy soce chylio si ku zachodowi, zatrzymaa si przede mn na poboczu wielka ciarwka.
Patrzyam na jej czerwone wiata i draam na myl o wspomnieniach z poprzedniej nocy.
Staam tak i zastanawiaam si, a kierowca odwrci si i patrzy na mnie.
Przestraszyam si, e zaraz odjedzie, i ju bez dalszych namysw podbiegam do kabiny.
Wspiam si i otworzyam drzwi.
	- Dokd jedziesz?
- zapyta kierowca.
- Bo ja tylko do Galcaio.
	Nie wiedziaam, e znalazam si tak blisko miasta, gdzie mieszka mj bogaty wuj Ahmed.
Kiedy kierowca wymieni nazw Galcaio, wpadam na wietny pomys: przecie zamiast bka si po caej Somalii, usiujc dotrze do Mogadiszu, mog zosta u wuja.
Poza tym miaam z nim pewne sprawy do zaatwienia - nie dostaam jeszcze butw za pasienie jego kz.
Ju widziaam, jak ucztuj i pi w piknym domu, zamiast kuli si godna pod jakim drzewem.
A si umiechnam do swoich marze i skwapliwie odpowiedziaam:
	- Ja te do Galcaio.
	Ciarwka skadaa si z cignika siodowego z ogromn naczep zaadowan ywnoci: byy tam te sterty kaczanw kukurydzy, worki ryu i cukru.
Na ich widok jeszcze bardziej zachciao mi si je.
	Kierowca mia okoo czterdziestki i straszny by z niego flirciarz.
Cay czas co gada, a ja - cho staraam si by mia - siedziaam sztywna ze strachu.
Ostatnia rzecz, jakiej chciaam, to sprawi wraenie, e nie mam nic przeciw temu, eby si z nim zada.
Gapiam si przez okno i kombinowaam, jak odnale dom wuja w Galcaio, bo przecie nie miaam pojcia, gdzie on mieszka.
Nagle moj czujno wzbudzia uwaga gadatliwego kierowcy:
	- Ucieka z domu, no nie?
	- Dlaczego tak sdzisz?
- spytaam zaskoczona.
	- Tak tylko sobie mwi, ale wiem, e jest tak naprawd.
Odwioz ci z powrotem.
	- Co?
Nie!
Prosz...
Musz jecha dalej.
Zawie mnie tylko do Galcaio.
Musz odwiedzi wuja.
On na mnie czeka - prosiam.
	Wyraz jego twarzy nie wiadczy o tym, e mi wierzy, lecz mimo to jecha dalej.
Moje myli pdziy jak szalone: gdzie mam mu powiedzie, eby mnie wysadzi?
Przecie nie mogam si przyzna, e nie wiem, gdzie mieszka kto, kto niby na mnie czeka.
Wjechalimy wreszcie do miasta penego ludzi, samochodw i domw.
Byo duo wiksze od wioski, w ktrej o mao nie zostaam przejechana.
Zdaam sobie spraw, e odnalezienie wuja Ahmeda nie bdzie atwe.
	Z wysokoci kabiny nerwowo obserwowaam ruchliwe ulice Galcaio.
Wszystko kbio mi si przed oczami.
Baam si zanurzy w ten chaos, ale wiedziaam, e lepiej opuci ciarwk, zanim kierowca zdecyduje si odstawi uciekinierk z powrotem.
Kiedy zatrzyma si przy jakim bazarze penym straganw z jedzeniem, postanowiam wysi.
	- Hej, przyjacielu!
Wysiadam.
Tu mieszka mj wujek - za woaam i wyskoczyam z kabiny, nie dajc mu szans, eby mnie zatrzyma.
- Dziki za podwiezienie - poegnaam si, zatrzaskujc drzwi.
	Szam przez bazar jak oguszona.
Nigdy przedtem nie widziaam takiej iloci jedzenia naraz.
Do dzisiaj pamitam ten cudowny widok: sterty ziemniakw, gry kukurydzy, stosy suszonego makaronu.
I, mj Boe, jakie to wszystko miao kolory!
Na straganach pitrzyy si te banany, zielone i zote melony, a przede wszystkim tysice, tysice czerwonych pomidorw.
Cho tych ostatnich nigdy w yciu nie widziaam, to pokochaam je od pierwszego wejrzenia; do dzisiaj uwielbiam ich lnic, jdrn skrk.
Ja gapiam si na jedzenie, a ludzie gapili si na mnie.
Natychmiast podesza do mnie zdenerwowana wacicielka straganu.
Wygldaa jak wcielenie Mamy (w Afryce jest to pena szacunku forma zwracania si do kobiet dojrzaych, w sile wieku; eby sobie na to miano zasuy, koniecznie trzeba mie dzieci).
Wszystko miaa w jaskrawych kolorach - zarwno twarz, jak i zawj, ktrym bya okryta.
	- Czego chcesz?
- warkna.
	- Prosz, czy mogabym dosta troch tego?
- Wskazaam na pomidory.
	- Masz pienidze?
	- Nie, ale taka jestem godna...
	- Wynocha!
- wrzasna, odpychajc mnie od straganu.
Poszam do nastpnego i zaczam od nowa.
Stojca tam kobieta nie bya lepsza:
	- Nie chc tu adnych ebrakw wiszcych u lady.
Ja tu prowadz interes.
No ju, uciekaj!
	Opowiedziaam jej moj histori.
Mwiam, e szukam wuja Ahmeda, i spytaam, czy moe mi powiedzie, gdzie on mieszka.
Spodziewaam si, e skoro wuj jest bogaty, to ludzie w Galcaio powinni go zna.
	- Suchaj, przymknij si.
Przyazisz tu prosto z buszu i od razu krzyczysz.
Ciszej, troch szacunku, dziewczyno.
Masz by grzeczna.
G-r-z-e-c-z-n-a!
Nie wywrzaskuj tu przed wszystkimi nazwiska swojej rodziny.
	Patrzyam na ni i mylaam: "Boe, o co jej chodzi?
Czy zdoam si w ogle z tymi ludmi porozumie?
".
	Tu obok nas opiera si o cian jaki mczyzna.
Zawoa mnie:
	- Podejd tu.
	Podeszam do niego wzburzona i zaczam tumaczy, czego mi potrzeba.
Mczyzna mia okoo trzydziestki i wyglda jak przecitny Afrykanin, niby nic nadzwyczajnego, ale mia przyjazny wyraz twarzy.
Wysucha mnie cierpliwie i powiedzia:
	- Uspokj si.
Pomog ci, ale przyzwoicie si zachowuj.
Nie przystoi wykrzykiwa nazwy swojego plemienia.
A tak w ogle to z jakiego plemienia pochodzisz?
	Opowiedziaam mu wszystko, co wiedziaam o mojej rodzinie i wuju Ahmedzie.
	- W porzdku.
Chyba wiem, gdzie on mieszka.
Pomog ci go odnale.
	- Och, dzikuj.
Zaprowadzisz mnie tam?
	- No pewnie.
Nie martw si, znajdziemy twojego wuja.
Opucilimy bazarowy tum i szlimy cienist stron bocznej
	ulicy.
Po pewnym czasie mczyzna zatrzyma si przed jakim
	domem.

- Nie jeste godna?
- zapyta.
	Odpowied bya oczywista dla kadego, kto miaby cho jedno sprawne oko.
	- Jestem.
	- Wiesz, to jest mj dom.
Moe by wstpia?
Zjemy co, a potem poszukamy wuja.
	Z wdzicznoci przyjam tak wspania propozycj.
Kiedy weszlimy do rodka, poczuam jak szczegln wo, dziwny odr, ktrego dotychczas nie znaam.
Mczyzna po prosi, ebym usiada, i przynis jedzenie.
Kiedy przeknam ostatni ks, zapyta:
	- A moe by si tak ze mn pooya i ucia sobie drzemk?
	- Drzemk?
- zdziwiam si.
	- Tak, odpocznij.
	- Nie, prosz.
Chc odnale wuja.
	- Dobrze, dobrze.
Ale najpierw zdrzemnijmy si.
Teraz jest czas sjesty.
Nie martw si, potem go poszukamy.
	- Nie, prosz.
Jeli chcesz, id si przespa, a ja poczekam tutaj.
Nie przejmuj si mn.
	Chocia bya pora sjesty, nie miaam zamiaru ka si z tym dziwnym gociem.
Wiedziaam, e nic dobrego z tego nie wyniknie.
Jako maoletnia ignorantka nie wiedziaam jednak, jak wybrn z tej sytuacji.
	- Posuchaj, dziewczynko - powiedzia, wyranie rozelony.
- Jeli chcesz, ebym znalaz twojego wuja, lepiej kad si i pij.
	Wiedziaam, e ten czowiek jest mi potrzebny, wic cho stawa si coraz bardziej nachalny, ze strachu zrobiam najgupsz rzecz, jak mogam zrobi - poddaam si jego sugestiom.
Oczywicie ju po minucie leenia okazao si, e drzemka bya ostatni rzecz, na jak mia ochot: zacz si na mnie pokada.
Opieraam si i wylizgiwaam, a w kocu rbn mnie pici w gow.
Nic z tego nie bdzie, postanowiam.
Wyrwaam si z jego ap i wybiegam z pokoju.
W biegu syszaam jeszcze woanie:
	- Hej, dziewczyno, wracaj...
- a potem gardowy miech.
	Wypadam na ulic, histerycznie wrzeszczc.
Od razu pobiegam w stron bazaru, bo czuam, e tylko w tumie bd bez pieczna.
Podesza do mnie kolejna Mama.
Ta miaa ze sze dziesit lat.
	- Co si stao, dziecko?
- spytaa, po czym wzia mnie za rk i posadzia.
	- No, powiedz, co ci si zego przydarzyo?
	Nie byam w stanie si przyzna, co to takiego byo.
Za bardzo si wstydziam, eby to komukolwiek opowiedzie.
Czuam si jak kompletna idiotka, bo przecie wchodzc do domu obcego mczyzny, a si prosiam o kopoty.
Midzy jednym a drugim szlochem wyjaniam jej, e szukam wuja i nie mog go znale.
	- Kim jest twj wuj?
Jak on si nazywa?
	- Ahmed Dirie.
	Stara Mama podniosa kocisty palec i wskazaa jasnoniebieski dom przy najbliszym skrzyowaniu.
	- To wanie tu - powiedziaa.
- Widzisz?
To twj dom.
Dom wuja sta zaledwie par krokw od miejsca, gdzie bagaam o pomoc t wini.
Domyliam si, e dobrze wiedzia, kim jestem, kto jest moim wujem.
Stara kobieta spytaa, czy ma mnie tam zaprowadzi.
Spojrzaam na ni podejrzliwie, bo teraz nie wierzyam ju nikomu.
Jej twarz bya jednak obliczem praw dziwej mamy, wic odpowiedziaam grzecznie:
	- Tak, prosz.
	Przeszymy przez skrzyowanie i zapukaam do drzwi niebieskiego domu.
Otworzya mi ciotka.
Na mj widok zdbiaa.
	- Co ty tu robisz?
	W tym czasie starsza pani obrcia si i odesza.
	- Przyjechaam, ciociu!
- odpowiedziaam gupawo.
	- Co ty tu robisz, w imi Allacha!
Ucieka z domu czy co?
	- No c...
- bknam pod nosem.
	- Zabior ci tam z powrotem - powiedziaa tonem nie znoszcym sprzeciwu.
	Brat ojca, wuj Ahmed, te zdziwi si na mj widok, ale jeszcze bardziej zdumiao go to, e znalazam jego dom.
W swoich wyjanieniach pominam oczywicie takie szczegy, jak bicie kamieniem w gow kumpla szofera czy prba gwatu podjta przez wujowego ssiada.
Mimo e by pod wraeniem mojej wyprawy przez pustyni, wuj nie mia jednak zamiaru zatrzymywa mnie u siebie.
Najbardziej ba si, e nie bdzie komu opiekowa si jego trzod, e nie wykonuj roboty, za ktr podarowa mi klapki.
Teraz nie byo przy ojcu adnego ze starszych dzieci.
Dotd ja byam najstarsza z tych, ktre pozostay, i do tego jeszcze byam silna, wytrwaa i mona byo na mnie polega.
Wuj postanowi wic:
	- Musisz wrci do domu.
Kto bdzie pomaga ojcu i matce przy obrzdzaniu zwierzt?
Co masz zamiar tu robi?
Siedzie na tyku?
	Niestety, na adne z tych pyta nie miaam zadowalajcych go odpowiedzi.
Wiedziaam, i nie ma sensu tumaczy mu, e uciekam, bo ojciec chcia mnie wyda za biaobrodego starca.
Wuj pewnie spojrzaby na mnie jak na wariatk i zapyta: No to co?
Przecie musisz wyj za m.
Twj ojciec potrzebuje wielbdw.
Nie byo sensu tumaczy mu, e jestem inna ni reszta rodziny; e kocham moich rodzicw, ale to, czego oni dla mnie chc, mnie nie wystarcza.
Wiedziaam, e od ycia mona oczekiwa znacznie wicej, chocia nie wiedziaam - czego.
Po paru dniach dowiedziaam si, e wuj Ahmed wysa wiadomo do ojca i e ten ju jest w drodze.
	Znaam dobrze dwch synw Ahmeda, czsto przyjedali do nas podczas wakacji.
Pomagali nam przy zwierztach i troch uczyli nas pisa po somalijsku.
To rwnie naleao do tradycji: dzieci chodzce do szk w miecie wyjeday na wakacje na pustyni, eby uczy dzieci nomadw.
Synowie wuja Ahmeda wiedzieli, co si dzieje z Aman.
Ot po ucieczce z domu dotara do Mogadiszu i wysza tam za m.
Ogromnie si ucieszyam, bo ju mylaam, e umara.
Zrozumiaam te, e rodzice wiedzieli, gdzie jest Aman, ale nie wspominali o niej ani sowem, bo zostaa wyklta z rodziny.
	Gdy zorientowalimy si, e ojciec ju jedzie, eby zabra mnie do domu, zawizalimy spisek.
Chopcy wyjanili mi do kadnie, jak mam znale siostr w Mogadiszu, i dali mi troch pienidzy, wszystko, co mieli.
Pewnego poranka wyprowadzili mnie poza miasto, na szos do Mogadiszu.
	Udzieliam im ostatnich instrukcji:
	- Obiecajcie mi, e nikomu nie powiecie, dokd uciekam.
Pamitajcie, kiedy pojawi si mj ojciec, nie macie pojcia, co si ze mn stao.
Ostatni raz widzielicie mnie w domu dzisiaj rano.
W porzdku?
	Spiskowcy pomachali mi na poegnanie, a ja poszam przed siebie.
	Podr do Mogadiszu wloka si w nieskoczono.
Na szczcie dziki posiadanym pienidzom mogam kupi sobie od czasu do czasu troch jedzenia.
Samochody trafiay si rzadko i znacz n cz drogi musiaam pokonywa na piechot.
Nie mogc znie tego limaczego tempa, zapaciam w kocu za miejsce w afrykaskiej takswce".
Jest to zazwyczaj wielka ciarwka.
Po wyadowaniu ziarna czy trzciny cukrowej przewanie wraca pusta, wic kierowca moe zabra pasaerw.
ciany skrzyni adunkowej s wysokie jak pot.
Pasaerowie stoj przy nich albo siedz na dnie skrzyni - z gry wygldaj jak dzieci bawice si w ogromnej piaskownicy.
Reszt adunku takiej takswki stanowi bagae, ywe kozy, klatki z kurczakami, meble i wszystko, co tylko da si zmieci.
Panuje tam najczciej niesamowity tok, ale po ostatnich przeyciach wolaam przebywa w tumie.
Na obrzeach Mogadiszu ciarwka zatrzymaa si przy studni, eby pasaerowie mogli napoi zwierzta.
Wysiadam wraz z nimi, napiam si ze zoonych w kubek doni i obmyam twarz.
Kiedy si rozejrzaam, stwierdziam, e w stron Mogadiszu biegnie cae mnstwo drg.
Ostatecznie to najwiksze miasto Somalii, majce siedemset tysicy mieszkacw.
Podeszam do nomadw stojcych z wielbdami przy studni i spytaam:
- Nie wiecie, ktr z tych drg dostan si do rdmiecia?
	- Tdy - odpowiedzia jeden z nich i wskaza kierunek rk.
	Mogadiszu jest miastem portowym nad Oceanem Indyjskim i wwczas wygldao przepiknie.
Maszerowaam jego ulicami i wprost nie mogam wyj z podziwu.
Wszdzie byo mnstwo kwiatw w jaskrawych kolorach, pord palm stay olniewajco biae budynki.
Wikszo tych domw powstaa w czasie, gdy Somalia bya koloni wosk, wic w ich architekturze wyranie byy widoczne wpywy rdziemnomorskie.
Przechodzce koo mnie kobiety ubrane byy w obszerne, lune szaty z materiaw pokrytych tymi, czerwonymi i niebieskimi wzorami.
Od morza wiaa silna bryza i wikszo z nich przyciskaa do policzkw rbki chust okalajcych twarze.
Cieniutkie tkaniny opotay na wietrze - miaam wraenie, jakby po tumie przechodziy fale.
Liczne muzumanki byy zupenie ukryte za szczelnymi zasonami, nie mogam si nadziwi, jak odnajduj drog.
Miasto migotao w socu, kolory byy jak naelektryzowane.
	Szam, od czasu do czasu zaczepiajc przechodniw, by za pyta o drog do dzielnicy, w ktrej mieszkaa siostra.
Nie znaam dokadnego adresu, ale przyszo mi do gowy, eby zastosowa sposb, ktry sprawdzi si przy poszukiwaniu wuja Ahmeda w Galcaio - chciaam dosta si na targ w pobliu jej mieszkania i tam rozpyta si dokadniej.
Oczywicie nie byo mowy o korzystaniu z pomocy" podejrzanych typkw.
	Kiedy wreszcie dotaram do waciwego bazaru, zaczam si rozglda po straganach, co by tu kupi do jedzenia za resztk pienidzy od kuzynw z Galcaio.
Zdecydowaam si na mleko sprzedawane przez jakie dwie kobiety, bo byo najtasze.
Po cignam pierwszy yk i poczuam dziwny, rybi posmak.
	- Cocie zrobiy z tym mlekiem?
- zapytaam.
	- Nieee, nic nie robiymy.
To bardzo dobre mleko - od powiedziay zgodnie.
	- Akurat.
Jeeli w ogle na czym si znam, to na pewno na mleku.
I to nie smakuje jak trzeba.
Dodaycie wody czy czego innego?
- dryam dalej, a w kocu przyznay si, e dolewaj wody, eby mc je taniej sprzedawa.
Klientom to podobno nie przeszkadzao.
Rozmawiaymy sobie dalej i powiedziaam im, e przyjechaam do stolicy, eby odszuka Aman.
	- Rzeczywicie, zdawao nam si, e skd znamy twoj twarz!
- wykrzykny.
	Zamiaam si z ulg - gdy byymy dziemi, wygldaam jak maa kopia mojej siostry.
Obydwie mleczarki znay j z widzenia, bo codziennie przychodzia na targ.
Jedna z nich zawoaa synka i rozkazaa:
	- Zaprowad j do domu Aman i wracaj!
	Szlimy przez ciche, puste ulice.
Bya pora sjesty i ludzie schronili si w domach, uciekajc przed poudniowym arem.
Chopiec wskaza w kocu jak chatk i zostawi mnie sam.
Weszam do rodka.
Zobaczyam, e siostra pi, wic podbiegam do niej i potrzsnam ni za rami.
	- A co ty tu robisz?
- zapytaa niepewnie, przecierajc oczy;
	najwyraniej sdzia, e to jeszcze sen.
	Siadam na jej posaniu i zaczam opowiada, jak to uciekam z domu, zupenie jak ona sama par lat wczeniej.
Nareszcie mogam zwierzy si komu, kto -jak si spodziewaam - wiet nie mnie zrozumie.
Przecie byo oczywiste, e w wieku trzynastu lat nie polubi jakiego beznadziejnego starca tylko dlatego, e chce tego ojciec.
	Potem opowiadaa Aman: jak dotara do Mogadiszu i jak spotkaa swojego ma, dobrego, spokojnego, zapracowanego czowieka.
Aman oczekiwaa teraz dziecka, ale wcale nie wygldaa jak kobieta w ciy.
Miaa sze stp i dwa cale wzrostu, bya szczupa i elegancka.
Jej brzuch kry si w fadach lunej afrykaskiej sukni.
Podziwiaam to, jaka jest pikna, i yczyam sobie, ebym i ja tak wygldaa przed porodem.
Po krtkiej rozmowie zebraam si w kocu na odwag, eby zada drczce mnie przez cay czas pytanie:
	- Aman, nie chc wraca.
Czy mog zosta u ciebie?
	- Wic ucieka i zostawia mam z ca t robot...
- westchna smutno.
Zgodzia si jednak, ebym zamieszkaa z ni tak dugo, jak dugo bd chciaa.
	Skromna chatka skadaa si z dwch pomieszcze: mniej szego, ktre zajam ja, oraz wikszego, ktre siostra dzielia z mem.
Ma Aman widywaymy rzadko.
Wychodzi do pracy o poranku, wraca na obiad, potem drzema i szed do pracy, eby wrci pnym wieczorem.
Kiedy by w domu, mwi tak niewiele, e nie dowiedziaam si nawet, jak ma na imi i z czego utrzymuje rodzin.
	Aman zostaa matk wspaniaego malucha, a ja pomagaam jej w prowadzeniu domu.
Zajmowaam si dzieckiem, sprztaam dom i podwrko, praam i suszyam bielizn.
	Chodziam te na bazar, gdzie nabraam wprawy w subtelnej sztuce targowania si.
Cay rytua mona byo rwnie dobrze czyta z kartki, bo kadego dnia wyglda tak samo.
Naladujc zachowanie tubylcw, od razu przechodziam do rzeczy - wskazywaam to, co mnie interesuje, i pytaam:
	- Ile za to?
	Mama zza lady braa na przykad trzy pomidory, jeden duy i dwa mae, po czym wymieniaa kwot wystarczajc, eby kupi sobie wielbda.
	- Za drogo - odpowiadaam znudzonym tonem, podkrelajc go jeszcze lekcewacym machniciem rki.
	- No dobrze, a ile chcesz zapaci?
	- Dwa pidziesit.
	- Nie, nie!
Ale moe...
- Tu sklepikarka wystpowaa z kolejn propozycj, ale ja robiam ju cae przedstawienie: odchodziam obojtnie do innych straganw, udajc, e bardziej mnie interesuj, lecz nie traciam przy tym z oczu waciwego celu zakupw.
Po jakim czasie wracaam i targowaam si dalej.
I tak to trwao, a w kocu ktra z nas dawaa za wygran.
	Siostra bez przerwy powtarzaa, e martwi si o matk, ktra po mojej ucieczce tkwia na pustyni z caym gospodarstwem na gowie.
Mwia to takim tonem, jakby to bya wycznie moja wina.
Ja te martwiam si o mam, ale Aman jakby nie pamitaa, e sama rwnie ucieka.
Zaczynay we mnie odywa niezbyt przyjemne wspomnienia z wczesnego dziecistwa.
Aman nie widziaa mnie ponad pi lat, mnstwo si przez ten czas zmienio, ale ja nadal byam dla niej gupi modsz siostr.
Zdaam sobie jasno spraw, e cho zewntrznie jestemy bardzo podobne, nasze osobowoci s zupenie rne.
Panoszenie si Aman zaczynao mnie coraz bardziej drani.
Kiedy ojciec prbowa mnie wyda za m, uciekam rwnie dlatego, e sdziam, i naley mi si od ycia co wicej ni tylko pranie, gotowanie i lczenie przy dzieciach.
Przy modszym rodzestwie uyam tych przyjemnoci wystarczajco wiele.
	Wszystko to sprawio, e pewnego dnia opuciam Aman, zdajc si na to, co przyniesie los.
Obyo si bez dyskusji.
Po prostu wyszam rano i nie wrciam, bo taki sposb wydawa mi si najlepszy.
Nie wiedziaam wtedy, e ju nigdy si nie zobaczymy.
	Mogadiszu
	Podczas pobytu u Aman miaam wreszcie okazj pozna krewnych mamy - w Mogadiszu mieszkaa jej matka, czterech braci
	i cztery siostry.
	Najbardziej jestem wdziczna losowi za to, e poznaam babci.
Teraz przekroczya dziewidziesitk, ale kiedy zobaczyymy si po raz pierwszy, miaa siedemdziesit par lat.
Wygldaa zupenie jak mama.
Od razu byo wida, e to twardy czowiek, e ma elazny charakter i siln wol.
Jej rce wyglday tak, jakby grzebaa nimi w ziemi, e a stay si podobne do ap
	krokodyla.
	Babcia wychowaa si w jednym z krajw arabskich - nie wiem, w ktrym - i bya islamsk dewotk.
Pi razy dziennie modlia si zwrcona w stron Mekki, poza domem okrywaa si ubraniem od czubka gowy do pit i nosia na twarzy szczeln zason.
Draniam si z ni czsto:
	- Babuniu, czy wszystko z tob w porzdku?
Czy wiesz, dokd idziesz?
Czy w ogle co przez to widzisz?
	- W porzdku, w porzdku - odwarkiwaa.
- To jest cakiem przezroczyste.
	- Ojej, to przez to mona oddycha i w ogle?
- Zataczaam si ze miechu.
	Przebywajc w domu babci zrozumiaam, skd si wzia odporno mojej matki.
Dziadek umar wiele lat temu i babcia sama musiaa si troszczy o cay dom.
Kiedy j odwiedzaam, potrafia mnie zamczy.
Gdy si budziam, ona bya ju na nogach, gotowa do wyjcia, i tylko mnie popdzaa:
	- Idziemy, Waris.
No ju!
Raz-dwa!
	Babcia mieszkaa w miejscu bardzo odlegym od gwnego bazaru Mogadiszu, ale zakupy musiaymy robi wanie tam.
Prosiam j zawsze:
	- Babciu, pojedmy autobusem.
Jest tak gorco, e nie damy rady dotrze tam na piechot.
	- Cooo?
Autobusem?
O, nie!
Idziemy!
Taka moda dziewczyna i chce jecha autobusem!
Czemu jczysz?
Wszystkie teraz jestecie takie leniwe.
Nie wiem, o co wam chodzi.
Kiedy byam w twoim wieku, przemierzaam pieszo cae mile.
Idziesz ze mn, dziewczyno, czy zostajesz?
	No i szymy razem, bo gdybym si ocigaa, rzeczywicie poszaby sama.
Kiedy wracaymy, wlokam si za ni, cignc torby z zakupami.
	Ju po moim wyjedzie z Mogadiszu jedna z crek babci umara, zostawiajc dziewicioro dzieci.
Babcia zaja si nimi i wychowaa je, jakby byy jej wasnymi dziemi.
Jest Mam, wic zrobia to, co naleao zrobi.
	Poznaam te jednego z braci matki, Woldeaba.
Tego dnia poszam na targ sama.
Kiedy wrciam, Woldeab siedzia koo babci z synem na kolanie.
Chocia nigdy go przedtem nie widziaam, od razu rzuciam mu si na szyj, bo by bliniaczo podobny do mamy, a ja rozpaczliwie szukaam czegokolwiek, co by mi j przypominao.
Poniewa i ja byam do niej podobna, biegnc w stron wuja miaam wraenie, e zbliam si do jakiego dziwnego, znieksztacajcego lustra.
Sysza ju o mojej ucieczce i zapyta:
	- Czy to nie kto, kogo powinienem zna?
	Tego wieczora wymiaam si za cay ten czas, ktry upyn
od chwili, gdy opuciam rodzinny dom, bo wuj Woldeab nie tylko wyglda jak mama, ale te mia podobne do niej poczucie humoru i skonno do wariackich dowcipw.
Wyobraziam sobie, jak oboje musieli rozmiesza ca rodzin.
Strasznie chciaabym zobaczy ich dwoje razem.
	Opuciwszy Aman, poszam jednak do domu cioci Luul;
	poznaam j wkrtce po przybyciu do Mogadiszu.
Ciocia Luul bya on brata matki, Sayyida.
Mieszkaa z trjk dzieci nieomal samotnie, bo wujek pracowa w Arabii Saudyjskiej - przysya pienidze na utrzymanie, ale do Mogadiszu przyjeda bardzo rzadko, tak rzadko, e niestety nie udao mi si go pozna.
	Ciocia Luul zdziwia si co prawda na mj widok, ale i szczerze ucieszya.
	- Ciociu, nie za dobrze ukada mi si z Aman, wic czy mogabym si na troch u ciebie zatrzyma?
- spytaam.
	- Ale oczywicie.
Wiesz przecie, e jestem tu sama z dziemi.
Sayyida cigle nie ma w domu, wic mogaby mi troch pomc.
	Poczuam ulg.
Aman do niechtnie zgodzia si, bym u niej mieszkaa, i najwyraniej mczya j ta sytuacja.
Siostra i jej m byli w zasadzie nowoecami, a mieszkanie byo malutkie.
Poza tym w gbi serca chciaa, ebym wrcia do rodzicw, aby moga zaguszy wyrzuty sumienia zwizane z tym, e sama ucieka.
	Najpierw u Aman, potem u cioci Luul przyzwyczajaam si do ycia w zamknitych pomieszczeniach.
Z pocztku ograniczenie przestrzeni wydawao mi si czym dziwacznym: niebo zasania sufit, obijaam si cigle o ciany, zapachy pustyni zastpi typowy dla wielkiego miasta smrd ciekw i spalin.
Mieszkanie cioci byo wiksze ni chatka Aman, ale trudno je nazwa przestronnym.
Co prawda zyskaam nie znane mi dotd luksusy - ciepo w nocy i ochron przed deszczem - ale w porwnaniu ze standardami zachodnimi by to zupeny prymityw.
Wod nadal trzeba byo szanowa, bo kosztowaa niemao.
Kupowalimy j od domokrcy przewocego beczki na ole.
Na zewntrz domu staa nasza beczka - jej zawarto suya zarwno do mycia si, czyszczenia wszystkiego, jak i do gotowania.
Ciocia przygotowywaa posiki w malekiej kuchence na turystycznym prymusie zasilanym gazem z butli.
Elektrycznoci nie byo, wic gdy siadalimy wieczorem do kolacji, wiecia nam lampa naftowa.
Toaleta bya typowa dla tej czci wiata:
	stanowio j pomieszczenie z cuchnc fekaliami dziur w pododze.
Moja kpiel polegaa na tym, e braam wiadro wody i zmywaam ciao gbk, a popuczyny spyway do wspomnianej dziury.
	Zadomowiwszy si u cioci Luul, wkrtce przekonaam si, e dostaam duo wicej ni tylko mieszkanie.
Trafi mi si jeszcze peny etat niaki trojga jej potwornych dzieci.
No c, sdz, e teraz nie mogabym nazwa adnego dziecka potwornym, ale wtedy ich zachowanie doprowadzao mnie do rozpaczy.
	Kadego dnia ciocia wstawaa koo dziewitej rano i zaraz po niadaniu maszerowaa szparko na spotkanie z przyjacikami.
Spdzaa z nimi cay dzie, bez koca plotkujc o ssiadach i znajomych.
Do domu cigaa dopiero wieczorem.
Gdy tylko ciocia opucia dom, natychmiast zaczynao si drze jej trzymiesiczne malestwo, dajc znak, e chce je.
Kiedy braam je na rce, zaczynao mnie apczywie ssa.
Kadego dnia skaryam si:
	- Ciociu, na lito bosk, zrb co z tym.
Ona chce mnie ssa, a ja nawet nie mam piersi!
	- Nie przejmuj si.
Po prostu daj jej troch mleka - odpowiadaa ciocia z uroczym umiechem.
	Poza tym, e miaam sprzta cay dom i opiekowa si oseskiem, musiaam uwaa na szecioletniego chopca i dziewicio letni dziewczynk.
To dopiero byy zwierzaki!
Nie miay pojcia o waciwym zachowaniu, bo ciocia nie zaprztaa sobie tym gowy.
Staraam si poprawi sytuacj i laam ich po tyku, ile wlazo.
Lata bezgranicznej swawoli uniemoliwiay im jednak jakkolwiek popraw.
	Z dnia na dzie popadaam w coraz wiksze przygnbienie.
Zastanawiaam si, ile jeszcze musz przej, zanim co si w moim yciu poprawi.
Zawsze pchao mnie ku lepszemu, param naprzd, chwytajc si choby najmniejszej szansy.
Kadego dnia mylaam: ,, Kiedy to si wydarzy?
Dzisiaj?
Jutro?
Czego chc?
Co powinnam zrobi?
". Skd si bray te myli, nie wiem.
Teraz uwaam, e kady z nas moe w sobie usysze te gosy.
Odkd sigam pamici, czuam, e moje ycie biegnie inaczej ni ycie innych ludzi, lecz nawet nie podejrzewaam, e potoczy si a tak odmiennie.
	Pobyt u cioci Luul zakoczy si kryzysem mniej wicej po miesicu.
Tego popoudnia ciocia jak zwykle mea ozorem w krgu przyjaciek, a ja straciam z oczu jej dziewicioletni creczk.
Wyszam z mieszkania i zaczam j woa.
Odzewu nie byo, wic rozpoczam systematyczne przeszukiwanie okolicy i w kocu znalazam j w ciemnym zaktku z jakim chopcem.
To bya bystra, dociekliwa dziewczynka.
Kiedy j tam zastaam, dociekaa wanie szczegw anatomii tego chopca.
Wpadam znienacka, szarpnam j za rk, a chopiec czmychn jak sposzone zwierztko.
Przez ca drog do domu smagaam kuzyneczk rzg - nigdy wicej nie czuam do adnego dziecka takiego obrzydzenia.
	Kiedy ciotka przysza do domu, ofiara z krzykiem opowiedziaa o swojej chocie.
Ciotka si wcieka:
	- Dlaczego zbia moje dziecko?
Trzymaj od niej rce z daleka!
Zaraz tobie przyo i zobaczymy, czy ci si to spodoba!
- wrzeszczaa, zbliajc si ku mnie wyranie w zych za miarach.
	- Lepiej, eby nie wiedziaa, za co j stukam, bo nie chciaaby widzie tego, co ja zobaczyam.
Gdyby zobaczya, co ona robia, nie chciaaby jej wicej zna!
To dziecko nie zna umiaru, jest jak zwierz.
	Moje wyjanienia zday si na nic.
Miaam sobie jako poradzi -ja, trzynastoletnia dziewczynka - z trojgiem maych dzieci, a tu nagle okazao si, e naruszam nietykalno jej anioka.
Ciotka sza na mnie, wymachujc pici, lecz ja miaam ju dosy.
Nie tylko ciotki, ale i caego wiata.
Te si wydaram:
	- Nawet nie prbuj mnie tkn, bo wyjdziesz z tego ysa!
To koczyo dyskusj z kadym, kto chcia mnie uderzy.
Byo jednak oczywiste, e musz odej.
Ale dokd?
	Stukajc do drzwi domu cioci Sahru, mylaam sobie:
	,,I znowu to samo, Waris".
Kiedy ciocia spytaa, kto tam, od powiedziaam niezbyt pewnie.
Sahru bya siostr mamy i miaa picioro dzieci, co nie wryo mi nadmiaru szczcia w jej domu.
Jaki jednak miaam wybr?
Kra albo ebra na ulicy?
Nie wdajc si w szczegy odejcia z domu Luul, zapytaam, czy mog troch u nich poby.
	- Bardzo ci lubi - odpowiedziaa ku memu zaskoczeniu - i jeli chcesz u nas zosta, niech tak bdzie.
Jeeli chcesz mi si zwierzy, mw.
	Wszystko potoczyo si lepiej, ni si spodziewaam.
Oczywicie miaam pomaga w domu, ale najstarsza crka cioci Sahru, Fatima, miaa ju dziewitnacie lat i to jej przypadaa wikszo obowizkw.
	Biedna Fatima harowaa jak niewolnik.
Rano sza do szkoy, wracaa stamtd o wp do pierwszej i gotowaa obiad, po czym znowu sza do szkoy i wracaa okoo szstej wieczorem, eby zrobi kolacj.
Po kolacji zmywaa, a potem uczya si do pnej nocy.
Z jakiego powodu matka wymagaa od niej duo, duo wicej ni od reszty swoich dzieci.
Fatima bya dla mnie bardzo dobra, traktowaa mnie jak przyjacik, a w tym momencie
ycia ogromnie tego potrzebowaam.
Wydawao mi si, e matka traktuje j niesprawiedliwie, wic chtnie pomagaam jej w kuchni.
Nie miaam pojcia, jak si gotuje, ale staraam si tego nauczy, podpatrujc kuzynk.
Kiedy pierwszy raz w yciu daa mi sprbowa klusek, poczuam si jak w niebie.
	Moim gwnym obowizkiem byo sprztanie domu i do dzisiaj ciocia Sahru twierdzi, e nigdy nie miaa lepszej sprztaczki.
Szorowaam i pucowaam wszystko, co si dao.
Praca nie bya lekka, ale wolaam to ni siedzenie z dziemi, zwaszcza po ostatnich dowiadczeniach.
	Podobnie jak Aman, rwnie ciocia Sahru martwia si, e mama nie ma do pomocy adnej ze starszych crek.
Ojciec pomaga obrzdza zwierzta, ale nawet nie kiwnby palcem, eby pomc mamie przy gotowaniu, pracach zwizanych z odzie, robieniu koszykw czy w opiece nad dziemi.
To bya praca kobiet, a wic kopot mamy, a nie jego.
Zrobi ju swoje.
bo przecie sprowadzi do domu drug on do pomocy - czy nie tak?
Owszem, to akurat zrobi.
Mnie jednak take wci drczy ten problem od chwili, gdy o szarej godzinie w dniu mojej ucieczki widziaam mam po raz ostatni.
Zawsze gdy o niej myl, przypominam sobie jej twarz owietlon ogniskiem tej nocy, kiedy miaam uciec.
Bya wtedy tak strasznie zmczona.
Ten widok towarzyszy mi cay czas, gdy biegam przez pustyni wypatrujc drogi do Mogadiszu.
Podr wydawaa mi si rwnie bezkresna jak dylemat, co wybra: ch opieki nad matk czy niech do ycia ze starcem.
Pamitam, jak padam pod drzewem na wyschnit na proch ziemi i zastanawiaam si: "Kto zadba teraz o mam?
Ona dbaa o wszystkich, ale kto zadba o ni?
".
	Nie mogam jednak zawrci - wtedy wszystko, przez co przeszam, poszoby na marne.
Gdybym wrcia, nie minby nawet miesic, a ju ojciec przywlkby do domu wszystko jedno kogo, nawet kulawego starucha, byle mia wielbdy i ze chcia mnie polubi.
Nie do, e utknabym na dobre z takim maonkiem, to i tak nie mogabym opiekowa si mam.
	Pewnego dnia pomylaam, e mona przynajmniej czciowo rozwiza ten problem zdobywajc pienidze.
Mogabym je wysa mamie, eby kupia sobie to, dziki czemu byoby jej lej.
Postanowiam znale jakie popatne zajcie i w tym celu za czam si rozglda po miecie.
Tego dnia ciocia jak zwykle wysaa mnie na targ po zakupy.
W drodze powrotnej mijaam zawsze plac budowy.
Teraz zatrzymaam si przy nim i patrzyam na mczyzn dwigajcych cegy i mieszajcych w szaflikach zapraw z piasku i wapna.
	- Hej!
- krzyknam do nich.
- Nie macie jakiej pracy?
Ukadajcy cegy na murze przerwa prac i rozemia si.
	- A kto chce wiedzie?
	- Ja!
Potrzebuj pracy!
	- Nic z tego.
Nie mamy adnej roboty dla takiego chudzielca.
Nie wydaje mi si, eby bya murarzem.
- I znowu zacz si mia.
	- Mylisz si - odpowiedziaam.
- Potrafi to robi.
Mam krzep.
Naprawd.
	Wskazaam na robotnikw mieszajcych zapraw.
Krztali si majc spodnie zsunite do poowy poladkw.
	- Pomog im.
Bd nosia cay potrzebny im piasek, a miesza potrafi rwnie dobrze jak oni.
	- Dobra.
Kiedy zaczynasz?
	- Jutro rano.
	- Bd o szstej.
Zobaczymy, co potrafisz - zakoczy rozmow majster.
	Pomknam do cioci Sahru niemal nie dotykajc ziemi.
Miaam prac!
Zarobi pienidze.
Prawdziwe pienidze!
Zachowam kadego pensa i wyl wszystko mamie.
Ale si zdziwi!
	Wrciwszy do domu, podzieliam si ze wszystkimi nowin.
Ciocia nie moga uwierzy:
- A gdzie ty znalaza t prac?
I co ty tam bdziesz robia?
Po pierwsze, nie wierzya, e dziewczyna moe w ogle chcie co takiego robi.
Po drugie, nie wierzya, e majster zechce zatrudni kobiet, a zwaszcza o moim wygldzie, bo cigle sprawiaam wraenie na wp zamorzonej godem.
Tak j jednak przekonywaam, e w kocu nie miaa wyboru i uwierzya.
	A kiedy uwierzya, wpada w zo.
To znaczy, e mieszka mam zamiar u niej, ale ju pracowa to chc dla kogo innego?
A co z obowizkami domowymi?
	- Posuchaj - powiedziaam zrezygnowana.
- Chc wysa mamie pienidze, ale eby to zrobi, musz mie prac.
Tak czy inn, ale musz j mie.
Rozumiesz?
	- W porzdku.
Rb, jak uwaasz.
	Nastpnego poranka rozpocza si moja kariera robotnika budowlanego.
Byo strasznie.
Cay dzie dwigaam kolejne adunki piasku o ciarze, ktry przygina mnie do ziemi - mylaam, e mi grzbiet pknie.
Nie miaam adnych rkawic, wic paki wiader wrzynay mi si w donie, ktre wkrtce pokryy si ogromnymi bblami.
Do koca dnia bble popkay i moje rce zaczy krwawi.
Wszyscy myleli, e ju teraz dam sobie spokj, ale ja uparam si, e przyjd nastpnego dnia.
	Mczyam si cay miesic.
Rany si zagoiy, za to skra tak mi stwardniaa, e ledwo mogam zgina palce.
Przy wypacie dostaam jednak rwnowarto caych szedziesiciu dolarw.
Z dum pokazaam cioci pienidze i powiedziaam, e wszystko chc wysa mamie.
Niedugo potem odwiedzi nas znajomy, ktry wkrtce mia wraca z rodzin na pustyni.
Zaproponowa, e dostarczy pienidze mojej matce.
Ciocia Sahru zapewniaa:
	- Znam tych ludzi.
S w porzdku.
Moesz im zaufa.
Nie musz chyba mwi, e nigdy wicej nie zobaczyam tych pienidzy.
Znacznie pniej dowiedziaam si, e mama te nie.
	Po odejciu z placu budowy wrciam do sprztania.
Nie upyno wiele czasu, gdy do domu cioci przyby szacowny go:
	Mohammed Chama Farah, ambasador Somalii w Wielkiej Brytanii.
Tak si zoyo, e jego on bya siostra mojej matki, Maruim.
Odkurzaam meble w ssiednim pokoju, wic syszaam, jak ambasador rozmawia z cioci Sahru.
Ot przyjecha do Mogadiszu, eby przed wyjazdem na cztery lata do Londynu znale suc.
Od razu wiedziaam, e to jest to, na co czekaam od dawna.
Wetknam gow do pokoju i zawoaam:
	- Ciociu, musimy porozmawia.
Spojrzaa na mnie raczej bez entuzjazmu.
	- Co to ma znaczy, Waris?
	- Prosz, chod tutaj.
	Kiedy podesza do mnie, chwyciam j kurczowo za rami.
	- Bagam, powiedz mu, eby mnie zabra.
Bd jego pokojwk.
	Poznaam po minie, e sprawiam jej bl, ale byam dzieciakiem o silnej woli.
Mylaam tylko o tym, czego chc, a nie o tym, co ona dla mnie zrobia.
	- Ty?
Przecie nie masz o niczym pojcia!
A co ty tam bdziesz w Londynie robia?
	- Potrafi sprzta!
Powiedz mu, eby zabra mnie do Londynu, ciociu!
Musz tam pojecha!
	- Nie sdz.
Daj mi spokj i bierz si do roboty - definitywnie zakoczya spraw i wrcia do szwagra.
Usyszaam, jak mwi:
	- Dlaczego nie miaby wybra akurat jej?
Wiesz, ona jest naprawd dobra.
Sprzta wietnie.
	Kiedy ciotka mnie zawoaa, wpadam do pokoju jednym skokiem.
Stanam z miotek do kurzu przy nodze i ujc gum przedstawiam si:
	- Jestem Waris.
A ty jeste mem mojej cioci, prawda?
Ambasador skrzywi si.
	- Czy mogaby pozby si tej gumy?
Natychmiast plunam ni w kt pokoju.
Spojrza na cioci Sahru.
- I to ma by ta dziewczyna?
O nie!
Nie, nie, nie.
	- Jestem wietna.
Potrafi sprzta, gotowa i do tego jeszcze znakomicie opiekuj si dziemi.
	- Tak, tak, na pewno.
Zwrciam si do cioci:
	- Powiedz mu co...
	- Do ju, Waris.
Wracaj do pracy.
	- Powiedz mu, e jestem najlepsza!
	- Cicho, Waris!
- krzykna na mnie i zwrcia si do wuja: - Jest bardzo moda, ale naprawd potrafi ciko pracowa.
Wierz mi, bdzie dobra...
	Wuj Mohammed nadal przyglda mi si z niesmakiem.
	- No dobrze, posuchaj.
Wyjedamy jutro.
W porzdku?
Po poudniu przyjd tu z twoim paszportem, a potem pojedziemy do Londynu.
	Do Londynu
	Londyn!
Nic o nim nie wiedziaam, ale ju sama nazwa mi si podobaa.
Nie miaam pojcia, gdzie to jest, lecz wiedziaam, e daleko, i to byo najwaniejsze.
Wygldao, e moje modlitwy zostay w kocu wysuchane.
Szo tak dobrze, e wprost nie mogam w to uwierzy.
	- Ciociu, czy ja naprawd tam pojad?
- spytaam z lkiem.
Pogrozia mi palcem.
	- Zamknij si i nie zaczynaj wicej.
- Widzc jednak wyraz paniki w moich oczach, umiechna si.
- Wszystko si zgadza.
Naprawd tam jedziesz,
	Podniecona do granic wytrzymaoci, pobiegam do Fatimy, ktra wanie braa si do robienia kolacji.
	- Jad do Londynu!
- krzyknam.
- Jad do Londynu!
- i za czam taczy po caej kuchni.
	- Co?
Do Londynu?
- Chwycia mnie za rami w trakcie kolejnego obrotu.
- Staniesz si biaa - oznajmia rzeczowo.
	- Co powiedziaa?
	- Staniesz si biaa.
No wiesz...
blada.
	Nie rozumiaam.
Nie miaam pojcia, o czym mwi, bo w yciu nie widziaam biaego czowieka; nie wiedziaam nawet, e takie dziwo istnieje.
Mao mnie jednak obesza jej uwaga.
- Zamknij si - odpaliam szorstko.
- Po prostu zazdrocisz, e jad do Londynu, a ty nie.
- I dalej taczyam, klaszczc w donie, jakbym witowaa deszcz, i piewaam: - Jad do Londynu!
Tralala!
Jad do Londynu!
	- Waris!
- upomniaa mnie ciocia Sahru gronym tonem.
Wieczr upyn pod znakiem przygotowa do wyjazdu.
Do staam wreszcie pierwsze w yciu buty: pikne, skrzane sandaki, Miaam polecie w dugiej, jasnej sukience, na ktr woyam powczyst afrykask szat.
Nie dostaam walizki, ale i tak nie bya mi potrzebna, bo nie miaam nic wasnego oprcz mundurka, w ktrym zobaczy mnie wuj Mohammed.
	Przed wyjazdem na lotnisko wyciskaam i wycaowaam cioci Sahru, kochan Fatim i reszt kuzynkw.
Fatima bya dla mnie tak dobra, e chtnie zabraabym j ze sob, ale wiedziaam, e u wuja jest tylko jedno miejsce, wic cieszyam si, e to ja zostaam wybrana.
Kiedy spotkaam si z wujem Mohammedem, wrczy mi paszport.
Patrzyam z niedowierzaniem na to cudo - mj pierwszy w yciu dokument.
Dotychczas nie miaam niczego, na czym byoby napisane moje imi.
Niczego, nawet metryki.
Gdy wsiadam do samochodu, poczuam si bardzo wana i z godnoci machaam wszystkim na poegnanie.
	Dotd widywaam samoloty tylko z daleka.
Latay od czasu do czasu gdzie wysoko nad gow, kiedy pasam kozy, wic wiedziaam, e co takiego w ogle istnieje.
Pierwszy widziany z bliska samolot to by ten, ktrym miaam opuci Mogadiszu.
Wuj Mohammed przeprowadzi mnie przez lotnisko i zatrzymalimy si przy wyjciu na pyt pasa startowego.
Zobaczyam byszczce w socu gigantyczne cielsko brytyjskiego odrzutowca.
Byam tak oszoomiona, e dopiero po chwili dotary do mnie sowa wuja:
	- ...i ciocia Maruim bdzie na ciebie czekaa w Londynie.
Docz do was za kilka dni.
Mam tu jeszcze par spraw do zaatwienia.
	Obrciam si w jego stron z rozdziawionymi ustami.
Wcisn mi w rk bilet i doda:
	- Waris, nie zgub tego ani paszportu.
To bardzo wane papiery, trzymaj je cay czas przy sobie.
	- To nie jedziesz ze mn?
- wykrztusiam.
Zniecierpliwi si:
	- Nie.
Musz tu jeszcze zosta par dni.
	Zaczam paka, przeraona perspektyw samotnej podry i nieuchronnego rozstania z Somali, ze wszystkim, co znaam.
Nagle zwtpiam w suszno caego tego pomysu.
Cho tyle ju przeszam, baam si wyruszy w nieznane.
Rozwara si przede mn prawdziwa otcha.
	Wuj uspokaja mnie:
	- No co ty, bdzie wietnie.
Kto ci odbierze na lotnisku w Londynie i powie ci, co i jak.
	Nadal pocigaam nosem i szlochaam.
Wuj popchn mnie w stron wyjcia.
	- No, id ju.
Samolot zaraz odlatuje.
Po prostu wsid do niego.
Ide wreszcie do tego samolotu!
	Sztywna ze strachu podreptaam po rozmikym od upau asfalcie.
Obserwowaam podejrzliwie obsug naziemn krztajc si wok samolotu przed startem.
Patrzyam na ludzi adujcych bagae i sprawdzajcych podwozie, zastanawiajc si cay czas, jak dostan si do rodka.
W kocu zobaczyam schodki prowadzce do otworu w kadubie.
Nie miaam wprawy w chodzeniu w butach, a ju zwaszcza po liskich, aluminiowych stopniach, wic przez ca drog do gry przydeptywaam fady mojego afrykaskiego stroju.
Kiedy znalazam si na pokadzie, nie wiedziaam, dokd mam dalej i - musiaam wyglda jak kompletna idiotka.
Pozostali pasaerowie siedzieli ju na swoich miejscach; wszyscy przygldali mi si badawczo.
Mona byo wprost czyta w ich twarzach: A c to za wieniara, co nawet nie wie, jak zachowa si w samolocie?
	Klapnam na pierwsze wolne miejsce i po raz pierwszy w yciu zobaczyam biaego czowieka.
A ten powiedzia krtko:
- To nie twoje miejsce.
	Oczywicie wtedy nie miaam pojcia o angielskim, wic to teraz mi si wydaje, e tak powiedzia.
Gapiam si na niego w panice i mylaam: "O, Panie.
Co ten czowiek mwi?
I dla czego tak wyglda?".
 Powtrzy swoj kwesti, a ja jeszcze bardziej si przeraziam.
Dziki Bogu, pojawia si stewardesa i wyja mi z rki bilet.
Od razu zorientowaa si, e nie mam o niczym pojcia.
Wzia mnie delikatnie za rami i poprowadzia na moje miejsce - rzecz jasna, nie w pierwszej klasie, gdzie pocztkowo zabdziam.
Wszystkie oczy obracay si za mn.
Stewardesa z miym umiechem wskazaa mi waciwy fotel.
Zapadam si w niego, zadowolona, e ju nikt mnie nie widzi.
W podzice za pomoc gupawo szczerzyam zby i kiwaam gow.
	Zaraz po starcie stewardesa wrcia z koszykiem penym sodyczy i zacza czstowa pasaerw.
Kiedy podesza do mnie, jedn rk podcignam sukienk, jak podczas zbierania owocw, a drug zaczam adowa cukierki do utworzonej w ten sposb kieszeni.
Nigdy dotd nie miaam jedzenia w nadmiarze, wic postanowiam wzi sobie troch na zapas.
Kto wiedzia, kiedy bdzie nastpna okazja?
Przy kolejnej prbie stewardesa odsuna ode mnie koszyk, lecz ja wychynam z fotela i nadal prbowaam robi swoje.
Jej twarz mwia wyranie: Ale mi si trafio!
Co ja mam robi z t tutaj?
	Odwijaam i poeraam cukierki, obserwujc jednoczenie to warzyszy podry.
Wydawali mi si ozibli i jacy chorowici.
Gdybym znaa wtedy angielski, powiedziaabym: ,,Trzeba wam troch soca".
Przecie nie powinni byli tak wyglda, no nie?
Pewnie zrobili si biali, bo zbyt dugo przebywali pod dachem.
Wpadam nawet na pomys, eby kogo uszczypn w policzek - moe wtedy biaa farba zlazaby ze skry.
Przecie pod spodem kady z nich musia by czarny!
	Po dziewiciu czy dziesiciu godzinach lotu strasznie zachciao mi si siusiu.
Mao mnie nie rozerwao, ale nie wiedziaam, gdzie mam to zrobi, wic zaczam ledzi, jak sobie radz inni pasaerowie.
Wkrtce odkryam drzwi, za ktrymi co jaki czas kto znika.
To musiao by tam.
Kiedy tylko kolejny pasaer opuci tajemnicze miejsce, wstaam i pomknam tam jak strzaa.
Weszam do rodka, zamknam drzwi i zaczam si rozglda.
Bez wtpienia pomieszczenie byo waciwe, tylko jak si go uywa?
Umywalk od razu wykluczyam - przykrcili j za wysoko.
Pozostawao siedzenie z otworem.
Obejrzaam je, obwchaam i zdecydowaam, e to jest to.
Usiadam szczliwa i...
Uff, co za ulga!
	Czuam si cudownie, dopki nie wstaam i nie zobaczyam, e moje siuki nadal s tam, gdzie je zostawiam.
Co tu robi?
Nie mogam po prostu wyj i pozwoli, eby kto je sobie oglda.
Jak si tego pozby?
Nie znaam angielskiego, wic widoczne na guziku sowo spuczka" nic mi nie mwio, a nawet gdybym je zrozumiaa, to i tak nigdy w yciu nie miaam do czynienia z toalet, w ktrej spuszcza si wod.
Metodycznie zbadaam wszystkie guziki, dwignie i rubki, zastanawiajc si, ktra z nich spowoduje, e mj mocz zniknie z pola widzenia.
Po pewnym czasie doszam do wniosku, e to chyba jednak przycisk z napisem "spuczka", ale teraz zaczam si ba, e jak go nacisn, to samolot wybuchnie.
Syszaam w Mogadiszu, e takie rzeczy si zdarzaj.
W politycznym zamcie panujcym w Somalii ludzie bez przerwy opowiadali o bombach i wybuchach, a to to wyleciao w powietrze, a to tamto.
Istniao wic niebezpieczestwo, e po naciniciu przeze mnie guzika samolot rozpadnie si na kawaki i wszyscy zginiemy.
No a poza tym na guziku mogo by przecie napisane: Nie naciska!
Grozi wybuchem samolotu.
Zdecydowaam, e dla maego siusiu nie warto ryzykowa, nadal jednak nie yczyam sobie, eby inni to ogldali.
Nie miaam wtpliwoci, e bd wiedzieli, kto to zostawi, bo od pewnego czasu syszaam walenie piciami w drzwi.
	W przebysku geniuszu wziam papierowy kubek, napeniam go wod i wylaam j do toalety.
Wpadam na pomys, e jeli wystarczajco mocz rozciecz, kady pomyli, e w toalecie stoi sobie zwyka woda.
Zabraam si wic do pracy, kubek za kubkiem.
Teraz ludzie ju nie tylko tukli w drzwi, lecz take zaczli wrzeszcze.
Poniewa nie mogam odpowiedzie w ich jzyku: - za chwil!
- robiam swoje w milczeniu.
Woda ledwo ciurkaa z kranu, kubek by malutki, a miska toalety spora.
Skoczyam, gdy jej zawarto zacza si niemal przelewa przez brzegi.
Teraz wszystko byo w porzdku, wic wygadziam sukni i otworzyam drzwi.
Przeciskaam si przez tum ze spuszczonym wzrokiem, wdziczna losowi, e nie zachciao mi si kupy.
	Kiedy podchodzilimy do ldowania na Heathrow, lk przed nieznanym krajem tumia rado, e opuszcz w kocu t przeklt maszyn.
No a poza tym przecie czeka bdzie na mnie ciocia, ktra mnie utuli.
Samolot obnia lot, bkitne niebo za oknem zastpiy najpierw biae chmury, potem jaka lepka szaro.
Zatrzymalimy si.
Pasaerowie wstali, a ja z nimi.
Daam si porwa ludzkiej fali, bo nie wiedziaam, ani dokd i, ani co robi.
Pynam swobodnie z tumem, a pojawiy si schody.
I tu natknam si na istotny problem: schody si poruszay.
A mnie zmrozio.
Ludzka rzeka rozdzielaa si wok mnie, a ja patrzyam, jak stopnie jeden za drugim sun ku grze.
Idc ladem innych pasaerw, weszam na schody, ale zsun mi si ze stopy jeden sanda i zosta na dole.
	- Mj but!
Mj but!
- wrzeszczaam w ojczystym jzyku, prbujc zawrci.
Oblepiajcy mnie szczelnie tum uniemoliwia jednak najmniejszy ruch.
	Opuciwszy ruchome schody, kutykaam dalej z innymi, ju tylko w jednym sandaku.
Dotarlimy do bramki celnikw.
Patrzyam bezmylnie na jednakowo umundurowanych biaych mczyzn, nie majc pojcia, o co w tym wszystkim chodzi.
Urzdnik odezwa si do mnie po angielsku, a ja - w nadziei, e kto mi w kocu pomoe - wskazujc na ruchome schody, wydaram si po somalijsku:
	- Mj but!
Mj but!
	Urzdnik spojrza na mnie krzywym okiem i cierpitniczym tonem powtrzy pytanie.
Zachichotaam nerwowo i na chwil zapomniaam o sandaku.
Urzdnik wskaza palcem na paszport, wic podaam mu go posusznie.
Obejrza go dokadnie, wbi piecztk i gestem kaza i dalej.
	W poczekalni podszed do mnie jaki go w uniformie szofera i zapyta po somalijsku:
	- Przyjechaa do pracy u pana Farah?
Syszc wreszcie zrozumiay jzyk, poczuam tak ulg, e krzyknam jak w uniesieniu:
	- Tak!
Tak!
To ja!
Jestem Waris!
	Kierowca zacz prowadzi mnie na zewntrz, ale powstrzymaam go:
	- Musimy wrci i odzyska mj but.
	- But?
- zapyta zdziwiony.
	- Tak, zosta tam, na dole.
	- Gdzie?
	- Pod tymi poruszajcymi si schodami - wyjaniam.
- Zosta tam, kiedy na nie weszam.
Kierowca spojrza na ziemi i zobaczy, e jedna z moich stp jest bosa.
Na szczcie mwi te po angielsku, wic wyprosi, eby pozwolili nam wrci do hali przylotw.
Kiedy jednak doszlimy do podna schodw, nie byo nawet ladu mojego bucika.
Wprost nie mogam uwierzy - co za pech!
Zdjam drugi sanda i przepasywaam kady cal podogi.
Z powrotem musielimy znowu przej przez punkt kontroli paszportw.
Ten sam urzdnik zadawa mi te same pytania, tyle e teraz mia tumacza w osobie szofera.
	- Jak dugo masz zamiar zosta w Wielkiej Brytanii?
Wzruszyam ramionami.
	- Co masz zamiar tu robi?
	- Mieszka z moim wujem, ambasadorem - odpowiedziaam z dum.
	- W paszporcie jest napisane, e masz osiemnacie lat.
Czy to prawda?
- pyta dalej.
	- Co?
Nie mam osiemnastu lat!
- zaprotestowaam.
Tu kierowca powiedzia co urzdnikowi.
	- Czy masz co do oclenia?
	Znowu nic nie zrozumiaam, ale kierowca wytumaczy mi, o co chodzi:
	- Co przywioza?
	No c, miaam tylko jeden sanda.
Urzdnik popatrzy przez chwil na sanda, pokrci gow i puci nas do wyjcia.
	Kierowca wuja prowadzi mnie przez zatoczone lotnisko i tumaczy:
	- Jeli w twoim paszporcie jest napisane, e masz osiemnacie lat, to musisz mwi, e tak jest naprawd.
Ktokolwiek ci o to zapyta, mw, e masz osiemnacie lat.
	- Ale ja nie mam osiemnastu lat - odpowiedziaam ze zoci.
- Nie jestem a taka stara!
	- No dobrze, a ile masz lat?
	- Nie wiem.
Moe czternacie.
Ale a taka stara nie jestem!
	- Posuchaj.
Masz tyle lat, ile napisane jest w paszporcie.
	- Co ty gadasz?
Nie obchodzi mnie, co tam jest napisane i dlaczego.
Przecie mwi ci, e to nieprawda.
	- Ale pan Farah kaza tam tak napisa.
	- To widocznie zwariowa albo nie mia o tym pojcia!
Pod koniec rozmowy ju krzyczelimy na siebie i zanim udao nam si opuci lotnisko, jedno serdecznie nie znosio drugiego.
	Szam do samochodu boso, a na Londyn sypa nieg.
Trzsam si z zimna; wsunam na stop samotny sandaek i prbowaam szczelniej otuli si swoimi zwiewnymi bawenami, ale bez skutku.
Nigdy nie miaam do czynienia z podobn pogod.
	- O Boe!
Ale tu zimno!
- zajczaam.
	- Przyzwyczaisz si - odpowiedzia obojtnie szofer.
Samochd wczy si do porannego londyskiego ruchu i do piero teraz naprawd poczuam, jak bardzo jestem sama - w tym zupenie obcym miejscu, pord chorobliwie bladych twarzy.
O Allachu!
O nieba!
Mamo!
Gdzie ja si znalazam?
Cho widziaam obok siebie czarn twarz szofera wuja Mohammeda, nie czuam si najlepiej.
Najwyraniej uwaa mnie za co gorszego od siebie.
	Podczas jazdy zacz objania warunki, w jakich przyjdzie mi y.
Miaam mieszka z wujem, cioci, matk wuja, jeszcze jednym bratem mamy, ktrego nie znaam, oraz siedmiorgiem dzieci, moich kuzynw.
Powiedzia, o ktrej bd wstawaa, co bd robia, co gotowaa i gdzie bd spaa, kiedy ju mi po zwol, ebym pada w pociel wyczerpana caodzienn harwk.
	- Wiesz, twoja ciotka, nasza pani, prowadzi dom elazn rk - zwierza si.
- Ostrzegam ci, nie mamy z ni lekkiego ycia.
	- Dobra, moe tobie nie jest z ni lekko, ale dla mnie to ciocia - odpaliam.
	Doszam do wniosku, e ostatecznie to kobieta, tak jak ja, i do tego siostra mamy.
Pomylaam sobie, jak bardzo tskni za mam i jak dobre byy dla mnie ciocia Sahru i Fatima.
Nawet Aman wydaa mi si jaka lepsza i bardzo aowaam, e nie mogymy si dogada.
Kobiety w naszej rodzinie dbay i troszczyy si o wszystkich jej czonkw.
	Dopado mnie w kocu zmczenie i wycignam si na fotelu jak duga.
Patrzyam przez okno samochodu i prbowaam dociec, skd si bior biae patki wirujce w powietrzu.
Zanim dotarlimy do willowej czci Harley Street, chodniki byy ju zupenie biae.
Widok domu wuja Mohammeda przytoczy mnie.
Zdaam sobie spraw, e przyjdzie mi y w prawdziwie paskiej rezydencji.
Nigdy w yciu nie widziaam czego rwnie imponujcego, to by istny paac.
Mia trzy pitra i pomalowan na mj ulubiony, ty kolor fasad.
Weszlimy przez gwne wejcie z ogromnym nadwietlem.
Za drzwiami moje spojrzenie przy kuo wielkie lustro w ozdobnej ramie - odbija si w nim mur ksiek w bibliotece.
	Pkoliste okno nad drzwiami, z listewkami ukadajcymi si we wzr podobny do pajczej sieci; typowy element architektury wiktoriaskiej.
Ciocia Maruim wysza mi na spotkanie do halki.
	- Ciotunia!
- krzyknam na jej widok.
W hallu staa kobieta nieco modsza od mojej matki, ubrana modnie w zachodnim stylu.
	- Wejd - powiedziaa chodno - i zamknij drzwi.
Miaam zamiar podbiec do niej i j uciska, ale zmrozio
	mnie co bijcego z jej postawy i wygldu mocno splecionych
	doni.
	- Najpierw przejdziemy si po domu i zapoznam ci z twoimi obowizkami - oznajmia.
	- Ojej - powiedziaam cicho, czujc, e trac resztki energii.
- Ciociu, jestem taka zmczona.
Myl tylko o tym, eby si pooy.
Czy mogabym si teraz przespa?
	- No dobrze.
Chod za mn.
	Weszymy do salonu, a potem na schody.
Patrzyam na eleganckie wntrze: wieczniki, bia sof usian mikkimi po duszkami, abstrakcyjne obrazy wiszce na cianach i polana arzce si w kominku.
Ciocia Maruim zaprowadzia mnie do swojego pokoju i powiedziaa, e mog przespa si w jej ku.
To byo oe wielkoci caej naszej chaty, przykrywaa je cudowna puchowa kodra.
Pooyam rce na jedwabnej pocieli, by nacieszy si jej dotykiem.
	- Poka ci dom, kiedy si wypisz.
	- Obudzisz mnie?
- spytaam.
	- Nie.
Wstaniesz, kiedy sama si obudzisz.
pij, ile chcesz.
Wlizgnam si pod kodr i przemkno mi przez myl, e nigdy nie czuam czego rwnie mikkiego i wspaniaego.
Ciocia zamkna cicho drzwi, a ja zapadam w sen jak w studni bez dna.

	Na subie
	Kiedy otworzyam oczy, wydawao mi si, e nadal ni.
I c to by za sen!
Obudziwszy si w ogromnym ou w piknym pokoju, nie mogam uwierzy, e to wszystko dzieje si naprawd.
Tej nocy ciocia Maruim musiaa spa z jednym ze swoich dzieci, bo nieprzytomna leaam w jej pokoju a do nastpnego dnia rano.
Kiedy jednak wstaam, marzenia zastpia rzeczywisto.
	Wyszam z pokoju cioci na pierwszym pitrze i wdrowaam po domu, a natknam si na ni.
	- Dobrze, e ju wstaa.
Pjdziemy do kuchni i poka ci, co masz robi.
	Otumaniona jeszcze snem, poszam za ni do pomieszczenia, ktre nazwaa kuchni, ale w Mogadiszu to ja takiej kuchni nie widziaam.
ciany obwieszone byy naokoo kremowymi szafkami i oprcz sufitu wszystko pokryway niebieskie ceramiczne pytki; na rodku krlowaa monstrualna szeciopalnikowa kuchnia.
Ciocia wycigaa i wsuwaa szuflady, objaniajc: tu s sztuce, tu talerze, tu obrusy - a ja gowiam si, o czym ta kobieta mwi.
Nie miaam pojcia, do czego to wszystko suy, mogam si tego jedynie domyla.
	- Kadego dnia o szstej trzydzieci podasz wujowi niadanie, bo zaraz potem idzie do ambasady.
Ma cukrzyc, wic musisz cile przestrzega jego diety.
Zawsze prosi o zioow herbat i dwa jajka w koszulkach.
O sidmej podasz mi kaw do pokoju, potem zrobisz dzieciom naleniki.
Musz zacz niadanie punkt sma, bo o dziewitej maj by w szkole.
Po niadaniu...
	- Ciociu - przerwaam jej - skd ja mam wiedzie, jak si tym wszystkim posugiwa?
Kto mnie tego nauczy?
Jak mam zrobi te...
Jak im tam?
Naleniki!
Co to s naleniki?
	Ciocia Maruim zrobia gboki wdech i pokazaa mi rk drzwi.
Staa z wycignit rk i zapartym tchem, a na jej twarzy pojawiy si oznaki paniki.
Potem powoli wypucia powietrze, opucia rk i splota donie na podoku w gecie, ktry poznaam w chwili naszego spotkania.
	- Za pierwszym razem zrobi to sama, ale przygldaj si pilnie, Waris.
Patrz, suchaj i ucz si.
	Przytaknam gow.
Ciocia zacza ju normalnie oddycha i rozpocza szkolenie.
	Po tygodniu i paru drobnych katastrofach nabraam niezbdnej rutyny i robiam to samo kadego dnia, 365 dni w roku, przez nastpne cztery lata.
Dotychczas nigdy nie zwracaam uwagi na upyw czasu, a tu nagle musiaam zacz y cile wedug zegara.
Pobudka o szstej; szsta trzydzieci - niadanie wuja; sidma - kawa cioci; sma - niadanie dzieci; potem sprztanie w kuchni.
Szofer odwozi ambasadora do pracy, a nastpnie wraca i zabiera dzieci do szkoy.
Wtedy szam sprzta pokj cioci, jej azienk i pozostae pomieszczenia caej rezydencji.
Odkurzaam, zmywaam, szorowaam, polerowaam wszystkie cztery kondygnacje.
I wierzcie mi, jeli tylko co byo nie tak, od razu si o tym dowiadywaam:
	- Waris, nie podoba mi si twj sposb sprztania azienki.
Na tych pytkach s plamki, a powinny byszcze jak lustro.
Nastpnym razem upewnij si, e wszystko jest czyste.
	W domu by kierowca, kucharz, no i ja - jedyna suca.
Ciocia uwaaa, e nie potrzeba zatrudnia wicej osb do tak maego domu.
Kucharz gotowa obiady i kolacje tylko przez sze dni w tygodniu.
W niedziel mia wolne i wtedy gotowaam ja.
Przez cztery lata nie miaam ani jednego dnia dla siebie.
Kilka razy o to prosiam, ale ciocia stanowczo odrzucaa moje ,,zachcianki" i w kocu daam za wygran.
	Nigdy nie jadaam z reszt rodziny.
Chwytaam co w locie i pracowaam a do chwili, gdy mogam pa do ka, a byo to zazwyczaj koo pnocy.
Nie tskniam jednak za rodzinnymi obiadkami, bo moim zdaniem kucharz robi same paskudztwa.
By Somalijczykiem, ale pochodzi z innego plemienia ni moje.
By nadtym, zoliwym leniem i uwielbia mnie drczy.
Kiedy tylko ciocia wchodzia do kuchni, zaczyna kwka:
	- Waris, w poniedziaek zastaem w kuchni potworny baagan.
Musiaem to sprzta godzinami.
	Oczywicie byy to same garstwa.
Jedyne, co umia, to robi dobre wraenie na cioci i wujku, bo wiedzia, e swoim gotowaniem tego nie osignie.
Kiedy powiedziaam cioci, e nie chc je tego, co on robi, pozwolia mi gotowa sobie, co zechc.
Ucieszyam si, e bd moga wykorzysta to, czego nauczyam si od Fatimy w Mogadiszu.
Miaam talent do gotowania, wic wkrtce byam wietna nie tylko w przyrzdzaniu potraw z klusek.
Zaczam take komponowa wasne przepisy.
Kiedy reszta rodziny sprbowaa moich potraw, zaraz zaczy si proby, ebym gotowaa i dla nich.
Nie musz chyba dodawa, e nie zyskaam przez to przychylnoci kucharza.
	Ju pod koniec pierwszego tygodnia w Londynie zdaam sobie spraw, e moje oczekiwania co do miejsca, jakie zajm w domu wujostwa, zupenie si rni od ich oczekiwa.
W wikszoci krajw Afryki powszechny jest zwyczaj, e wpywowi i zamoni ludzie przyjmuj do swoich domw dzieci uboszych krewnych po to, eby u nich pracoway w zamian za utrzymanie.
Zdarza si, e dbaj o wyksztacenie tych dzieci i w ogle traktuj je jak wasne, ale zdarza si te, e tak nie jest.
Oczywicie miaam nadziej, e znajd si w tej pierwszej grupie, szybko jednak zorientowaam si, i ciocia i wujek maj na gowie waniejsze sprawy ni ksztacenie przygupa z pustyni.
Wujek by tak zajty prac, e prawie nie zwraca uwagi na to, co dzieje si w domu.
Z kolei ciocia, ktra -jak si naiwnie spodziewaam - miaa mi by drug matk, nie uwaaa za stosowne widzie we mnie trzeci crk.
Miaam by suc i tyle.
Kiedy zdaam sobie z tego spraw, moja rado z przybycia do Londynu zgasa.
Okazao si, e ciocia ma obsesj na punkcie przestrzegania tworzonych przez ni sam regu i wytycznych.
Wszystko miao by zrobione tak, jak chciaa, wtedy, kiedy chciaa i tak szybko, jak sobie tego yczya.
Kadego dnia, bez adnych wyjtkw.
By moe zdawao jej si, e musi by twarda, eby da sobie rad w tak odmiennym od ojczystego otoczeniu kulturowym.
Na szczcie znalazam sobie w tym domu przyjacik.
	Basma bya najstarsz crk wujostwa, miaa mniej wicej tyle lat co ja.
Bya uderzajco pikna, wszyscy chopcy ogldali si za ni, ale ona nie zwracaa na to uwagi.
Chodzia do szkoy, a jedyne, co j interesowao po przyjciu do domu, to ksiki.
Sza do swojego pokoju, kada si na ku i czytaa.
Czsto tak zagbiaa si w lekturze, e zapominaa o posikach i trzeba j byo na si wyciga z pokoju.
	Nie mogc wytrzyma nudy i samotnoci, poszam kiedy do niej, siadam na rogu ka i spytaam:
	- Co czytasz?
	Nawet nie podnisszy gowy, Basma wymamrotaa:
	- Daj mi spokj, czytam.
	- No dobrze, ale czy moemy porozmawia?
Nadal gapia si w ksik, lecz zapytaa cedzc sowa przez zby:
	- A o czym chcesz rozmawia?
	- Co czytasz?
	- Hmmm?
	- O czym czytasz?
O czym to jest?
	W kocu dotaro do niej, e jestem obok, i zacza streszcza mi ca ksik.
	Przewanie czytaa romansida, w ktrych punktem kulminacyjnym intrygi, wiodcej przez liczne przeszkody i nieporozumienia, by moment, gdy on i ona namitnie si caowali.
Zawsze lubiam sucha przernych historyjek, wic siedziaam jak niema, a Basma snua opowie, nie pomijajc adnych szczegw - oczy jej byszczay, podkrelaa wszystko yw gestykulacj.
Postanowiam nauczy si czyta, eby mie dostp do tych wszystkich fantastycznych historii, kiedy tylko zapragn.
	Mieszka z nami rwnie wuj Abdullah, modszy brat mamy, ktry studiowa na uniwersytecie.
Zagadn do mnie kiedy:
	,,Wiesz co, Waris, powinna nauczy si czyta.
Jeli jeste tym zainteresowana, pomog ci".
Powiedzia, gdzie jest szkoa, kiedy odbywaj si lekcje i co najwaniejsze - e nauka jest za darmo.
Na pomys, eby pj do szkoy, nigdy bym sama nie wpada.
Ambasador dawa mi co miesic jakie mikroskopijne kieszonkowe, ktre oczywicie nie starczyoby na opacenie adnej szkoy.
Podekscytowana perspektyw, e bd czytaa, poszam do cioci Maruim i powiedziaam jej, e chc chodzi do szkoy i nauczy si tam czyta, pisa i mwi po angielsku.
Mimo e ylimy w Londynie, w domu wszyscy mwili po somalijsku, wic z angielskiego znaam tylko par sw.
	Ciocia odpowiedziaa:
	- Dobrze, zastanowi si.
	Kiedy jednak przedyskutowaa spraw z wujem, ten powiedzia: nie.
Nadal naciskaam, eby mi pozwolia, ale nie chciaa robi nic wbrew woli ma.
I wtedy postanowiam zrobi to bez ich pozwolenia.
Zajcia odbyway si trzy razy w tygodniu, od dziewitej do jedenastej wieczorem.
Za pierwszym razem za prowadzi mnie do szkoy wuj Abdullah.
Miaam pitnacie lat i po raz pierwszy w yciu znalazam si w szkolnej klasie.
Byo tam mnstwo ludzi w przernym wieku, przybyych ze wszystkich stron wiata.
Na lekcje wymykaam si z domu chykiem;
	do szkoy i z powrotem podwozi mnie stary Woch, kolega z klasy.
Byam tak spragniona wiedzy, e a nauczyciel powiedzia mi kiedy:
	- Dobrze ci idzie, Waris, ale nie spiesz si tak.
Nauczyam si ju alfabetu i zaczam poznawa podstawy angielskiego, kiedy wuj dowiedzia si o moich wieczornych wycieczkach.
Dosta szau, e kto lekceway jego zakazy, i po oy kres mojej edukacji, ktra potrwaa zaledwie par tygodni.
	Zabronili mi chodzi do szkoy, wic zaczam poycza ksiki od kuzynki i z nich prbowaam uczy si dalej.
Nie wolno mi byo oglda telewizji, ale suchaam pod drzwiami, trenujc ucho w angielskim.
Jako to szo, a ktrego dnia zawoaa mnie ciocia.
	- Waris, zejd na d, jak skoczysz.
Mam ci co do powiedzenia.
	cieliam wanie ka i kiedy skoczyam, zeszam do salonu.
Ciocia staa przy kominku.
	- Tak, ciociu?
	- Miaam dzisiaj telefon z Somalii.
Eee...
jak ma twj brat na imi?
	- Ali?
	- Nie, najmodszy, ten z siwymi wosami.
	- Starzec?
O niego ci chodzi?
	- Tak.
O niego i twoj siostr Aman.
No c, przykro mi.
Oboje nie yj.
	Nie mogam uwierzy w to, co usyszaam.
Patrzyam na cioci i pomylaam, e artuje albo e jest na mnie za i chce mnie ukara t potworn histori.
Nie dostrzegam w jej twarzy nic, co wyjanioby moje wtpliwoci - jej twarz bya zupenie pusta.
Chyba jednak mwi serio, no bo niby dlaczego miaaby tak mwi?
Ale czy to moliwe?
- przeleciao mi przez gow.
Staam jak sup, dopki nie poczuam, e nogi mnie znowu suchaj.
Podeszam do sofy i przysiadam na chwil.
Ciotka chyba dalej co mwia, opowiadaa o jakich szczegach, ale w uszach miaam tylko jeden wielki szum.
Odrtwiaa, poruszajc si jak zombi, poszam do mojego pokoju na trzecim pitrze.
	Leaam wstrznita przez reszt dnia, wycignita na ku stojcym pod belkowanym stropem pokoiku, ktry dzieliam z modszym kuzynem.
Starzec i Aman nie yli!
Jak to si mogo sta?
Opuciam dom, straciam ich z oczu, a teraz ju ich nigdy nie zobacz.
Aman, zawsze taka silna.
Starzec, taki mdry dzieciak.
Nie dopuszczaam myli, e mog umrze, ale skoro tak si stao, to co bdzie z reszt rodziny, z tymi, z ktrych byli najlepsi?
	Wieczorem postanowiam, e do ju tych cierpie.
Nic mi nie poszo w yciu tak, jak miaam nadziej, e si stanie.
Od poranka, gdy uciekam ojcu, upyny dwa lata.
Przez cay ten czas nie miaam przy sobie nikogo z bliskich, a teraz dowiedziaam si, e dwoje z nich straciam na zawsze.
To byo ponad moje siy.
Zeszam do kuchni, otworzyam szuflad i wyjam wielki, rzenicki n.
Trzymajc go w rce, wrciam do swojego pokoju.
Biedna mama: ja straciam dwoje bliskich, a ona miaa straci jeszcze mnie.
Nie mogam jej tego zrobi; pooyam n na stoliku i wpatrzyam si w sufit.
Zapomniaam zupenie o nou, a tu przysza Basma, eby sprawdzi, co si ze mn dzieje.
	- A c to, u diaba, jest?
Co ty tu robisz z tym noem?
- krzykna.
	Nawet nie prbowaam odpowiedzie, tylko dalej patrzyam w sufit.
Basma zabraa n i wysza z pokoju.
	Par dni pniej usyszaam woanie ciotki.
	- Waris!
Zejd na d!
Leaam, udajc, e jej nie sysz.
	- Waris!
Schod, ale ju!
- ponaglia mnie.
	Zeszam po schodach i zobaczyam, e czeka na podecie.
	- No pospiesz si!
Telefon!
	Wiadomo sposzya mnie mocno, bo nikt nigdy do mnie nie dzwoni.
Tak naprawd to nigdy przedtem nie rozmawiaam przez telefon.
	- Do mnie?
- spytaam cicho.
	- Tak, tak!
- Wskazaa suchawk lec na stoliku.
- Tutaj, bierz to i mw.
	Wziam suchawk i patrzyam w sitko mikrofonu, jakby miao mnie ugry.
Ze sporej odlegoci wyszeptaam:
- Tak?
	Ciocia Maruim wzniosa oczy do nieba.
	- Mw do suchawki!
Obrcia j we waciw stron i przy stawia mi do ucha.
	- Halo?
- Usyszaam cudowny dwik: to by gos mojej matki.
- Mama?
Mama!
O mj Boe, czy to naprawd ty?
- Po raz pierwszy od wielu dni umiechnam si.
- Mamo, wszystko u ciebie w porzdku?
	- Nie, mieszkam sobie pod drzewem - zaartowaa jak zwykle.
	Powiedziaa mi, e po mierci Starca i Aman prawie oszalaa.
Kiedy to usyszaam, pomylaam sobie, jak by to byo, gdybym nie porzucia zamiaru samobjstwa.
Matka ucieka na pustyni.
Nie chciaa nikogo widzie, z nikim rozmawia.
Potem sama posza do Mogadiszu.
Bya tam teraz ze swoj rodzin - dzwonia z domu cioci Sahru.
	Prbowaa wyjani mi, jak do tego wszystkiego doszo.
Z jej opowiadania ziaa tragiczna beznadzieja.
Starzec zachorowa, ale jak to zwykle bywao w yciu afrykaskich nomadw, nie byo mowy o jakiej pomocy medycznej.
Nikt nie wiedzia, co si z nim dzieje ani co trzeba z tym zrobi.
Ta spoeczno znaa tylko dwie moliwoci: yjesz albo umierasz.
Dopki kto y, wszystko byo w porzdku.
Nie przejmowalimy si zbytnio chorobami, bo bez lekarzy i lekarstw i tak nic nie mona byo poradzi.
Kiedy kto umar, no c, te dobrze - przecie inni yli dalej.
Naszym wiatem rzdzia regua inshallach - "Bg tak chcia".
ycie uwaano za dar boy, mier bya nieodwoalnym boym wyrokiem.
	Kiedy jednak zachorowa Starzec, rodzice przerazili si, bo by dzieckiem szczeglnym.
Mama, nie wiedzc, co robi, wysaa posaca do Aman w Mogadiszu z prob o pomoc.
I Aman nie odmwia.
Posza na piechot z Mogadiszu, eby zabra Starca do lekarza.
Nie wiem, gdzie obozowaa wtedy moja rodzina i jak dug drog odbya Aman.
Niestety, mama rwnie nie wiedziaa, e kiedy wysyaa posaca do Mogadiszu, Aman
	bya w smym miesicu ciy.
Starzec umar na jej rkach w drodze do szpitala.
Aman wpada w szok i umara kilka dni pniej, a z ni jej dziecko.
Kiedy mama si o tym dowiedziaa, zaamaa si.
Zawsze bya ostoj caej rodziny, wic a mi si sabo robio na myl, jak teraz wyglda ycie tych, ktrzy pozostali.
Bardziej ni kiedykolwiek czuam wyrzuty sumienia, e tkwi tu, w Londynie, i nie mog mamie pomc, kiedy najbardziej tego po trzebuje.
	ycie toczyo si dalej, a ja staraam si w miar moliwoci nim cieszy.
Wrciam do swoich obowizkw domowych, do kazywaam z kuzynami i ich przyjacimi.
	Pewnego wieczoru zwerbowaam Basm do pomocy przy moim pierwszym wystpie jako modelki.
Od pocztku pobytu w Londynie uwielbiaam ubrania, ale nie jako co, co koniecznie chciaam mie na wasno.
Po prostu cieszyam si, gdy mogam je przymierza.
To byo jak gra w teatrze: mogam udawa kogo innego ni ja sama.
Kiedy wszyscy siedzieli przed telewizorem, zamknam si w pokoju wuja.
Otworzyam szaf i wyjam jego wyjciowy garnitur z granatowej weny w prki.
Dodaam do niego nienobia koszul, jedwabny krawat, ciemne skarpetki, eleganckie angielskie lakierki i filcowy kapelusz.
Woyam to wszystko na siebie; miaam tylko troch kopotw z zawizaniem krawata w taki sam sposb, jak to robi wuj.
Kiedy byam gotowa, zawoaam Basm.
Na mj widok a j zgio ze miechu.
	- Powiedz tacie, e kto chce si z nim widzie - poprosiam.
	- To przecie jego ubranie!
O Boe, on ci zabije...
	- Po prostu zawoaj go.
	Stanam w korytarzu i czekaam na waciw chwil, eby zacz swj wielki wystp.
	- Tato!
- usyszaam gos Basmy.
- Jaki czowiek przyszed do ciebie.
- O tej porze?
- wuj wyranie niezbyt si ucieszy.
- Kto to jest?
Czego chce?
Widziaa go ju kiedy?
Basma zacza si jka:
	- Nooo...
nie wiem.
Myl...
Tak, myl, e go znasz.
	- No to powiedz mu...
	- Dlaczego nie chcesz sam si z nim zobaczy?
Czeka za drzwiami - odzyskaa pewno siebie Basma.
	- No dobrze...
- zgodzi si wuj z rezygnacj w gosie.
To by sygna dla mnie.
Wcisnam kapelusz na oczy tak
	gboko, e ledwo co widziaam, wetknam rce do kieszeni
	marynarki i wkroczyam do pokoju.
	- Cze, czyby mnie nie pamita?
- spytaam barytonem.
Oczy wuja zwziy si w szparki i przykucn, eby zajrze mi pod kapelusz.
Kiedy zobaczy, z kim ma do czynienia, zacz mia si do rozpuku.
Ciocia i reszta rodziny te raa w najlepsze.
	Wreszcie wuj Mohammed pogrozi mi palcem.
	- Ej e, czy pozwoliem ci...
	- Po prostu musiaam sprbowa, wujku.
Nie uwaasz, e to zabawne?
	- O Allachu...
	Powtarzaam ten pokaz jeszcze par razy, zawsze wybierajc taki moment, eby wuj by zupenie zaskoczony.
W kocu po wiedzia mi:
	- Ju wystarczy, Waris.
Nie przymierzaj wicej moich ubra, dobrze?
Zostaw je w spokoju.
	Wiedziaam, e mwi powanie, cho nadal by zdania, e to byo bardzo mieszne.
Syszaam, jak zamiewa si, opowiadajc kolegom: "...no wic ta dziewczyna posza do mojego pokoju i ubraa si w mj najlepszy garnitur.
Sysz, jak Basma mnie woa: Tato, kto do ciebie przyszed.
Patrz, a tu ona wchodzi ubrana zupenie jak ja!
ebycie to widzieli...".
	Przyjaciki cioci uwaay, e powinnam sprbowa pracy modelki.
Cioci nie bardzo si ten pomys spodoba.
Tumaczya
	im: - My nie robimy takich rzeczy.
Wiecie przecie, e pochodzimy z Somalii i jestemy muzumankami.
	Niemniej jednak nigdy nie miaa nic przeciwko karierze Iman
	- crki jednej z jej przyjaciek.
Znaa matk Iman od lat i zawsze kiedy przyjeday do Londynu, ciocia Maruim nalegaa, eby mieszkay u nas w domu.
Suchajc ich rozmw, po raz pierwszy spotkaam si z pomysem, e mona zarabia pienidze na przymierzaniu ubra.
Zaczam wycina fotografie Iman z magazynw czytanych przez kuzynki i wytapetowaam nimi ciany mojego pokoiku.
Skoro ona bya z Somalii i moga to robi, to moe i mnie by si udao?
	Kiedy Iman pojawia si w naszym domu, zaczam szuka okazji, eby z ni porozmawia.
Chciaam dowiedzie si, jak zosta modelk, chocia ledwo miaam pojcie, na czym to polega.
Ona jednak cay czas spdzaa na rozmowach z dorosymi.
Wiedziaam, e cioci i wujkowi raczej by si nie spodobao, gdybym wtrcia si do konwersacji ze swoimi bzdurnymi rojeniami.
W kocu pewnego wieczoru trafi si odpowiedni moment.
Iman czytaa sama w swoim pokoju.
Zapukaam do drzwi.
	- Czy mam ci co poda, zanim pjdziesz spa?
- spytaam.
	- Tak, przydaaby mi si filianka herbaty zioowej.
Zeszam do kuchni i wrciam z zastawion tac.
Postawiam j na nocnym stoliku i zaczam:
	- Wiesz, mam duo twoich zdj.
- Huczao mi w uszach tykanie budzika stojcego obok tacy, czuam si jak kompletna idiotka, ale brnam dalej: - Bardzo chciaabym by modelk, jak ty.
Czy trudno jest...
Jak ty...
To znaczy...
Jak ci si udao zacz?
	Do dzi nie wiem, czego tak naprawd od niej oczekiwaam
	- e dotknie mnie czarodziejsk rdk i zamieni Kopciuszka w ksiniczk?
Moje marzenia o karierze modelki byy czysto abstrakcyjne; tak odlege od rzeczywistoci, e w sumie mao o tym mylaam.
Tymczasem wic wrciam do codziennej rutyny, niada, obiadw, zmywania naczy i odkurzania.
	Miaam wtedy okoo szesnastu lat.
Mieszkaam w Londynie od dwch lat i na tyle oswoiam si z zachodnim podejciem do spraw czasu, e wiedziaam, jaki mamy rok: 1983.
	Tego lata umara w Niemczech siostra wuja, zostawiajc osierocon creczk.
Maa Sophie zamieszkaa u nas i wuj zapisa j do szkoy przy kociele Wszystkich witych.
Do moich licznych obowizkw doszed jeszcze jeden: miaam j odprowadza kilka przecznic dalej, do starego gmachu z czerwonej cegy.
	Jednego z pierwszych porankw, gdy pomaszerowaymy do szkoy, zauwayam, e przypatruje mi si biay, mniej wicej czterdziestoletni mczyzna z wosami zwizanymi w kucyk.
Nie ukrywa wcale swojego zainteresowania moj osob, wrcz przeciwnie - gapi si zupenie otwarcie.
Kiedy odprowadziam Sophie do wejcia, mczyzna podszed do mnie i zacz co mwi.
Oczywicie nic z tego nie zrozumiaam, bo mj angielski pozostawia wiele do yczenia.
Przestraszona, nawet nie chciaam na niego patrze i uciekam do domu.
I tak to si powtarzao kadego dnia: zostawiaam Sophie, mczyzna podchodzi i prbowa do mnie zagadn, a ja uciekaam.
	W drodze powrotnej do domu Sophie czsto wspominaa o nowej koleance z klasy.
- Taaa,...
uhum...
- odpowiadaam, kompletnie bez zainteresowania.
Ktrego dnia spniam si i zastaam Sophie, jak staa przed szko, bawic si z jak ma dziewczynk.
	- O, Waris.
To jest wanie moja przyjacika i jej tata - oznajmia dumnie.
	Obok sta zboczeniec z kucykiem, drczcy mnie od blisko roku.
	- Dobra, idziemy - rzuciam nerwowo, ogldajc si na mojego przeladowc.
	On jednak pochyli si i zacz co mwi do Sophie, ktra znaa angielski, niemiecki i somalijski.
	- Chod, Sophie.
Odsu si od tego mczyzny - ostrzegam i szarpnam j za rk.
	Odwrcia si do mnie i powiedziaa bystro:
	- On chce wiedzie, czy mwisz po angielsku - i patrzc na niego potrzsna przeczco gow.
	Ten znowu co powiedzia i Sophie przetumaczya:
	- On chce ci o co zapyta.
	- Powiedz mu, e nie mam z nim o czym rozmawia - od param hardo, patrzc w drug stron.
- Niech sobie idzie.
Moe mnie...
- ale nie dokoczyam, bo obok staa jego crka, a Sophie od razu by wszystko przetumaczya.
- Nic nie mwiam.
Chodmy ju.
- cisnam jej rk i pocignam w stron domu.
	Krtko po tym spotkaniu zostawiam Sophie jak zwykle w szkole i wrciam do domu.
Wziam si do sprztania na grze, gdy zadzwoni dzwonek do drzwi.
Poszam otworzy, ale ubiega mnie ciocia Maruim.
Przez prty balustrady zobaczyam co, na widok czego a mnie zatkao: w drzwiach sta pan Kucyk.
Pewnie mnie wyledzi.
Od razu pomylaam, e przyszed opowiedzie cioci jakie wymysy - e flirtowaam z nim, e poszam z nim do ka albo e widzia, jak co ukradam.
Ciocia spytaa swoim pynnym angielskim:
	- Kim pan jest?
	- Nazywam si Malcolm Fairchild.
Przepraszam, e pani niepokoj, ale czy moglibymy porozmawia?
	- A o czym chce pan ze mn rozmawia?
- Ciocia bya wstrznita.
	Wracajc na gr, czuam si potwornie.
Nie dawao mi spokoju, co on takiego ciotce opowie, ale ju po chwili usyszaam trzanicie drzwi.
Zbiegam do salonu i przechwyciam cioci Maruim, ktra para jak burza w stron kuchni.
	- Kto to by, ciociu?
	- Nie wiem, jaki mczyzna.
Mwi, e przyszed tu za tob, e chce z tob porozmawia i jakie bzdury, e chce ci robi zdjcia.
- Patrzya na mnie przy tym uwanie.
- Ciociu, nie mwiam mu, eby tu przychodzi.
W ogle z nim nie rozmawiaam.
	- Wiem o tym!
I dlatego sam tu przyszed!
- Mina mnie, mwic na odchodnym: - Wracaj do pracy i nie zawracaj sobie tym gowy.
Ju ja si nim zajm!
	Niech ciotki do poruszania szczegw tej rozmowy, jej zo i niesmak doprowadziy mnie do wniosku, e pan Kucyk chcia mi robi zdjcia w stylu porno.
Przeraziam si i ju wicej nie poruszaam sprawy dziwnej wizyty.
	Od tej pory mczyzna, mimo e kadego dnia widzielimy si pod szko przy kociele Wszystkich witych, nie prbowa ze mn rozmawia.
Umiecha si uprzejmie, lecz trzyma si z daleka.
Ktrego dnia jednak dogoni mnie, kiedy wracaam z Sophie do domu, i wcisn mi do rki wizytwk.
Patrzc mu prosto w oczy, schowaam j do kieszeni.
Zawrci w stron szkoy, a ja zaczam mu wymyla po somalijsku:
	- Odwal si ode mnie, ty cholerna winio!
	W domu od razu pobiegam na gr.
Sypialnie wszystkich dzieci znajdoway si na poddaszu, ktre byo czym w rodzaju naszego sanktuarium, rzadko odwiedzanego przez cioci i wujka.
Weszam do pokoju kuzynki.
Ta, jak zwykle, czytaa.
	- Basma, obejrzyj to.
- Podaam jej wizytwk.
- Dostaam j od tego faceta, o ktrym ci mwiam.
Tego, co bez przerwy chodzi za mn.
Co tam jest napisane?
	- e jest fotografem.
	- Ale co to jest fotograf?
	- On robi zdjcia.
	- Tak, ale jakie zdjcia?
	- Tu jest napisane: fotograf mody.
	- Fo-to-graf mo-dy - smakowaam sylaba po sylabie.
- To znaczy, e fotografuje ubrania?
Chcia robi mi zdjcia w rnych strojach?
	- Nie wiem, Waris - westchna.
- Naprawd nie wiem.
Widziaam, e jej przeszkadzam; chciaa wrci do swojej lektury.
Wstaam, wziam kartonik i wyszam.
Schowaam go do paszportu i ukryam gboko w swoich rzeczach, bo co mi mwio, e kiedy moe mi si przyda.
	Basma bya jedyn osob, na ktr zawsze mogam liczy.
Najbardziej jestem jej wdziczna za pomoc w awanturze z jej bratem, Hajim.
	Haji mia dwadziecia cztery lata i by drugim co do starszestwa synem wuja i ciotki.
Uchodzi za bystrego modzieca i podobnie jak wuj Abdullah uczy si na uniwersytecie.
Zawsze okazywa mi sympati.
	Woa na przykad:
	- Hej, Waris, skoczya ju sprzta azienk?
	- Nie, ale jeli chcesz skorzysta, nie ma problemu, zrobi to pniej - odpowiadaam.
	- Nie, nic...
tylko mylaem, czy nie trzeba ci pomc.
Albo pyta:
	- Id po co do picia.
Tobie te przynie?
	Byam mu wdziczna, e tak si o mnie troszczy.
Kiedy rozmawialimy, artom nie byo koca.
	Czsto wpadaam na niego, wychodzc z azienki - zupenie jakby tam na mnie czeka.
Udawa wtedy, e nie chce mnie przepuci.
Ja w lewo, on w lewo, ja w prawo, on w prawo.
Kiedy prbowaam go odepchn, wrzeszczc przy tym: Z drogi, chamie!",
 wybucha miechem.
I tak sobie trway te igraszki, lecz cho staraam si uwaa je za przejawy do przanego poczucia humoru, czuam si zakopotana.
Denerwowa mnie jaki obleny podtekst jego zachowania.
Czsto wodzi za mn rozmarzonym wzrokiem; kiedy stawa przy mnie, to zawsze troch za blisko.
A mnie od tego mdlio.
Staraam si wybi sobie z gowy podejrzenia - mylaam: "Co ty, Waris.
Przecie to twj brat.
Twoje przeczucia s chorobliwe".
	Ktrego dnia wychodziam z azienki z moim wiadrem i szmatami i znowu wpadam na Hajiego.
Chwyci mnie za rami, przycisn do siebie i zbliy swoj twarz do mojej.
- O co ci chodzi?
- ofuknam go i zamiaam si nerwowo.
	- Nic, nic.
- Uwolni mnie natychmiast.
	Wziam wiadro i poszam sprzta jak gdyby nigdy nic, ale myli pdziy w mojej gowie jak szalone.
Od tej chwili ju nie miaam wtpliwoci.
Byam pewna, e sytuacja jest mocno nie zdrowa.
	Nastpnej nocy zasnam jak zwykle w moim pokoju - gdzie mieszkaa rwnie Shukree, modsza siostra Basmy - a sen zawsze miaam bardzo lekki.
Okoo trzeciej nad ranem obudziy mnie czyje skradajce si kroki na schodach.
Domyliam si, e to Haji -jego pokj by po drugiej stronie korytarza.
Nierwny rytm krokw wiadczy o tym, e jest pijany.
Ciocia i wujek nie tolerowali nocnych powrotw, a ju zwaszcza po pijanemu.
Byli prawowiernymi muzumanami, wic w ich domu alkohol by zabroniony pod kad postaci.
Haji jednak -jak si domy lam - uwaa, e jest wystarczajco dorosy, eby chadza wasnymi drogami.
	Kiedy drzwi mojego pokoju zaczy si powoli uchyla, zesztywniaam ze strachu.
Nasze posania znajdoway si na podwyszeniu skadajcym si z kilku stopni.
Zobaczyam, jak Haji skrada si na palcach, eby nie obudzi swojej siostry, ktra spaa bliej drzwi.
Zapomnia o schodach, potkn si i do mojego ka dotar na czworakach.
W wietle padajcym z okna zobaczyam, jak wyciga szyj, eby mnie dostrzec.
	- Hej, Waris - zaszepta.
- Waris...
	Moje podejrzenia byy suszne: jego oddech cuchn wd.
Leaam w ciemnoci jak martwa, udajc, e pi.
Wycign rk i zacz maca poduszk, szukajc mojej twarzy.
Pomy laam sobie: "Boe, nie pozwl, eby to si stao", po czym odwrciam si na bok i zachrapaam dononie, w nadziei, e to obudzi kuzynk Shukree.
Nerwy mu puciy i uciek do swojego pokoju.
	Nastpnego dnia poszam do Basmy.
	- Suchaj, musimy porozmawia - powiedziaam, a wyraz paniki na mojej twarzy przekona j, e nie przyszam tu tylko dla zabicia czasu.
	- Wchod i zamknij drzwi.
	- Chodzi o twojego brata - oznajmiam, nabierajc oddechu.
Nie wiedziaam, jak jej to powiedzie; modliam si w duchu, eby mi uwierzya.
	- Co z nim?
- teraz ona si przestraszya.
	- Ostatniej nocy przyszed do mnie do pokoju.
O trzeciej nad ranem.
	- I co zrobi?
	- Prbowa mnie obmacywa.
Szepta moje imi.
	- O, nie.
Jeste pewna?
Nie nio ci si?
	- Daj spokj.
Widz, jak si na mnie gapi, zwaszcza jak jestemy sami.
Nie wiem, co mam robi.
	- A to kawa gnoja!
We pa do krykieta i schowaj pod ko.
Albo kij od szczotki.
Nie - lepiej we waek do ciasta.
Jak znowu przyjdzie w nocy, walnij go w eb!
I wiesz co powinna potem zrobi?
- dodaa.
- Drzyj si.
Wrzeszcz tak, eby ci wszyscy usyszeli.
	Dziki Bogu, przynajmniej ona bya po mojej stronie.
	Cay dzie modliam si: ..Panie, nie dopu, ebym musiaa zrobi t straszn rzecz; powstrzymaj go".
Nie chciaam robi afery, ale baam si, e naopowiada rodzicom kamstw i wyrzuc mnie na ulic.
Chciaam tylko, eby da mi spokj - adnych arcikw, nocnych wizyt, adnego gmerania w mojej pocieli.
Niedobrze mi si od tego robio.
Instynkt jednak podpowiada mi, e lepiej si przygotowa na wypadek, gdyby modlitwy zawiody.
	Wieczorem poszam do kuchni, wziam wielki waek do ciasta, przemyciam go do pokoju i schowaam pod kiem.
Kiedy kuzynka zasna, wyjam waek, pooyam obok siebie i usnam, ciskajc go mocno w garci.
Przedstawienie z poprzedniej nocy powtrzyo si prawie we wszystkich szczegach.
Haji wrci o trzeciej nad ranem.
Kiedy stan w drzwiach, zobaczyam wiato z korytarza odbijajce si w jego okularach.
Leaam z na wp przymknitymi oczami i czekaam, co zrobi dalej.
Podszed, wymaca poduszk i zacz trca mnie w rami.
mierdziao od niego szkock whisky tak strasznie, e zebrao mi si na wymioty, ale nie drgnam nawet na cal.
Haji klcza przy moim ku.
Jego rka wlizgna si pod kodr, powdrowaa w gr mojego uda i zacza ciga mi majtki.
	Musz rozwali mu okulary - pomylaam.
- Przynajmniej bdzie jaki dowd na to, e wlaz do mojego pokoju.
	Zacisnam rk na waku i z caej siy trzasnam go w sam twarz.
Usyszaam obrzydliwe mlanicie i zaraz potem zaczam
	krzycze:
	- Wynocha z mojego pokoju, ty cholerny...
Teraz krzyczaa Shukree:
	- Co si dzieje?
	We wszystkich zaktkach domu trzaskay drzwi i sycha byo tupot bosych stp.
Stukam Hajiemu okulary, wic nie widzc dobrze drogi, wycofa si do drzwi na czworakach.
Wpad do swojej sypialni i pewnie leg w pocieli, udajc pice niewinitko.
	Do pokoju wesza Basma i zapalia wiato.
Wiedziaa, co si stao, ale udawaa cakowit ignorancj.
	- Co tu si dzieje?
- spytaa.
Shukree jej wyjania:
	- Haji tu by.
Czoga si po pododze!
Kiedy przysza ciocia owinita szlafrokiem, rozwrzeszczaam si znowu:
	- Ciociu, on by w moim pokoju!
Dzisiaj - i wczoraj te!
Uderzyam go!
- I pokazaam potuczone okulary lece na mojej pocieli.
	- Cicho!
- powiedziaa ciocia surowym tonem.
- Nie chc tego sucha, nie teraz.
Wszyscy do ek i spa!

	Nareszcie wolna
	Od nocy, kiedy Haji dosta w twarz wakiem, nikt nie wspomnia o tym nawet sowem.
Mogoby si wydawa, e jego nocne wizyty byy tylko zym snem, ale co si zmienio.
Haji ju nie patrzy za mn tsknym wzrokiem - w jego oczach byo teraz wida czyst, niemaskowan nienawi.
Mimo to cieszyam si, bo kolejny nieprzyjemny epizod mojego ycia mogam uzna za zakoczony.
Wkrtce jednak pojawiy si nastpne kopoty.
	Wuj Mohammed oznajmi, e za par tygodni caa rodzina wraca do Somalii, bo jego czteroletnia kadencja ambasadora wanie si koczy.
Kiedy przyjechaam do Londynu, wydawao mi si, e cztery lata to prawie jak cae ycie, a teraz nie mogam uwierzy, e tak szybko upyny.
Pomys powrotu do Somalii nie bardzo mi si podoba.
Jak kady przybysz z Afryki, chciaam wrci do domu bogata i w peni chway, zwaszcza po pobycie w kraju tak zasobnym jak Anglia.
	Wiele osb z biednych krajw, w tym i z mojej ojczyzny, pragnie wyrwa si w szeroki wiat - do Arabii Saudyjskiej, do Europy czy Stanw Zjednoczonych - i wesprze zarobionymi pienidzmi swoje ubogie rodziny.
A ja po czterech latach spdzonych za granic miaam wrci z pustymi rkami.
Czym si pochwal po powrocie?
Powiem matce, e nauczyam si robi kluski?
Przy moich wielbdach pewnie ju nigdy klusek nie zobacz.
Powiem ojcu, e nauczyam si szorowa klozety?
A co to jest klozet?
- odpowie.
Ale co to pienidze, forsa, ktrej moja rodzina nigdy nie miaa w nadmiarze - zrozumie na pewno, bo to termin uniwersalny.
	Co prawda zaoszczdziam co z moich dochodw sucej, ale nawet nie warto wspomina, ile tego byo.
Marzyam, eby zarobi na dom dla matki - eby ju nie musiaa si bez przerwy przenosi i walczy o przeycie na pustyni.
Nie byo to a tak nierealne marzenie, jak mogoby si wydawa.
Przy wczesnych relacjach cenowych dom w Somalii mona byo kupi ju za par tysicy dolarw.
eby je zdoby, musiaam zosta w Anglii.
Gdybym wrcia do domu, na pewno nie dostaabym od ycia drugiej takiej szansy.
Niestety, nie wiedziaam, jak to zrobi.
Wierzyam jednak, e mi si uda, jeli tylko skocz z niewolnicz prac dla ciotki i wuja.
Oczywicie oni si na to nie zgadzali.
	- A c ty tu bdziesz robi?
- pytaa ciocia.
- Osiemnastolatka bez mieszkania, bez pienidzy, bez zawodu i bez zezwolenia na prac.
I do tego jeszcze nie znasz angielskiego!
To mieszne.
Wracasz z nami.
	Mimo e do odlotu byo jeszcze duo czasu, wuj Mohammed bez przerwy powtarza nam dwie rzeczy: dat wyjazdu i e mamy strzec paszportw.
Wycignam z tego waciwe wnioski - woyam swj paszport do plastikowej torebki, zakopaam w ogrodzie i na dwa dni przed wyjazdem oznajmiam, e nie mog go znale.
Mj plan by prosty: jeli nie bd miaa paszportu, to nie bd mnie mogli ze sob zabra.
	Wuj wyczuwa, e co tu nie gra, i nie ustawa w pytaniach:
	- No dobrze, Waris, ale kiedy stracia go z oczu?
Co wtedy robia?
	Oczywicie wiedzia, e przez te cztery lata nie zdarzyo si, ebym musiaa si nim posugiwa, a ju zwaszcza poza domem.
	- Nie wiem, moe wyrzuciam go ze mieciami - odpowiedziaam z kamienn twarz.
	Rozpaczliwie udziam si, e wuj zrozumie, jak bardzo chc zosta w Anglii, e nie zabierze mnie do domu i pomoe mi zdoby wiz pobytow.
Przecie nadal by ambasadorem i na prawd mg mi pomc.
	A wuj a kipia z wciekoci:
	- No i co ja mam zrobi, Waris?
Przecie nie moemy ci tu zostawi.
	Przez nastpn dob trwaa wojna nerww - kto kogo przetrzyma.
Ja twierdziam, e zgubiam paszport, wuj tumaczy, e nie moe mi pomc.
	Ciocia Maruim miaa wasny pomys:
	- Zwiemy j, zapakujemy w waliz i przemycimy do samolotu.
Ju niejeden tak zrobi.
	Groba tylko wzmoga moj determinacj.
	- Jeli mi to zrobisz - wycedziam zimno - nigdy ci tego nie wybacz, nigdy.
Zostaw mnie tutaj, ciociu.
Poradz sobie.
	- Taaa, poradzisz sobie - odpowiedziaa z sarkazmem.
- Nieee, przecie to nie ma sensu.
	Wida byo, e boi si o mnie, ale czy baa si a tak bardzo, eby mi pomc?
Przecie miaa w Londynie mnstwo przyjaci.
Wystarczyby jeden telefon, eby zagwarantowa mi przetrwanie.
Widziaam jednak, i uwierzyli w to, e namwi mnie w kocu do powrotu do Somalii.
Tak byoby dla nich najwygodniej.
	Nastpnego poranka wszystkie cztery kondygnacje rezydencji opanowa chaos.
Kady si pakowa, bez przerwy dzwoni dzwonek do drzwi, gromady ludzi wchodziy i wychodziy z domu.
Ja te szykowaam si do opuszczenia mojego pokoiku na poddaszu.
Spakowaam do szmacianej torby nieliczne dobra zgromadzone przez cztery lata spdzone na subie.
Wikszo po darowanych ciuchw wyrzuciam, bo wydaway mi si zbyt brzydkie i staromodne.
Po co miaam targa ze sob kup jakiego miecia?
Byam nomadem, a ci wol podrowa z lekkim bagaem.
O jedenastej wszyscy zebrali si w salonie, tylko szofer adowa torby do samochodu.
Zatrzymaam si na chwil i przypomniaam sobie drog, jak odbyam par lat temu: szofer, samochd, marsz przez salon, rzut oka na sof, kominek, spotkanie z cioci.
Tamtego szarego poranka po raz pierwszy w yciu zobaczyam nieg.
Wszystko w tym kraju wydawao mi si wtedy takie dziwaczne.
Wyszam na zewntrz ze strapion cioci Maruim.
	- I co ja powiem twojej matce?
- spytaa bezradnie.
	Powiedz jej, e mi si dobrze wiedzie i e niedugo si do niej odezw.
	Pokrcia gow i wsiada do samochodu.
	Staam na podjedzie, machajc wszystkim na poegnanie.
Potem wyszam przed bram i patrzyam, jak samochd znika
	w gbi ulicy.
	Nie ukrywam - baam si.
A do chwili, gdy odjechali, nie wierzyam, e mnie zostawi sam.
Tymczasem staam tu, na rodku Harley Street, i naprawd byam zupenie sama.
Nie miaam alu do wuja i ciotki.
Bylimy jedn rodzin, a poza tym naleaa im si moja dozgonna wdziczno ju choby za to, e zabrali mnie do Londynu.
Wiem, co sobie myleli, zostawiajc mnie na podjedzie: Chcesz zosta?
Dobrze.
Masz swoj szans i zrb z ni, co chcesz.
Ale niczego ci nie uatwimy, bo naszym zdaniem powinna wraca z nami do domu.
Uwaali, e to haba, by moda kobieta zostaa w Anglii sama, bez przyzwoitki.
Skoro podjam decyzj, e zostaj, to musiaam wzi odpowiedzialno za swj los.
	Walczc z ogarniajc mnie panik, wrciam do domu.
Za trzasnam frontowe drzwi i poszam pogada z jedyn osob, jaka zostaa w domu - z moim starym kumplem kucharzem.
A ten mnie powita jak trzeba:
	No dobra, masz std dzisiaj odej.
To ja tu zostaj, ty nie.
Masz si wynosi - i pokaza mi drzwi.
	Tak, tak, nie wytrzyma nawet minuty, eby mi tego nie powiedzie.
Prawdziwego pana nie byo, wic w krtkim antrakcie przed przybyciem nowego ambasadora kucharz czu si panem tego domu.
Zarozumiay wyraz jego gupiej gby wiadczy o tym, e rozkazywanie sprawiao mu wielk przyjemno.
Staam oparta o framug drzwi i mylaam, jaki cichy jest dom, ktry wszyscy opucili.
	- Waris, masz odej.
Chc, eby si wyniosa...
	- Przymknij si - odpowiedziaam.
Jego mowa bya dla mnie jak szczekanie parszywego kundla.
- Ju id, no nie?
Przyszam tylko po torb.
	- Bierz j i to szybko.
Szybko!
Pospiesz si, bo musz...
	- Reszty nie usyszaam, bo byam ju w poowie schodw.
Mijaam puste pokoje, wspominajc dobre i ze rzeczy, ktre mnie tam spotkay.
Zastanawiaam si, jak bdzie wyglda mj nastpny dom.
	Wziam z ka swj plecaczek, przewiesiam przez rami i poszam prosto do wyjcia.
W przeciwiestwie do dnia, kiedy przybyam, pogoda bya wspaniaa.
Soce wiecio na bkitnym niebie, powietrze przenikaa jaka wieo, zupenie jakby to bya wiosna.
Poszam do malutkiego ogrdka, wygrzebaam z ziemi paszport, otrzepaam donie i ruszyam wzdu Harley Street.
Nie mogam powstrzyma si od umiechu - nareszcie byam wolna.
Nie wiedziaam, dokd i, ani nie miaam nikogo, kto by mi to powiedzia.
Ale przede mn byo cae ycie i wiedziaam, e jako si wszystko uoy.
	Niedaleko domu wuja miaam pierwszy przystanek w podry
	- ambasad somalijsk.
Zapukaam do drzwi.
Otworzy mi portier, ktry dobrze zna moj rodzin, bo czasami prowadzi samochd wuja.
	- Cze, panienko.
Co tu robisz?
Czyby pan Farah nadal by w miecie?
- powita mnie.
	- Nie, wyjecha.
Chc porozmawia z Ann, czy nie byoby dla mnie jakiej pracy w ambasadzie.
	Rozemia si, rozpar w swoim fotelu i zaoy rce za gow.
Staam na rodku recepcji, a on nawet si nie ruszy.
Troch mnie to zaskoczyo, bo zawsze by dla mnie uprzejmy.
I nagle zrozumiaam: zmiana jego zachowania bya zwizana z dzisiejszym odlotem.
Wuj wyjecha, a bez wuja byam nikim.
Mniej ni nikim.
Portier a si trzs, eby okaza swoj wyszo.
	- O, Anna jest zbyt zajta, eby si z tob widzie.
- Wyszczerzy si gupkowato.
	- Posuchaj - powiedziaam z naciskiem - ja musz si z ni zobaczy.
	Anna bya sekretark ambasadora i zawsze okazywaa mi swoj yczliwo.
Na szczcie usyszaa mj gos i wysza z biura, eby zobaczy, co si dzieje.
	- Waris!
A co ty tu robisz?
	- Nie chciaam wraca z wujem do Somalii - wyjaniam.
- Po prostu nie chc tam wraca.
Wic...
wiesz, nie mogam zosta w rezydencji.
Pomylaam sobie, e moe znasz kogo, kto...
dla kogo mogabym pracowa...
Cokolwiek, wszystko jedno co.
Mog robi wszystko.
	- No c, kochanie - uniosa brwi - to troch za mao.
Gdzie si zatrzymasz?
	- Nie wiem.
Ale nie przejmuj si tym.
	- wietnie, tylko czy moesz mi poda numer telefonu?
	- Nie, na razie nie wiem, gdzie zostan.
Znajd sobie jaki tani hotel.
	Wiedziaam, e chtnie by mnie przygarna, gdyby jej mieszkanko byo cokolwiek wiksze.
	- Wrc pniej i podam ci numer, eby daa mi zna, jakby co.
	- No dobrze, Waris.
Posuchaj, uwaaj na siebie.
Jeste pewna, e sobie poradzisz?
	- O taaak, poradz sobie.
- Ktem oka widziaam, e portier dalej szczerzy si jak gupek.
- Dziki...
Do zobaczenia!
	Z ulg wyszam na soce i postanowiam co sobie kupi.
Jedyny majtek, z ktrego musiaam si utrzyma do czasu znalezienia pracy, to byy pienidze uciuane z pensji panny sucej.
Byam jednak kobiet, byam w wielkim miecie i musiaam kupi jaki wystrzaowy ciuch, eby si podnie na duchu.
Poszam wic prosto w stron domw towarowych na Oxford Circus.
Byam tam kiedy z Basm zaraz po przyjedzie do Londynu - ciocia Maruim wysaa nas po zakupy, bo nie miaam adnych zimowych rzeczy.
W zasadzie to nic nie miaam oprcz sukienki, w ktrej przyleciaam, i jednego sandaka.
	Maszerowaam midzy stoiskami u Selfridgea, a od moliwoci wyboru a mi si wosy jeyy na gowie.
Jak narkotyk dziaaa na mnie myl, e mog tu zosta tak dugo, jak mi si spodoba, i przymierza wszystkie te ubrania, zmienia kolory, style i rozmiary.
Dodatkowo odurzaa mnie wiadomo, e po raz pierwszy w yciu nikt mi niczego nie bdzie narzuca - adnego dojenia kz, karmienia dzieci, robienia herbatek, szorowania podg i pucowania klozetw.
	Nastpne kilka godzin spdziam w przymierzalni, wspomagana przez dwie ekspedientki.
W moim ubogim angielskim i na migi yczyam sobie a to czego duszego, a to czego krtszego, a to luniejszego, a to bliszego ciau.
Na koniec tego maratonu, gdy wok cieliy si stosy ubra, jedna z pa umiechna si i zapytaa:
	- No dobrze, kochana, wic co chciaaby sobie z tego za trzyma?
	Moliwo wyboru bya wrcz przytaczajca, ale nagle porazia mnie myl, e przecie w kolejnym sklepie moe by co lepszego, wic zanim rozstan si z moimi cennymi funtami, lepiej bdzie si jeszcze troch rozejrze.
	- Nic dzisiaj nie wezm - powiedziaam uprzejmie - ale dzikuj za fatyg.
	Biedne ekspedientki, obadowane narczami ciuchw, popatrzyy z niedowierzaniem najpierw na mnie, a potem na siebie - byy wyranie zdegustowane moj osob.
Przepynam midzy nimi i kontynuowaam swoj misj: zbada kady cal Oxford Street.
Zwiedzaam kolejne sklepy, ale nadal nic nie kupowaam, cieszyam si samym przymierzaniem.
Midzy jednym domem mody a drugim zorientowaam si, e wiosenny dzie szybko przechodzi w zimowy wieczr, a ja nadal nie mam noclegu.
Nurtowana t myl, weszam do nastpnego sklepu i zobaczyam wysok, atrakcyjn Afrykank, ktra ogldaa swetry z wyprzeday.
Wygldaa na Somalijk, wic zaczam si przymierza, jak by tu j zagadn.
Wziam do rki jaki sweter i odezwaam si po somalijsku:
	- Prbuj co kupi, ale chyba sama nie wiem, czego chc.
Wierz mi, dziewczyno, duo ju dzisiaj obejrzaam.
	Zaczymy rozmawia.
Powiedziaa, e ma na imi Halwu, bya sympatyczna i duo si miaa.
	- Gdzie mieszkasz, Waris?
I co porabiasz?
- spytaa.
	- Umiejesz si.
Pewnie pomylisz, e mam wira, ale ja ni gdzie nie mieszkam.
Nie mam gdzie mieszka, bo caa moja rodzina wyjechaa dzisiaj do Somalii.
	Zobaczyam w jej oczach wspczucie; jak si pniej dowiedziaam, jej te nie byo w yciu lekko.
	- Nie chce ci si wraca do Somalii, co?
	Zrozumiaymy si bez sw - kada z nas porzucia dom i rodzin, ale jaki by wybr?
Da si przehandlowa za wielbda?
Sta si wasnoci jakiego chopa?
Harowa jak w przez cay dzie tylko po to, eby przey?
	- O, nie.
Ale tutaj te nic nie mam.
Wuj by ambasadorem, ale wyjecha.
Dzisiaj rano wykopali mnie z domu i nie mam pojcia, dokd pj.
- Zamiaam si.
	Machna rk, eby mnie uciszy, zupenie jakby ten jeden ruch mia zaatwi wszystkie moje problemy.
	- Suchaj, mieszkam zaraz za rogiem, w YMCA-
Young Mens Christian Association - Chrzecijaskie Stowarzyszenie Modziey Mskiej, midzynarodowa protestancka organizacja kulturalno-owiatowa zaoona w 1844 roku.
Z biegiem czasu zarzucono zasad rozdziau wedug pci osb korzystajcych z YMCA
Nie ma tam duo miejsca, ale moesz zatrzyma si na noc.
To tylko :)9g jeden pokj, gotujemy we wsplnej kuchni na innym pitrze.
	- Och, byoby cudownie!
Ale czy jeste pewna, e mona si u ciebie zatrzyma?
	- Tak, jasne.
A co innego masz zamiar zrobi?
Poszymy wic razem do mieszkania Halwu.
Hotel YMCA by to wysoki blok; mieszkali tam gwnie studenci.
Jej mieszkanie skadao si z pokoiku, zapchanego dwoma kami, regaami na ksiki i ogromnym telewizorem.
	- Ojej!
- A przysiadam.
- Mog pooglda telewizj?
Halwu spojrzaa na mnie, jakbym przybya z kosmosu.
	- No pewnie.
Wcz sobie.
	Rozoyam si na pododze i chciwie patrzyam w ekran.
Nareszcie po czterech latach nikt mnie nie przegania jak zbkanego psa.
	- Nie ogldaa telewizji w domu wuja?
- spytaa zaciekawiona.
	- artujesz chyba.
Czasem udao mi si co podejrze, ale zawsze mnie na tym apali.
- Zaczam przedrzenia ciotk;
	- Znowu ogldasz telewizj, Waris?
Wracaj do pracy, no ju!
Nie sprowadzilimy ci tutaj do ogldania telewizji.
	Nauk ycia w Londynie zaczam od lekcji u profesor Halwu.
Spdziam u niej pierwsz noc, potem jeszcze jedn i jeszcze jedn.
W kocu podsuna mi pomys:
	- A moe by wynaja tutaj pokj dla siebie?
	- Po pierwsze, nie dostan go, a poza tym chciaabym chodzi do szkoy, a to znaczy, e nie bd miaa czasu na prac.
- I do daam ze wstydem: - Umiesz czyta i pisa?
	- Tak.
	- Znasz angielski?
	- Tak.
	- No widzisz.
A ja nic nie potrafi, wic musz si uczy.
Jak zaczn pracowa, to nie bd miaa na to czasu.
- Ale przecie moesz pracowa tylko par godzin, a przez reszt dnia si uczy.
Wszystko jedno, co bdziesz robia, zap cokolwiek, dopki nie nauczysz si angielskiego.
	- Pomoesz mi?
	- No pewnie, e ci pomog.
	Prbowaam dosta pokj w Y, ale lista oczekujcych bya bardzo duga.
Wszyscy chcieli tu mieszka, bo byo tanio, przy tulnie, a poza tym by penowymiarowy basen olimpijski i siownia.
Wpisaam si na list i zaczam si rozglda za czym innym, bo nie chciaam ju duej siedzie Halwu na gowie.
Dostaam pokj po drugiej stronie ulicy, w YWCA - 
	(YWCA: Young Womens Christian Association - Chrzecijaskie Stowarzyszenie Modziey eskiej, bliniak org.
YMCA zaoony w roku 1855). 
Dom by cokolwiek przygnbiajcy i peen ludzi w starszym wieku, ale miaam si tam zatrzyma tylko na jaki czas.
Zaczam te szuka pracy.
Moja przyjacika pomylaa logicznie:
	- Dlaczego nie miaaby znale czego na miejscu?
	- Tutaj?
Co masz na myli?
	- Tak, tak, tutaj.
Zaraz obok jest McDonalds.
	- Nie dam rady.
Jak mam obsugiwa ludzi?
Nie pamitasz, e nie mwi po angielsku?
Do tego jeszcze nie mam pozwolenia na prac.
	Halwu dobrze jednak wiedziaa, co mwi, i ju wkrtce sprztaam w kuchni McDonalTsa.
	Przekonaam si, e wszyscy zatrudnieni na zapleczu s w identycznej sytuacji jak ja.
Szefowie wykorzystywali nasz nielegalny status - pacili mao, mowy nie byo o jakichkolwiek przywilejach pracowniczych.
Wiedzieli dobrze, e cudzoziemiec bez prawa staego pobytu przede wszystkim dba o to, eby nie dowiedziay si o nim wadze, wic skary si raczej nie bdzie.
Kierownictwa nie obchodzio to, skd si kto w Anglii wzi i jak si tu dosta, jeli tylko potrafi ciko pracowa.
	W kuchni McDonaldsa przyday si umiejtnoci zdobyte na subie u wuja: myam naczynia, wycieraam stoy, skrobaam ruszty i zmywaam podogi.
Wszdzie walczyam z tuszczem z hamburgerw.
Kiedy wracaam do domu, caa byam nim oblepiona i sama mierdziaam jak hamburger.
Nie przejmowaam si tym jednak za bardzo, bo nareszcie miaam si z czego utrzyma.
Cieszyam si, e mam prac, a poza tym przeczuwaam, e dugo tam nie zostan.
	Zaczam chodzi do szkoy dla cudzoziemcw.
Szlifowaam angielski, uczyam si czyta i pisa.
Po raz pierwszy w yciu nie musiaam zajmowa si tylko prac.
Czasami Halwu zabieraa mnie do nocnych klubw.
Wydawao si, e wszyscy j tam znaj.
Gadaa, miaa si i wygupiaa do granic histerii - za chowywaa si tak ywioowo, e kady chcia si z ni bawi.
Kiedy pierwszy raz poszymy do klubu, dopiero po paru godzinach taca zorientowaam si, e otacza nas mnstwo mczyzn.
	- Cholera!
- krzyknam w ucho Halwu.
- Czy my si tym wszystkim facetom podobamy?
Zamiaa si:
	- O tak!
Bardzo!
	Zaskoczya mnie jej odpowied, ale spojrzaam na cisnce si dookoa twarze i przekonaam si, e ma racj.
Nigdy nie miaam chopaka, nigdy nie interesowali si mn mczyni; z wyjtkiem tych paru popapracw w rodzaju kuzyna Haji, ale ich wzgldy budziy we mnie tylko odraz.
Przez cztery lata uwaaam, e jestem nikim - byam przecie tylko suc.
A tutaj ci wszyscy gocie po prostu ustawiaj si w kolejce, eby ze mn zataczy.
Pomylaam sobie: Waris, dziewczyno, nareszcie yjesz!
	Mczyni, ktrzy mi si podobali, byli zawsze czarni, ale tutaj interesowali si mn sami biali.
Przezwyciajc zahamowania przywiezione z Afryki, zmusiam si, eby rozmawia ze wszystkimi: z czarnymi, biaymi, z kobietami i mczyznami - z kadym bez wyjtku.
Doszam do wniosku, e aby przey na nowym terenie, potrzebuj zupenie innych technik przetrwania ni te, ktre byy przydatne na pustyni.
Obeznanie z kozami i wielbdami nie wystarczao, eby utrzyma si w Londynie.
Musiaam jak najlepiej opanowa angielski i nauczy si nawizywania kontaktu z kadym, kogo spotkam.
	Nastpnego dnia Hawu uzupenia te moje lekcje z dyskoteki.
Obgadaa wszystkich, ktrzy z nami rozmawiali - mwia o ich osobowociach, o motywach postpowania i tak dalej.
To by krtki, lecz peny kurs obserwacji ludzkiej natury.
Mwia te o seksie: o co chodzio tym mczyznom, czego trzeba si wystrzega z ich strony oraz o szczeglnych problemach kobiet z Afryki, takich jak my.
Nigdy w yciu nikt mi o tym nawet nie wspomnia.
Halwu ostrzega mnie:
	- Baw si, rozmawiaj, miej si, tacz z nimi, ale potem wracaj do domu, Waris.
Nie daj si nigdy namwi na seks.
Oni nie maj pojcia, jak bardzo rnimy si od kobiet angielskich, bo nic nie wiedz o obrzezaniu.
	Czekaam ju par miesicy na pokj w YMCA, kiedy usyszaam o studentce, ktra chciaa przyj kogo do siebie, bo nie sta jej byo na samodzielne mieszkanie.
To byo doskonae rozwizanie, bo ja te nie miaam za duo pienidzy, a pokj okaza si wystarczajco duy dla dwch dziewczyn.
W ten sposb miaam pod rk nie tylko Halwu, ale i towarzystwo modych ludzi wypeniajcych Y.
Nadal chodziam do szkoy i pracowaam w McDonalds.
Moje sprawy posuway si naprzd gadko, bez przeszkd i nie miaam pojcia, jak wana zmiana nastpi w moim yciu ju niebawem.
	Pewnego popoudnia skoczyam zmian w McDonalTsie i cho caa byam upaprana tuszczem, zachciao mi si wyj przez sal jadaln.
A tam czekali na BigMaca znajomi: mczyzna spod szkoy kocioa Wszystkich witych i jego crka.
	- Cze - rzuciam, przechodzc koo nich.
	- A, to ty!
- powita mnie pan Kucyk.
Najwyraniej nie spodziewa si zobaczy mnie tutaj.
- Jak leci?
- zapyta z oywieniem.
	- wietnie - rzuciam swobodnie i dodaam w stron koleanki Sophie: - A co u ciebie?
	Ucieszyam si, e mog si popisa swoim angielskim.
	- Wszystko w porzdku - odpowiedzia za ma ojciec.
	- Ale ona szybko ronie.
No to ja ju musz lecie.
Cze!
	- Poczekaj!
Gdzie mieszkasz?
	- Cze - poegnaam go z umiechem.
Nie chciaam wdawa si w dalsz rozmow, bo nadal mu nie ufaam.
Pomylaam sobie, e jak tylko mu powiem, gdzie mieszkam, to zaraz potem zastuka do moich drzwi.
	Po powrocie do Y wziam paszport, wycignam spomidzy kartek wizytwk Malcolma Fairchilda i poszam poradzi si Halwu.
	- Mam to od duszego czasu.
Tu jest napisane, e on fotografuje mod, ale co to znaczy?
- zapytaam.
Halwu obejrzaa wizytwk i odpowiedziaa:
	- To znaczy, e kto zakada na ciebie ciuchy, a potem robi ci zdjcia.
	- Wiesz co?
To mi si podoba.
	- Co to za go?
Skd masz jego wizytwk?
	- Znam go od dawna, ale mu nie ufam.
Da mi to, potem wyledzi, gdzie mieszkam, i rozmawia o czym z moj ciotk.
Olaa go i wydara si na niego.
Ale tak naprawd to nie wiem, o co chodzio.
	- No to dlaczego nie zadzwonisz i sama nie zapytasz?
Na myl o tym a si skrzywiam.
	- Mwisz, e powinnam?
A moe ty to zrobisz?
Mj angielski nie jest jeszcze najlepszy.
	- Dobrze, zadzwonimy razem.
	Kiedy schodziymy do automatu telefonicznego, nie syszaam nic oprcz pulsowania krwi w uszach.
Halwu wrzucia monet i mruc oczy usiowaa odczyta w pmroku korytarza numer z wizytwki.
W kocu jej si udao i zacza stuka w klawiatur automatu.
Po pewnej chwili kto odebra telefon.
	- Czy mogabym rozmawia z panem Malcolmem Fairchildem?
	Wymieniwszy jeszcze par konwencjonalnych zwrotw, Halwu przystpia do rzeczy:
	- Nie jeste aby zboczecem albo co w tym rodzaju?
Nie sprbujesz zabi mojej przyjaciki?
Nooo, mam na myli to, e nic o tobie nie wiemy - gdzie mieszkasz i tak dalej...
Cha, cha, cha!
... Dobrze.
- Zacza co pisa na wizytwce, zasaniajc si przede mn ramieniem.
	- Co on mwi?
- piszczaam.
Pokazaa gestem, ebym bya cicho.
	- No dobra.
Chyba to wystarczy...
Tak zrobimy.
Halwu odwiesia suchawk i wzia gboki wdech.
	- No wic suchaj.
Powiedzia, e jeli mu nie ufasz, moemy pj razem, obejrze studio i zobaczy, na czym polega jego praca.
	Zasoniam usta piciami.
W kocu spytaam:
	- I co?
Idziemy?
	- Pewnie.
Kurcz, co nam szkodzi sprawdzi?
Przyjrzysz si wreszcie gociowi, co si za tob wczy dwa lata.

	Modelka
	Nastpnego dnia poszymy zbada studio Malcolma Fairchilda.
Nie miaam pojcia, co nas tam czeka, ale kiedy wesz am, od razu wiedziaam, e to krok w stron innego wiata.
Wszdzie wisiay ogromne plakaty i zdjcia przedstawiajce przepikne kobiety.
	- Ojej...
- jknam cichutko, obracajc si powoli, eby je wszystkie zobaczy.
	Tkno mnie przeczucie takie jak wtedy, kiedy usyszaam, jak wuj Mohammed mwi cioci Sahru, e potrzebuje dziewczyny do pracy w Londynie - to byo to.
Trafiam na co, co czekao na mnie, czego zawsze pragnam.
	Wszed Malcolm.
Przywita si, poprosi, bymy si rozgociy, i poczstowa nas kaw.
Kiedy wszyscy siedlimy, zwrci si do Halwu:
	- Zapewniam ci, e chc tylko zrobi jej zdjcie.
- Tu wskaza na mnie.
- Chodziem za t dziewczynk dwa lata, nigdy nie zadaem sobie tyle trudu dla jednego ujcia.
	Gapiam si na niego z otwartymi ustami.
	- To tylko o to ci chodzio?
Po prostu chciae zrobi mi zdjcie takie jak to?
- Wskazaam na jeden z plakatw.
	- Tak - owiadczy dobitnie.
- Wierz mi, e tylko o to.
- Powid palcem przez rodek swego czoa i nosa, po czym doda: - I do tego jeszcze chodzio mi tylko o p twojej twarzy.
	Wyjani Halwu: Ona ma najpikniejszy profil, jaki kiedykolwiek widziaem.
	Syszc to, pomylaam sobie: Ile to on czasu zmarnowa!
Chodzi za mn dwa lata, a tu wyjani ca rzecz w dwie sekundy.
Natychmiast si zgodziam:
	- Dobrze.
- Nagle jednak wrcia mi czujno, przypomniaam sobie dowiadczenia samotnych spotka z obcymi mczyznami.
- Ale ona bdzie cay czas ze mn!
- dodaam, kadc rk na ramieniu Halwu, a ona przytakna.
- Bdzie tu, kiedy ty bdziesz robi zdjcie.
	Spojrza na mnie z zakopotaniem.
	- W porzdku.
Ona te tu bdzie...
W tym momencie byam ju tak podekscytowana, e ledwo mogam usiedzie na krzele.
	- Przyjdcie tutaj pojutrze o dziesitej, ja przez ten czas zor ganizuj kogo do makijau.
	Dwa dni pniej znowu zjawiymy si w studio Malcolma.
Charakteryzatorka posadzia mnie na krzele i zabraa si do pracy.
Zmieniaa bez przerwy waciki, szczoteczki, gbki, kremy, pudry, cienie, masowaa i nacigaa mi skr we wszystkich kierunkach.
Nie miaam pojcia, co ze mn wyrabia, lecz siedziaam bez ruchu, obserwujc wszystkie te dziwne czynnoci wykonywane za pomoc rwnie dziwnych materiaw.
Halwu, rozwalona na fotelu obok, szczerzya zby.
Od czasu do czasu zerkaam na ni i robiam gupi min.
	- Sied spokojnie - strofowaa mnie charakteryzatorka.
- No dobra.
- Skoczya prac, odstpia o krok i opara rk na biodrze.
- Teraz popatrz w lustro.
	Popatrzyam i zabrako mi tchu - poowa twarzy zmienia si nie do poznania: bya caa zota, jedwabista i byszczca.
Druga powka nadal naleaa do znanej mi, starej dobrej Waris.
	- Eje!
Czemu zrobia to tylko po jednej stronie?
- spytaam zaniepokojona.
	- Bo on tylko z tej strony chce ci zrobi zdjcie.
	- Ojej...
Same zaskoczenia!
	Poprowadzia mnie do atelier, gdzie Malcolm posadzi mnie na stoku.
Obracaam si dookoa, ogldajc mroczny pokj wypeniony nie znanymi mi zupenie przedmiotami.
Wszdzie wisiay kable i reflektory, na pododze walay si zuyte baterie.
Malcolm przekrci stoek i ustawi mnie bokiem do kamery.
	- No dobra, Waris.
Zamknij usta, patrz prosto przed siebie.
Gowa troch w gr...
Tak, dobrze...
Cudnie!
	Usyszaam cichy trzask, a potem pyknicie tak dziwne, e a mnie poderwao ze stoka.
Lampy byskowe zgasy od razu, reflektory arzyy si jeszcze przez chwil.
To pyknicie sprawio, e poczuam si, jakbym bya inn osob - wyobraziam sobie, e jestem jedn z tych gwiazd filmowych, ktre w telewizji miej si do kamer, wychodzc ze swoich limuzyn w dniu rozdania Oscarw.
	Malcolm wycign z kamery jaki kawaek papieru i patrzy na niego w napiciu.
	- Co robisz?
- spytaam.
	- Czekam.
	Podszed do mnie i zerwa foli z polaroidu.
Na moich oczach dziay si czary: z powierzchni zdjcia wynurzaa si twarz jakiej kobiety.
Ledwo mogam siebie rozpozna.
Wiedziaam, e to prawa powka mojej twarzy, ale zamiast Waris sucej widziaam Waris modelk.
Przeobraziam si w cudowne stworzenie z plakatw obwieszajcych ciany pracowni Malcolma Fairchilda.
	Par dni pniej Malcolm pokaza mi ostateczny efekt swojej pracy.
Kiedy wywietli przezrocze na ekranie, po prostu pokochaam ten widok.
Zapytaam, czy mgby mi zrobi jeszcze par takich zdj.
Dowiedziaam si, e niestety, za duo by to kosztowao, ale da mi odbitki z uj pierwszej sesji zdjciowej.
	Dwa miesice pniej Malcolm zadzwoni do Y.
	- Posuchaj, Waris.
Nie wiem, czy interesuje ci praca modelki, ale jest par osb, ktre chtnie by si z tob zobaczyy.
W jednej z agencji modelek zobaczyli twoje zdjcia w moim albumie i stwierdzili, e powinna do nich zadzwoni.
Jeli chcesz, moesz podpisa z nimi umow, a oni znajd ci prac.
	- Fajnie, ale bdziesz mnie musia tam zaprowadzi...
Wiesz, kiepsko si czuj, jak jestem sama.
Zabierzesz mnie i przedstawisz?
	- Nie, nie da rady.
Mog ci tylko da adres.
	Bya to agencja Crawforda.
Dobrze si nagowiam, zanim wybraam odpowiedni strj na spotkanie.
Lato byo gorce, wic ubraam si w czerwon sukienk z wycitym w serek dekoltem i krtkimi rkawkami, nie za dug, nie za krtk
	- ot, do poowy uda.
Poza tym bya po prostu paskudna.
	Poszam wic do agencji w taniej sukienczynie i w teniswkach.
Mylaam sobie: To jest to!
Co si nareszcie dzieje!
Chocia dzi a mn rzuca na wspomnienie tamtego dnia, to wtedy nie miaam pojcia, jak beznadziejnie wygldam - przecie woyam na siebie swj najlepszy ciuch.
Na nic adniejszego nie miaam po prostu pienidzy.
	W recepcji zapytali mnie, czy przyniosam jakie zdjcia.
A i owszem, miaam takie.
Wysza do mnie Weronika - pikna, elegancko ubrana kobieta o klasycznej urodzie.
Zaprowadzia mnie do swojego biura, posadzia na krzele i zapytaa:
	- Ile masz lat, Waris?
	- Jestem moda!
- wykrztusiam z siebie pierwsze sowa, jakie mi przyszy do gowy.
- Naprawd jestem moda.
Te zmarszczki
	- wskazaam na okolice oczu - mam od urodzenia.
Umiechna si.
	- W porzdku.
- Zacza wypenia rubryki w formularzu.
	- Gdzie mieszkasz?
- pytaa dalej.
	- Mam pokj w Y.
	- e co?
- sposzya si.
- Gdzie mieszkasz?
	- W YMCA.
	- Pracujesz?
	- Tak.
	- Gdzie?
	- W McDonalTs.
	- No dobrze...
Umiesz pozowa?
	- Tak.
	- Ale co wiesz o tej pracy?
Masz o tym jakie pojcie?
	- Nie.
Ale bardzo chc to robi.
	- Fajnie.
Masz album ze swoimi zdjciami?
	- Nie.
	- Masz tu jak rodzin?
	- Nie.
	- A gdzie oni s?
	- W Afryce.
	- To stamtd pochodzisz?
	- Tak, z Somalii.
	- Wic tutaj nikogo nie masz?
	- Nie, nikogo z rodziny.
	- No dobrze.
Twoje zdjcia prbne zaraz si zaczynaj, wic musisz si pospieszy.
	A mi w gowie trzeszczao, gdy staraam si za ni nady.
Ostatnie zdanie w ogle do mnie nie dotaro:
	- Przepraszam, ale nie zrozumiaam.
	- Zdjcia prbne - casting - powiedziaa prawie litera po literze.
	- Jaki casting?
	- No wiesz, taka prba - ty chcesz u nich pracowa, a oni ci sprawdzaj.
Rozmowa zapoznawcza.
Rozumiesz?
	- Tak, tak.
Nic nie zrozumiaam, ale ona napisaa mi adres i kazaa zaraz tam lecie.
	- Zadzwoni do nich i powiem, e jeste w drodze.
Masz pienidze na takswk?
	- Nie, ale mog pj pieszo.
	- Nie, nie, to za daleko.
Za da-le-ko.
Musisz tam jecha takswk.
Tak-sw-k!
Rozumiesz?
Posuchaj, masz tu dziesi funtw.
Zadzwo, jak z nimi skoczysz.
Dobrze?
	Jechaam takswk przez miasto w kompletnej euforii.
"No, teraz to si naprawd zaczo!"
 - tuko mi si po gowie.
"Bd modelk!"
 Ale nagle zdaam sobie spraw, e zapomniaam zapyta Weronik, na czym ma polega moja praca.
"Co tam!
Bez znaczenia.
Bdzie wietnie, wygldam przecie wystrzaowo!
"
	Casting odbywa si w studio jakiego fotografa.
Za drzwiami zobaczyam tum zawodowych modelek, wszystkie z nogami a po szyj.
Przechadzay si jak lwice dne eru - pryy si przed lustrami, potrzsay grzywami, smaroway sobie uda fluidem, eby wydaway si szczuplejsze.
Klapnam na krzeso i zagadnam ssiadk:
	- Suchaj, co to za praca?
	- Kalendarz firmy Pirelli.
	- Taaa...
- przytaknam z pewn siebie min.
- Kalendarz Prulliego.
Dziki.
	Nerwy napiy mi si jak postronki, nie mogam usiedzie na miejscu.
Zaoyam lew nog na praw, potem praw na lew i tak w kko.
Cay czas mylaam: "Co to jest, u diaba, kalendarz Prulliego?
".
	Nagle zamaram - asystentka wywoaa moje nazwisko.
Po pchnam ssiadk.
	- Id ty.
Ja czekam na koleank.
	Powtarzaam ten chwyt za kadym razem, kiedy mnie woali.
	W kocu zostaam sama, bo wszystkie dziewczyny poszy ju do domu.
Kompletnie wyczerpana asystentka wysza ostatni raz, opara si o cian i powiedziaa:
	- miao, teraz twoja kolej.
	Popatrzyam na ni jak sparaliowana, wreszcie pomylaam sobie: "Starczy tego, Waris.
Masz zamiar to zrobi czy nie?
No ju, wstawaj i id".
	Weszam do atelier i zobaczyam jakiego mczyzn z okiem przyklejonym do kamery.
	Wrzasn na mnie:
	- Podejd do znaku!
- I pokaza co rk przed sob.
	- Znaku?
	- Tak, sta na znaku.
	- Dobra, ju stoj.
	- W porzdku.
Teraz zrzu gr.
	Z pocztku miaam wraenie, e nie rozumiem, co on mwi, ale po chwili a mi si zebrao na wymioty.
	- Gr?
Znaczy - mam si rozebra?
Podnis gow znad kamery i popatrzy na mnie jak na gupi.
Najwyraniej zdenerwowany, odezwa si zimno:
	- Tak.
Zdejmij to, co masz na sobie.
Rozumiesz?
Po co ty tu w ogle przysza?
	- Ale ja nie mam biustonosza!
	- I o to chodzi!
Chcemy zobaczy twoje piersi.
	- Nie!
."
	Mylaam gorczkowo: "Co tu jest grane?
Chodzi im o moje piersi?
". Do tego jeszcze nie byo mowy o adnej grze - miaam na sobie tylko czerwon sukienk.
"Co ten palant sobie myli?
e tak po prostu wszystko to zrzuc i stan przed nim w samych gaciach i teniswkach?
"
	- Nie?
Nie?
Kada a si skrca, eby tu przyj na casting, a ty mwisz mi: nie?
	- Nie.
Przepraszam, pomyka...
Pomyliam si.
- W panice wycofaam si w stron drzwi.
Po drodze nadepnam na rozrzucone po pododze zdjcia z polaroidu.
Przykucnam i za czam je oglda.
	Fotograf patrzy na mnie z rozdziawionymi ustami.
	- O Boe!
Ale mi si trafio!
- Odwrci si i rzuci przez rami: - Terence!
Mamy tu may kopot.
	Do sali wszed krzepki grubas o rumianych policzkach, z grzyw siwych wosw.
Popatrzy na mnie zaciekawiony, umiechn si i zapyta:
	- Co jest grane?
Wstaam i rozpakaam si.
	- Nie, nie zrobi tego!
Nie mog!
- Wskazaam na trzymane w rku zdjcie nagiej modelki.
	Z pocztku poczuam wielkie rozczarowanie - to miao by to, czego tak bardzo chciaam, mj wielki sen o karierze modelki!
Pierwszy anga i ju mam si rozbiera!
Potem ogarna mnie zo, dostaam prawie szau, i zaczam im wymyla po somalijsku:
	- Pieprzone chopy!
Gwniarze!
winie!
Zabierajcie si ze swoj cholern robot!
	Fotograf patrzy na mnie zdezorientowany.
	- Co mwisz?
- zapyta i doda: - Wiesz co, chyba jestem za bardzo zmczony, ebymy si do tego teraz brali...
	Ale ja ju byam za drzwiami.
Trzasnam nimi tak, e o mao nie wyleciay z zawiasw.
Przez ca drog do Y pakaam i mwiam do siebie: "Wiedziaam, e w tym caym pozowaniu musi by co wiskiego!
Ukryli to przede mn!
".
	Leaam w ku, rozpamitujc swoje upokorzenie, kiedy moja wsplokatorka zawoaa:
	- Waris, telefon do ciebie!
Dzwonia Weronika.
	- To ty!
- wrzasnam w suchawk.
- Nie chce mi si z wami wszystkimi gada!
Musiaam si przez was wtsy...
stwy...
- prbowaam powiedzie ,,wstydzi", ale nie mogam tego z siebie wykrztusi.
- To byo straszne!
Okropne!
Nie bd tego robia!
Nie bd!
Nie chc mie z wami wicej do czynienia!
	- No ju dobrze.
Uspokj si, Waris.
Wiesz, co to by za fotograf?
	- Nie.
	- Czy wiesz, kto to jest Terence Donovan?
	- Nie.
	- Masz jak koleank, ktra dobrze zna angielski?
	- Mam.
	- No to twoja koleanka powinna wiedzie, kto to jest Terence Donovan.
Jak skoczymy rozmawia, zapytaj j.
On robi zdjcia rodzinie krlewskiej, Lady Di i wszystkim sawnym modelkom.
Mimo tego, co midzy wami zaszo, chce si z tob zobaczy i zrobi ci zdjcia.
	- Ale on kaza mi si rozebra!
Nie uprzedzia mnie o tym!
	- Zgadza si, ale tu wszystko dzieje si tak szybko, e nie miaam czasu ci o to zapyta - mylaam, e jeste na to przy gotowana.
Wyjaniam mu ju, e nie jeste za dobra w angielskim i e to, czego od ciebie oczekiwa, kci si z twoim wychowaniem.
Jednak ty pamitaj, e chodzi o kalendarz firmy Pirelli.
Jeli teraz ci si powiedzie, bdziesz miaa potem mnstwo propozycji.
Czy ty w ogle kupujesz magazyny mody?
"Vogue" albo "Elle"?
	- Nie sta mnie na to.
Ogldam je w kiosku, ale zaraz od kadam.
	- No dobrze, ale czy si im przyjrzaa?
To moe by wanie praca dla ciebie, a Terence Donovan jest najlepszy.
Jeeli chcesz zosta modelk, musisz skorzysta z takiej okazji.
Potem bdziesz pracowa za dowolne stawki, bdziesz robia, co tylko zechcesz!
	- Nie bd zdejmowaa adnej gry!
Yeronica westchna.
	- Waris, gdzie teraz pracujesz?
	- W McDonalTs.
- Ile ci pac?
Powiedziaam jej.
	- To wietnie, ale u Terencea dostaniesz tysic piset funtw za dzie pozowania.
	- Co?
I wszystko dla mnie?
	- Tak.
Do tego jeszcze bdziesz jedzi po caym wiecie.
Na razie praca jest w Bath.
Nie wiem, czy tam bya, ale miejsce jest pikne.
Bdziesz mieszkaa w Royalton.
- Ostatnie haso rzucia takim tonem, jakbym wiedziaa, o co chodzi.
- Wic jak?
Chcesz czy nie chcesz?
	Przekonaa mnie - zarabiajc takie pienidze, mogam od razu zacz pomaga mamie.
	- Nie ma sprawy.
Kiedy mam do niego jecha?
	- Moe by jutro rano?
	- I tylko trzeba bdzie sta bez niczego na grze?
Jeste pewna, e za te tysic piset funtw nie bdzie chcia ze mn spa?
	- Nie, nic z tych rzeczy.
I nie ma tu adnego kantu.
	- adnego rozkadania ng i takich tam...?
Jakby co, powiedz mi od razu.
	- Tylko pokaesz, co masz na grze.
Ale pamitaj, jutro bd tylko zdjcia z polaroidu.
Dopiero potem on ci powie, czy masz t prac.
Wic bd grzeczn dziewczynk!
	Kiedy nastpnego dnia spotkaam si z Terenceem Donovanem, umia si na mj widok:
	- Aaa, to znowu ty.
Podejd no.
Jak ci na imi?
Teraz by bardzo cierpliwy.
Sam by ojcem, wic zrozumia, e jestem tylko wystraszonym dzieckiem potrzebujcym opieki.
Poczstowa mnie herbat i pokaza swoje prace - zdjcia najpikniejszych kobiet wiata.
Potem poszlimy do penego pek i szuflad pokoju, gdzie na stole lea kalendarz Pirellego z po przedniego roku.
Terence zacz przerzuca kartki, jedna po drugiej - zobaczyam, e na kadej jest inna, niesamowicie pikna kobieta.
	- Rozumiesz, o co tu chodzi?
Robi ten kalendarz co roku.
Teraz ma by zupenie inny - tylko kobiety z Afryki.
Na jednych zdjciach bdziesz ubrana, na innych nie - wyjani.
	Potem opowiedzia mi, jak wyglda cay cykl robienia kalendarza.
Nareszcie zrozumiaam, e to na pewno nie jest kolejny stary wintuch.
	- No dobra, teraz zrobimy ci par uj.
Jeste gotowa?
- za koczy rozmow.
	Byam gotowa ju wtedy, kiedy Veronica powiedziaa mi, ile bd zarabia, ale teraz zupenie si wyluzowaam.
	- Tak, jestem gotowa.
	Od tej chwili zachowywaam si jak prawdziwa profesjonalistka.
Stanam na wyznaczonym miejscu.
Ciach!
- zdjam gr ubrania i spojrzaam z penym zaufaniem w kamer.
Doskonale!
Kiedy pokaza mi wywoany polaroid, miaam wraenie, jakbym znowu znalaza si w Afryce.
Zdjcie byo czarno-biae, uczciwe i bardzo proste: adnych dwuznacznoci i spronych skojarze.
Wida byo na nim Waris - wychowan na pustyni dziewczynk z maym, sterczcym biustem.
	Wieczorem zadzwonili do mnie do Y z agencji, e dostaam t prac i mam jecha za tydzie do Bath.
Zadzwoniam do Yeroniki i zaczam jej wyjania, e akurat w tym czasie mam pracowa w McDonalds i nie bardzo mog odmwi, bo nie wiem, kiedy dostan pienidze za pozowanie.
Uspokoia mnie i zapewnia, e jeli potrzebuj pienidzy, moe da mi zaliczk.
Od tego dnia moja stopa nie przekroczya progu adnego McDonaldsa.
	Po rozmowie z Weronik obleciaam w Y wszystkich znajomych i nie tylko.
Opowiadaam o nowej pracy kademu, kto tylko chcia mnie sucha.
Halwu zrzdzia:
	- Och, daj ju spokj i przesta si popisywa, na lito bosk!
Masz pokazywa cycki i tyle!
- Tak, ale za tysic piset funtw!
	- Za te malestwa?
Powinna si wstydzi!
- miaa si
	ze mnie.
	- To nie jest tak, jak mylisz.
To jest naprawd fajne!
adnych wistw...
No i jak pojad do Bath, to bd mieszkaa w fantastycznym hotelu.
	- No dobrze, ale ja ju nie chc o tym sucha.
I przesta opowiada o tym w caym bloku.
	Nie spaam ca noc przed wyjazdem, czekajc, kiedy wreszcie bdzie rano.
Wszystkie rzeczy stay ju przy drzwiach, spakowane w moim wiernym plecaczku.
Cigle nie mogam uwierzy w to, co si wok mnie dziao.
Nigdy nie zdarzyo mi si wyjecha poza Londyn, a tu jeszcze maj mi zapaci za wycieczk!
Limuzyna wynajta przez Terencea zawioza mnie na Yictoria Station.
Miaa si tam zebra caa ekipa: fotografowie, technicy, reyser, wizaystka, fryzjer i cztery pozostae modelki.
Tak si baam, eby zdy na pocig do Bath, e pierwsza zjawiam si na dworcu.
Zaraz po mnie przysza Naomi
	Campbell.
	W Bath zameldowalimy si w hotelu Royalton.
W moich oczach wyglda jak paac - a mnie zatkao, kiedy zobaczyam, jak wielki pokj mam do wycznej dyspozycji.
Wieczorem przysza Naomi i zapytaa, czy moe spa u mnie w pokoju.
Bya urocz szesnasto- czy siedemnastolatk i baa si zosta sama.
Zgodziam si chtnie, ucieszona, e bd miaa towarzystwo.
	Poprosia tylko:
	- Ale nie mw nikomu, dobrze?
Wciekn si, e wydali kup pienidzy na pokj, z ktrego nie bd korzystaa.
	- Nie przejmuj si.
Po prostu zosta, Naomi.
Nikomu nic nie powiem.
- Dowiadczenia yciowe sprawiy, e matkowanie przychodzio mi zawsze z tak naturaln atwoci, i znajomi przezwali mnie Mam.
	Praca zacza si od wczesnego rana.
W czasie gdy jedne dziewczyny byy czesane i malowane, pozostae pozoway do zdj, a potem zmiana i tak w kko.
Pierwszego dnia fryzjer zacz ode mnie.
Miaam jeszcze na wosach tuszczyk z McDonaldsa i w ogle jak na modelk wygldaam do topornie, postanowiam wic ci wosy na krtko, eby zada nieco szyku.
Fryzjer ci i ci, a w kocu nie zostao mi na gowie nic duszego ni dwa centymetry.
Opinie byy zgodne: "Och, ty!
Ale si zmienia!
". Chciaam jednak naprawd czym ich zaszokowa.
Powiedziaam wic fryzjerowi:
	- Wiesz, co zrobi?
Utleni sobie wosy na blond!
	- O nie, beze mnie!
Bdziesz wygldaa jak wariatka!
Naomi Campbell zamiaa si i stwierdzia:
	- Wiesz co, Waris?
Kiedy bdziesz sawna!
Nie zapomnij wtedy o mnie!
	Oczywicie wyszo odwrotnie - to ona staa si znana na caym wiecie.
	I tak pracowalimy przez nastpne sze dni, a ja cay czas nie mogam uwierzy, e za co takiego maj mi zapaci.
Wieczorem, po zakoczeniu sesji zdjciowej, na pytanie, co chciaabym robi, miaam zawsze jedn odpowied: i na zakupy.
Wsiadaam do limuzyny, szofer wozi mnie, gdzie tylko chciaam, i od stawia z powrotem do hotelu.
	Ze wszystkich zrobionych przez sze dni zdj wanie moje trafio na okadk kalendarza.
Byam z tego bardzo dumna.
Poza tym wiedziaam, e wietnie si to przysuy mojej popular noci.
	Kiedy wrcilimy pocigiem do Londynu, na dworcu czekaa limuzyna z agencji.
Wskoczyam do rodka, przekonana, e tam pojedziemy.
Siedzcy w rodku go powita mnie:
- Zgadnij, co mamy dla ciebie?
Kolejny casting, i to tu za rogiem!
Tylko pospiesz si, musisz tam zaraz by.
	- Jutro, dzisiaj jestem zmczona - zaprotestowaam.
	- Nic z tego.
Jutro bdzie za pno.
Oni szukaj dziewczyn dla Bonda do nowego odcinka z Timothy Daltonem - W obliczu mierci.
Zostaw torb w samochodzie i lecimy.
Poka ci, gdzie to jest.
	Podeszlimy do rogu ulicy i wskaza mi palcem jaki budynek:
	- Widzisz te drzwi, gdzie wszyscy wchodz?
To wanie tam.
	W rodku byo jak w studio Terencea Donovana, ale po czuam si znacznie gorzej ni podczas pierwszego castingu.
Bya tam caa armia dziewczyn - chodzcych, siedzcych, pod pierajcych ciany, plotkujcych i pewnych siebie.
	Wyszed do nas asystent i oznajmi:
	- Kada z was zostanie poproszona o to, by powiedziaa par sw.
	Wiadomo zabrzmiaa zowrogo, ale opanowaam si, tumaczc sobie, e przecie teraz jestem zawodow modelk.
Ostatecznie pracowaam dla samego Terencea Donovana przy kalendarzu Pirellego i nie ma nic takiego, z czym nie daabym sobie rady.
	Kiedy przysza moja kolej, wprowadzili mnie do atelier i kazali stan na znaku.
Zaczam tak:
	- Chc wam, chopaki, powiedzie, e nie mwi za dobrze po angielsku.
Asystent pokaza mi jak kartk.
	- Nie ma sprawy.
Musisz tylko to przeczyta.
"O mj Boe!
" - pomylaam.
"Co teraz?
Mam im powiedzie,
	e nie umiem czyta?
Nie, to zbyt upokarzajce.
Nie zrobi
	tego".
I odpowiedziaam:
	- Przepraszam, musz na chwil wyj.
Zaraz wracam.
Wyszam ze studia i udaam si prosto do agencji.
Powiedziaam ludziom Crawforda, e chc zabra torb, bo jeszcze mnie nie wywoali na castingu i zapowiada si, e trzeba bdzie jeszcze dugo czeka.
	Kiedy wrciam do Y, bya jaka pierwsza, druga po poudniu.
Zostawiam torb w pokoju i poszam szuka fryzjera.
Weszam do pierwszego z brzegu salonu, zaraz obok Y.
	- Czym moemy pani suy?
- zapyta fryzjer.
	- Prosz rozjani mi wosy - zadaam.
Brwi fryzjera uniosy si wysoko.
	- No c, moemy to zrobi, ale zajmie to troch czasu, a pracujemy tylko do smej.
	- wietnie, to mamy czas do smej.
	- Owszem, ale przed pani umwieni s inni klienci.
Bagaam go tak dugo, a w kocu zgodzi si zacz od razu.
Naoy mi na gow perhydrol, a ja natychmiast poaowaam swojej zachcianki.
Miaam tak mao wosw, e bielido zaczo mi wyera skr na czaszce - czuam, jakby mi j kto odrywa po kawaku.
Czekaam jednak cierpliwie, zaciskajc z blu zby.
Po spukaniu perhydrolu okazao si, e wosy s pomaraczowe.
Powtrzylimy zabieg - stay si te.
Za trzecim razem nareszcie staam si blondynk.
	Bardzo mi si to podobao, dopki jakie dziecko nie wczepio si na mj widok w matk, wrzeszczc:
	- Mamo, mamo!
Co to jest?
Mczyzna czy kobieta?
Pomylaam sobie: "Co tu chyba nie gra, bo dzieciaki si mnie boj.
Czybym popenia jaki bd?
Ale zanim doszam do Y, ju mnie to nic nie obchodzio - moje wosy miay si podoba nie dzieciom, tylko mnie, a moim zdaniem wyglday odjazdowo.
	Po powrocie do domu zastaam plik karteczek z wiadomo ciami z agencji: "Gdzie jeste?
Caa ekipa na ciebie czeka", "Kiedy wrcisz?
Oni dalej na ciebie czekaj" - i tak dalej.
Agencja bya ju nieczynna, wic zadzwoniam do domu Weroniki.
Natychmiast wsiada na mnie:
	- Gdzie ty si podziaa?
Oni myleli, e wysza do ubikacji!
Obiecaj mi, e pjdziesz do nich jutro!
Obiecaam.
Oczywicie nic jej nie wspomniaam o tym, co ludzie z castingu zauwayli natychmiast, gdy si tam pojawiam:
	wczoraj byam zwyk czarn dziewczyn, dzisiaj - somalijsk blondyn.
Wszyscy si zbiegli, eby co takiego zobaczy.
	- Fantastycznie!
Zrobia to wczoraj wieczorem?
	- Tak.
	- A niech ci...
Podoba mi si to.
Ale niczego ju nie zmieniaj, dobrze?
	Powiedziaam, eby si nie martwili, bo nie mam zamiaru mczy si jeszcze raz, wic na razie zostan blondynk.
	Zaczlimy od nowa w miejscu, w ktrym skoczylimy wczoraj.
	- Martwisz si, e nie znasz dobrze angielskiego - o to ci chodzio?
	- Nooo.
- Nadal nie mogam zdoby si na wyznanie, e nie umiem czyta.
	- W porzdku.
Po prostu staniesz tutaj, popatrzysz w lewo, potem w prawo, powiesz, jak si nazywasz, skd pochodzisz, dla jakiej agencji pracujesz, i to wszystko.
	Po castingu zaszam w okolice agencji Crawforda i wpadam na pomys, e fajnie by byo pokaza im now fryzur.
A oni dostali szau:
	- Co ty, do cholery, zrobia z tymi wosami?
	- Ale niele wygldam, co?
	- Nie, le!
Nie mamy czasu, eby ci zrobi nowe zdjcia do albumu!
Wszystkie zmiany wygldu masz uzgadnia z nami, Waris.
Klienci musz wiedzie, co od nas dostaj, wic niech ci si nie wydaje, e jeli to twoje wosy, to ju moesz z nimi robi, co ci si tylko zachce.
	Po tym wydarzeniu ludzie z agencji nazwali mnie Guinness - czarny spd i biae po wierzchu.
Jednak na castingu bardzo si spodobaam i dostaam prac dziewczyny Bonda.
	Bardzo cieszyam si perspektyw kariery filmowej, dopki nie poszam ktrego dnia do agencji, gdzie Weronika oznajmia mi:
	- wietne wieci, Waris.
Zaczynasz zdjcia do W obliczu mier ci.
Jedziesz do Maroka.
Zamaram.
	- Wiesz, hmmm...
musz ci co powiedzie.
Pamitasz, jak pierwszego dnia zapytaa mnie o paszport?
No wic paszport mam, ale skoczya mi si wiza.
Jeli wyjad z Anglii, to nie wpuszcz mnie z powrotem.
	- Waris, okamaa mnie!
eby pracowa dla nas jako modelka, musisz mie wany paszport, bo trzeba cigle jedzi za granic.
Boe!
Nie moesz wzi tej pracy.
Musimy to odwoa.
	- Nie, nie, nie...
Poczekaj.
Wymyl co.
	Weronika popatrzya na mnie z niedowierzaniem, ale powiedziaa, ebym robia, jak uwaam.
	Przez nastpne kilka dni siedziaam w pokoju i mylaam, ale nic z tego nie wychodzio.
Radziam si wszystkich znajomych, ale jedyne, co im przychodzio do gowy, to ebym wysza za m za Anglika, co z braku chtnego kandydata nie wchodzio w gr.
Czuam si strasznie - nie do, e caa moja kariera lega w gruzach, to jeszcze okamaam Weronik i rozczarowaam wszystkich ludzi z agencji.
	Roztrzsajc te dylematy, poszam ktrego wieczoru na basen.
Pracowaa tam ratowniczka Marilyn.
Miaa czarn skr, jak ja, ale urodzia si w Londynie.
Kiedy wprowadziam si do Y, zaczam chodzi na basen, eby cho poprzyglda si ukochanej wodzie.
Pewnego dnia Marilyn zapytaa mnie, dlaczego nie wchodz do basenu, wic wyjaniam jej, e nie umiem pywa.
Zaproponowaa, e mnie nauczy.
	- W porzdku!
- Od razu pobiegam do najgbszego koca basenu, wziam gboki wdech i daam nura.
Wyszam z zaoenia, e skoro Marilyn jest ratowniczk, to mnie w razie potrzeby uratuje.
I wiecie co?
Przepynam ca dugo basenu pod wod jak rybka.
Wynurzyam si z umiechem od ucha do ucha.
	- Udao mi si!
Nie do wiary, udao mi si!
Ale ona rozzocia si:
	- Dlaczego mwia, e nie umiesz pywa?
	- Bo nigdy w yciu nie pywaam!
	Po tym wydarzeniu zaprzyjaniymy si z Marilyn.
Mieszkaa z matk po drugiej stronie miasta, wic kiedy koczya prac zbyt pno, eby wraca do domu, spaa u mnie w pokoju.
	Kiedy tak sobie pywaam, prbujc zapomnie o paszportowej biedzie, nagle pojawio si rozwizanie.
Podpynam do brzegu basenu, zdjam okulary i zawoaam Marilyn.
	- Suchaj - wydyszaam - potrzebuj twojego paszportu.
	- Co?
O czym ty mwisz?
Wyjaniam jej, o co chodzi.
	- Co ci si pochrzanio, Waris!
Wiesz, co si stanie?
Zapi ci, deportuj bez prawa powrotu, a mnie wsadz do wizienia.
I po co ja mam ryzykowa?
eby ty si znalaza w jakim kretyskim Rondzie.
Akurat!
	- Daj spokj, Marilyn.
To zabawa, przygoda.
Zaryzykuj.
Wystpi o paszport w twoim imieniu, podrobi podpis i dam swoje zdjcie.
Mam ju tylko par dni.
Marilyn, prosz!
Ten film to moja wielka szansa!
	Moje proby i bagania zamay j dopiero w dzie przed wyjazdem do Maroka.
Zrobiam sobie zdjcie i po godzinie miaam w rku brytyjski paszport.
Ale przez ca drog do domu Marilyn baa si coraz bardziej.
Pocieszaam j:
	- Umiechnij si, Marilyn.
Daj spokj - wszystko bdzie dobrze.
Musisz tylko w to wierzy.
	- Wierz mojemu tykowi, a ten a si trzsie ze strachu.
Wierz, e przez jak gupi wpadk zrujnujesz mi ycie.
	Tej nocy miaymy spa u jej matki.
Zaproponowaam, eby dla rozlunienia atmosfery wypoyczy troch kaset wideo i kupi chiskiego arcia.
Jednak kiedy dotarymy do domu, Marilyn nie wytrzymaa:
	- Waris, nie da rady.
To zbyt niebezpieczne.
Oddaj mi go.
Ze smutkiem podaam jej paszport - kariera filmowa od pyna do wiata straconych zudze.
	- Zosta tutaj - id go schowa - rozkazaa mi i posza na gr do swojego pokoju.
	- Nie ma sprawy - rzuciam za ni.
- Jeeli tak to widzisz, nie ma sensu, eby si mczya.
Skoro uwaasz, e si nie uda, dajmy sobie z tym spokj.
	Kiedy tylko zasna, poszam przeszuka jej pokj.
Marilyn trzymaa tam setki ksiek - byam pewna, e schowaa paszport w ktrej z nich.
Kartkowaam jedn po drugiej, wreszcie usyszaam, e co upado na podog.
Schyliam si, podniosam paszport, wetknam do torby i wrciam do ka.
Wstaam raniutko, ubraam si i wymknam po cichu z domu.
Trzsc si z zimna czekaam na ulicy na umwiony samochd z agencji.
Szofer przyjecha o sidmej i zawiz mnie na lotnisko Heathrow.
	Wyjazd z Anglii przebieg bezproblemowo.
Moja marokaska przygoda filmowa polegaa przede wszystkim na odgrywaniu - jak to okrela scenariusz - "piknej dziewczyny wylegujcej si na brzegu basenu".
Bya tam te scena, w ktrej piam z innymi dziewczynami herbat we wntrzu jakiego niesamowicie luksusowego domu w Casablance - z nieznanych bliej powodw wszystkie byymy nagie.
James Bond spada midzy nas z dachu, a my, zasaniajc sobie oczy, woaymy: o mj Boe!".
 Jednak nie widziaam powodw, eby si uskara: nie musiaam nic mwi przed kamer, wic fakt, e nie umiem czyta, nie przysparza mi szczeglnych zmartwie.
	Przez reszt czasu wczyam si po planie, siadaam na brzegu basenu, jadam, ile si dao, i w zasadzie nic nie robiam.
Bez przerwy przebywaam na socu, rozkoszujc si nim do upojenia
po latach spdzonych w mglistym Londynie.
Trzymaam si jednak na uboczu, bo nie potrafiam wkrci si w cae to filmowe towarzystwo.
Zawstydzali mnie - byli pikni i zoliwi, wiet nie mwili po angielsku, sprawiali wraenie, e doskonale si znaj, i cay czas plotkowali o tej robocie i innych robotach.
	A ja a trzsam si z radoci, e znowu jestem w Afryce.
Wieczorem wychodziam, eby popatrze na mamuki pichcce rnokolorowe jedzenie dla swoich rodzin.
Wystarczyo, e umiechnam si i rzuciam par z niewielu znanych mi arabskich sw, wtedy oni odpowiadali co po angielsku i ju wkrtce mialimy si wszyscy.
	Pewnego dnia filmowcy zaproponowali:
	- Chcesz i na wycigi wielbdw?
Wszyscy si tam wybieraj.
	Poszam z nimi i przygldaam si przez jaki czas, a w kocu zapytaam arabskiego dokeja, czy i ja nie mogabym si pociga.
Mieszajc wyrazy arabskie z angielskimi oznajmi, e nie, kobietom nie wolno dosiada wielbdw.
	- Pewnie nie chcesz da mi pojedzi, bo si boisz, e wygram - odpowiedziaam.
- No chod, sprawdzimy si!
Zao si, e ci pokonam.
	Dokeja o mao nie rozsadzia zo w zwizku z tym, e jaka dziewczyna mie rzuca mu wyzwanie, i zgodzi si, ebym wzia udzia w wycigach.
Od razu roznioso si to po caej ekipie filmowej - wszyscy zebrali si wok mnie i par osb nawet twierdzio, e lepiej, ebym daa sobie z tym spokj.
Powiedziaam im, eby raczej wycignli pienidze i obstawili Waris, bo Waris ma zamiar da tym marokaskim facetom nauczk.
	Na starcie stano dziesi wielbdw pod Arabami -jedenastego dosiadaam ja.
Na sygna startera pognalimy przed siebie.
To bya straszna jazda.
Nie znaam swojego wierzchowca i nie miaam pojcia, jak doda mu gazu".
Do tego jeszcze przez cay wycig w zasadzie walczyam o ycie - wielbd w galopie
	nie tylko przemieszcza si do przodu, ale te gwatownie podskakuje w gr i w d i koysze si na boki.
Gdybym spada, pozostae wielbdy rozdeptayby mnie na miazg.
	Dotaram do mety na drugim miejscu.
Caa ekipa Bonda bya pod wraeniem.
Mona nawet powiedzie, e nabrali do mnie szacunku, zwaszcza ci, ktrzy postawili na mnie pienidze.
	- Skd wiedziaa, jak to zrobi?
- spytaa mnie jedna z dziewczyn.
	Rozemiaam si:
	- Spoko!
Kto urodzi si na grzbiecie wielbda, ten wie, jak na nim jedzi.
	ciganie si na wielbdach byo jednak niczym w porwnaniu z tym, co mnie czekao po ldowaniu na Heathrow.
Wszyscy wyszli z samolotu i ustawili si w kolejce do kontroli granicznej.
Po obsueniu kolejnej osoby urzdnik wrzeszcza: Nastpny!",
 co dla mnie byo straszliw tortur, bo kady taki wrzask przy blia wizj aresztu.
	Brytyjscy urzdnicy graniczni w ogle s mao przyjemni, ale jeli masz czarn skr i pochodzisz z Afryki, staj si wrcz bezwzgldni - ogldaj twj paszport z kadej moliwej strony.
W miar jak zbliaam si do stanowiska kontrolnego, robio mi si coraz bardziej niedobrze.
W kocu zaczam wyobraa sobie, e padam na podog i umieram, eby tylko nie przedua cierpienia.
Modliam si: "Boe, pom mi.
Jeli uda mi si przez to przej, przysigam, e ju nigdy nie zrobi takiej gupoty".
	Staam ju na pocztku kolejki i nogi prawie przestay mnie sucha, kiedy pewien obrzydliwy model imieniem Geoffrey wyrwa mi paszport z rki.
By to wkurzajcy bystrzacha, lubujcy si w ponianiu innych ludzi, i akurat w tym momencie nie mg lepiej wybra sobie ofiary.
- Prosz, oddaj mi to...
- bagaam, ale on trzyma mj paszport nad gow, a e by znacznie wyszy ode mnie, nie mogam go dosign.
	Wszyscy z naszej ekipy wiedzieli, e nazywam si Waris Dirie, a tu Geoffrey otwiera mj paszport i ry:
	- O Boe!
Suchajcie!
Zgadnijcie, jak ona si nazywa?
Marilyn Monroe!
	- Oddaj mi to...
- zadaam, wstrznita.
Geoffrey lata w kko, zwijajc si ze miechu, i pokazywa wszystkim mj paszport.
	- Ona si nazywa Marilyn Monroe!
Ale jaja!
Co z tob jest nie tak, dziewczyno!
Nic dziwnego, e si wybielia!
	Nie miaam pojcia, e nie tylko moja przyjacika z basenu, ale take kto jeszcze mg si nazywa Marilyn Monroe.
I cae szczcie, e nie zdawaam sobie sprawy ze wszystkich wynikajcych z tego skojarze.
Wystarczya mi ju wiadomo, e w paszporcie napisano, i jestem Marilyn Monroe, urodzona w Londynie, a ja ledwo mwi po angielsku.
W gowie tuko mi si bez przerwy: "Ju po mnie...
Ju po mnie...".
	Ludzie Bonda doczyli do zabawy i zaczli si namiewa:
	- Jak ty si waciwie nazywasz?
Skd jeste?
Urodzia si w rodku Londynu i nie znasz angielskiego?
	W kocu gupek Geoffrey odda mi paszport.
Zawrciam na koniec kolejki, eby caa ta zgraja przesza, zanim nadejdzie moja kolej.
Ale nic z tych planw nie wyszo.
Po przejciu przez kontrol paszportow, zamiast jak zwykle wskoczy do samochodw i zaj si swoimi sprawami, wszyscy czekali za bramk, co si ze mn stanie.
	- Nastpny!
- zagrzmiao mi w uszach.
"We si w gar, Waris.
Uda ci si" - powiedziaam sobie i wrczyam urzdnikowi paszport.
	- Dzie dobry!
- Umiechnam si ujmujco i wstrzymaam oddech.
Wiedziaam, e lepiej nic wicej nie mwi, bo zorientuje si, e mj angielski jest godny poaowania.
	- Miy dzie, nieprawda?
- odpowiedzia.
	- Hmmm...
- przytaknam i posaam mu kolejny umiech.
Odda mi paszport i wskaza drog do wyjcia.
Bondziaki stali i gapili si zdumieni.
Chciao mi si na przemian mdle i rzyga, ale dzielnie przemaszerowaam przez sam rodek ich grupy.
Poczuam si pewnie dopiero poza budynkiem lotniska.
	U lekarza
	Nadal mieszkaam w YMCA i czsto korzystaam z basenu.
Pewnego popoudnia ubraam si wanie w szatni i chciaam wrci do siebie na gr, kiedy usyszaam, e kto woa mnie po imieniu.
To by William, chopak mieszkajcy w Y.
Siedzia w kawiarence przy basenie i macha do mnie rk.
	- Przysid si, Waris.
Nie zjadaby czego?
	Przed nim lea na talerzu sandwich, wic odpowiedziaam:
	- Dobra.
Zjem to, co ty.
	Mj angielski nie by jeszcze za dobry, ale przynajmniej zrozumiaam, o co mu chodzio.
Podczas jedzenia zapyta, czy nie poszabym z nim do kina.
Nie bya to z jego strony pierwsza propozycja.
By mody, przystojny, biay i bardzo, bardzo miy.
Namawia mnie dalej, ale od razu przestaam go sucha - patrzyam tylko, ledzc ruchy jego ust, a w gowie przewijaa mi si tama ze znanym nagraniem:
	Pjdziesz z nim, bo przecie
	sama chcesz tam i.
	Wiesz, jak dobrze mie kogo, z kim chce si mwi -
	kochajcego.
	Ale jeli pjdziesz,
	pocauje ci,
	w nadziei, e z nim bdziesz.
	Jeli si zgodz,
	odkryje, e ja...
	rni si od innych.
	Jeli odmwi,
	zawiod go, bdzie zy.
	Nie...
serce boli.
	Nie. To bez sensu.
	Umiechnam si i potrzsnam gow.
	- Nie, dziki.
Mam strasznie duo pracy.
Przez jego twarz przemkn cie rozczarowania, ale wzruszyam ramionami i dodaam:
	- Nic na to nie mog poradzi.
	Nie da si ukry, e i mnie byo al.
	Cay problem zacz si od chwili przeprowadzki do Y.
Do pki mieszkaam z rodzin, nigdy nie zdarzao mi si przebywa w towarzystwie obcych mczyzn bez przyzwoitki.
Mczyzna odwiedzajcy dom rodzicw, cioci Sahru czy te wuja Mohammeda nie mia wyboru: musia przestrzega naszych zasad, ktre nie przewidyway samotnych spotka z kobiet.
W przeciwnym razie miaby wszystkich czonkw rodziny przeciwko sobie.
Ale od kiedy opuciam dom wuja, musiaam radzi sobie w takich sytuacjach sama.
	W Y wprost roio si od samotnych modych mczyzn.
W noc nych klubach, ktre odwiedzaam z Halwu, spotykaam ich jeszcze wicej.
O pracy modelki ju nie warto wspomina.
Jednak aden z nich nie wzbudza mojego zainteresowania.
Nigdy nie przyszo mi do gowy, eby z ktrymkolwiek z nich pj do ka, ale zdawaam sobie spraw, e ich to ograniczenie nie dotyczy.
Mimo stara, nigdy nie mogam sobie wyobrazi, jak wygldaoby moje ycie, gdybym nie bya obrzezana, chocia lubi towarzystwo mczyzn i potrafi kocha.
W tamtym czasie, sze lat po ucieczce od ojca, samotno zacza mi ciy coraz bardziej.
Marzyam, e kiedy bd miaa ma i wasn rodzin, ale wiadomo, e jestem zaszyta na gucho, oddalaa myli o zwizku z jakimkolwiek mczyzn.
Zupenie jakby moje kalectwo uniemoliwiao mi wszelkie blisze kontakty, zarwno fizyczne, jak i emocjonalne.
	wiadomo tego, jak bardzo rni si od innych kobiet, zwaszcza angielskich, docieraa do mnie powoli.
Dopiero po przybyciu do Londynu odkryam, e nie wszystkim somalijskim dziewczynom zrobiono to, co mnie.
Kiedy mieszkaam w domu wuja Mohammeda, zdarzao mi si bywa w toalecie razem z jego crkami.
Nie mogam si nadziwi, jak szybko s w stanie si wysika - mnie zajmowao to okoo dziesiciu minut, bo mocz wylatywa przez dziurk pozostawion przez znachork pojedynczymi kropelkami.
	- Waris, dlaczego ty tak dziwnie sikasz?
Jeste chora czy co?
- pytay kuzynki.
	Nie chciaam im mwi, w czym tkwi przyczyna, bo mylaam, e po powrocie do Somalii te zostan obrzezane, wic tylko zbywaam je miechem.
	Ale moje miesiczki to nie byo nic do miechu.
Ten prawdziwy koszmar przeladowa mnie bez przerwy, odkd si za czy.
Miaam wtedy jakie jedenacie, dwanacie lat.
Byam poza obozowiskiem ze swoimi owcami i kozami; soce grzao wrcz niemiosiernie.
Siadam pod drzewem, zmoona nie tylko upaem, ale i nie znanym dotychczas blem brzucha.
Zastanawiaam si: "Co to za bl?
Czybym bya w ciy?
Czy bd miaa dziecko?
Ale przecie z adnym mczyzn do niczego nie doszo, wic skd cia?".
 Rozpieranie w brzuchu narastao coraz bardziej, a razem z nim mj lk.
Mniej wicej po godzinie zachciao mi si siusiu i zobaczyam, e wylatuje ze mnie krew.
Miaam wraenie, e umieram.
	Zostawiam zwierzta na pastwisku i pobiegam do matki.
Dopadam jej z paczem i krzykiem:
	- Umieram!
Mamo, ja umieram!
	- O czym ty mwisz?
	- Krwawi, mamo!
Zaraz umr!
Spojrzaa na mnie zimno.
	- Nie, nie umrzesz.
Wszystko jest w porzdku.
Masz okres i tyle.
	Nigdy nie syszaam o adnych okresach czy miesiczkach i nie miaam o niczym pojcia.
	- Ale powiedz mi, o co w tym chodzi!
- poprosiam.
Matka wyjaniaa szczegy caego procesu, a ja zwijaam si z blu, trzymajc si za brzuch.
	- Ale jak pozby si tego blu?
Mamo, ja naprawd tak si czuj, jakbym miaa umrze!
	- Nic na to nie poradzisz, Waris.
Po prostu czekaj, a si to skoczy.
	Ale mnie takie rozwizanie nie wystarczao.
Wrciam na pustyni i, szukajc ulgi, zaczam kopa d w cieniu jakiego drzewa.
Wysiek odwrci uwag od blu - ryam i ryam such gazi, a zagbienie w gruncie byo wystarczajco gbokie, eby pomieci doln poow mojego ciaa.
Wskoczyam do dou i zaczam upycha ziemi wok siebie.
W tym pgrobie byo duo chodniej ni na zewntrz, wic bl nieco zela - spdziam tam najbardziej upaln cz dnia.
	I tak radziam sobie miesic po miesicu.
Kiedy pojawia si znajomy bl, zakopywaam si w ziemi po pas.
Co ciekawe, okazao si, e moja siostra Aman radzia sobie tak samo.
Jednak metoda ta miaa rwnie pewne wady.
Pewnego dnia ojciec zobaczy mnie w moim grobie pod drzewem
- z wikszej odlegoci wygldaam, jakby mnie kto przeci wp i postawi na piasku.
	- Co ty tam, u diaba, robisz?
- zapyta.
Na dwik jego gosu zaczam gorczkowo wydobywa si z dou, ale ubiam ziemi tak mocno, e szo mi to z ogromnym trudem.
Szarpaam si bezradnie, a on mia si jak optany.
Byam zbyt zawstydzona, eby wytumaczy, skd wzi si mj pomys.
	Ojcu zebrao si na arty:
	- Jeli chcesz si pogrzeba za ycia, zrb to porzdnie.
Co to za jakie niedorbki?
	Wieczorem zapyta matk, czy zna przyczyny mojego dziwnego zachowania - ba si, e jego crka zamieni si w zwierz ryjce pod ziemi tunele - mama jednak wyjania mu, o co chodzi.
	Przepowiednia matki sprawdzia si: nic nie byo w stanie powstrzyma blu.
Nie rozumiaam wtedy, e krew miesiczkowa ma takie same problemy z opuszczeniem mego ciaa jak mocz - gromadzia si w ciasnej przestrzeni w moim brzuchu, rozpieraa j i powodowaa przejmujcy bl.
Pozostae po obrzezaniu ujcie pozwalao jedynie, by krew wydobywaa si kropla po kropli.
W wyniku tego wszystkie moje miesiczki trway przynajmniej dziesi dni.
	Problem osign rozmiary kryzysu w domu wuja Mohammeda.
Pewnego poranka jak zwykle zrobiam dla wszystkich niadanie.
Zastawiam tac i zaczam nie j do jadalni, kiedy nagle zrobio mi si ciemno w oczach.
Upadam na podog, a wok mnie rozsypao si wszystko, co niosam.
Podbieg wuj Mohammed i zacz mnie cuci klepaniem w policzki.
Odzyskaam przytomno na tyle, eby jak przez mg usysze jego krzyk:
	- Maruim!
Maruim!
Ona zemdlaa!
Kiedy doszam do siebie, ciocia Maruim zapytaa, co si stao.
Wyznaam, e rano zacza mi si miesiczka.
	- Co mi tu nie gra, musimy pj do lekarza.
Umwi ci na popoudnie.
	Powiedziaam lekarzowi cioci, e bardzo le znosz miesiczki i za kadym razem mdlej z blu.
Spytaam:
	- Czy moe mi pan pomc?
Czy co mona z tym zrobi, bo ju duej tego nie wytrzymam.
	Nie wspomniaam mu jednak, e zostaam obrzezana.
Nie miaam pojcia, jak zacz rozmow na ten temat.
Dopiero co wyrwaam si z samego rodka pustyni - niewiedza, zakopotanie i wstyd uniemoliwiay mi mwienie o wasnych dolegliwociach.
Ponadto nie wizaam ich z obrzezaniem, bo sdziam, e dotyczy to wszystkich dziewczt.
Matka nie widziaa powodw do obaw, bo zawsze miaa do czynienia z kobietami obrzezanymi, a one wszystkie doznaway podobnych cierpie, ktre uwaano za cz losu kobiety.
	Lekarz te nie odkry mojego sekretu, bo mnie nie zbada.
Powiedzia tylko:
	- Dam ci piguki antykoncepcyjne.
Zatrzyma ci si miesiczka, wic nie bdzie ci bolao.
	Alleluja!
Zaczam je bra, mimo e w ogle nie lubiam lekarstw, mimo e kuzynka Basma co wspominaa o ich nie przyjemnym dziaaniu.
Po miesicu bl nie pojawi si, nie byo te mowy o krwawieniu.
Za to mj organizm nabra przekonania, e jestem w ciy, i zaczo si co, o czym doktor nie wspomnia.
Urosy mi piersi, nabrzmia tyek, twarz si zaokrglia i w ogle nabraam ciaa.
Tak nage zmiany wygldu wyday mi si do tego stopnia dziwaczne i nienaturalne, e przestaam poyka piguki - wolaam ju raczej boryka si z blem.
I byo mi z tym znacznie gorzej, bo bl by teraz silniejszy ni przedtem.
	Odwiedziam kolejnego lekarza, liczc na to, e mi lepiej pomoe, lecz on zaleci mi te same piguki.
Tumaczyam, e ju tego prbowaam, ale nie podobaj mi si objawy uboczne.
Jednak nie chciaam te lee przez znaczn cz miesica w ku i kona z blu.
	- Czy mgby pan co na to poradzi?
Doktor odpowiedzia:
	- O co ci chodzi?
U wikszoci kobiet przyjmujcych leki antykoncepcyjne miesiczka zatrzymuje si.
Jeli masz miesiczk, to czujesz take bl.
Musisz wybiera.
	Kiedy rwnie trzeci lekarz poradzi to samo, zdaam sobie spraw, e trzeba mi czego innego.
	Zapytaam cioci Maruim:
	- Czy nie powinien mnie zobaczy jaki inny lekarz?
Spojrzaa na mnie widrujcym wzrokiem.
	- Nie - odpowiedziaa z naciskiem.
- A tak w ogle to co ty im wszystkim mwia?
	- Nic, tylko e chc pozby si blu.
	Domyliam si, o co jej chodzio - obrzezanie to sprawa dotyczca tylko nas, pochodzcych z Afryki, i nic do tego tym biaym mczyznom.
	Zaczam jednak rozumie, e mam do wyboru: albo sobie z tym poradz, albo bd w nieskoczono wyczona z normalnego ycia przez trzeci cz miesica.
Zrozumiaam te, e adne moje dziaanie w tym kierunku nie zostanie zaakceptowane przez rodzin.
W tej sytuacji nastpny krok by oczywisty: trzeba pj do lekarza w tajemnicy przed nimi i powiedzie mu, e jestem obrzezana.
Moe mi jako pomoe.
	Wybraam doktora Macrae, bo pracowa w duym szpitalu - pomylaam, e gdyby byo trzeba zrobi operacj, bdzie w stanie j tam przeprowadzi.
Czekaam na umwion wizyt przez miesic.
Wymyliam jak wymwk na uytek cioci, poszam do gabinetu doktora Macrae i powiedziaam
	mu:
	- Jest co, czego panu poprzednim razem nie powiedziaam.
Pochodz z Somalii i...
ja...
ja...
- strasznie si mczyam, wyjaniajc okrutny sekret aman angielszczyzn - ja ob
	rzezana.
	Nawet nie pozwoli mi dokoczy zdania.
Powiedzia szybko:
	- Przebierz si.
Musz ci zbada dokadniej.
- Zobaczy wyraz paniki na mojej twarzy i umiechn si.
- Nic si nie martw.
Wszystko bdzie dobrze.
	Zadzwoni po pielgniark i pokaza mi, gdzie mam si przebra w jednorazow koszulk.
	Kiedy wszed do pokoju bada, zaczam mocno wtpi, czy postpuj waciwie.
Na sam myl, e mam w tym obcym miejscu rozoy nogi, a biay mczyzna bdzie mi tam patrzy...
No c, czego bardziej zawstydzajcego nie mogam chyba wymyli.
Doktor Macrae sprbowa rozchyli mi kolana.
	- Spokojnie.
Nic si tu zego nie dzieje - ja jestem lekarzem, a obok siedzi pielgniarka.
	Wycignam szyj we wskazanym przez niego kierunku.
Umiech pielgniarki doda mi otuchy, wic w kocu rozluniam minie.
Podczas badania staraam si myle, e znowu jestem na pustyni i przy piknej pogodzie maszeruj z moimi kozami.
	Kiedy doktor Macrae skoczy, zapyta pielgniark, czy nie ma w szpitalu kogo, kto mwi po somalijsku.
Odpowiedziaa, e owszem, pitro niej pracuje pewna kobieta i posza jej po szuka.
Niestety, wrcia z jakim Somalijczykiem.
Pomylaam sobie: No to piknie!
Takie ju mam parszywe szczcie, e kiedy odwayam si o czym takim porozmawia, to musz korzysta z porednictwa somalijskiego mczyzny.
Chyba nic gorszego nie mogo si zdarzy!
	Doktor Macrae powiedzia:
	- Wytumacz jej, e zbyt cile j zaszyli.
Nie mam pojcia, jak sobie z tym dotychczas radzia.
Trzeba j operowa - im szybciej, tym lepiej.
	Od razu zobaczyam, e mj tumacz nie jest zbyt szczliwy.
Zacisn usta i patrzy na lekarza.
Po jego minie i dziki tym szcztkom angielskiego, ktre rozumiaam, doszo do mnie, e wieci nie s dobre.
	Somalijczyk chrzkn i odezwa si do mnie:
	- No c, jeli rzeczywicie tego chcesz, to oni mog ci pokroi.
- Wpatrywaam si w niego z napiciem.
Po chwili doda: - Ale wiesz, e to jest przeciwne naszym obyczajom?
Czy twoja rodzina wie, e chcesz to zrobi?
	- Szczerze mwic, to nie.
	- Z kim mieszkasz?
	- Z ciotk i wujem.
	- Oni te nie wiedz?
	- Nie.
	- No to najpierw bd musia porozmawia z nimi.
Przytaknam, mylc sobie: "Typowa odpowied afrykas kiego faceta.
Dziki za pomoc, bracie.
Na tym si to chyba
	skoczy".
	Doktor Macrae wyjani, e nie moe wykona operacji od
	razu i musz si z nim umwi na pniej.
Zdaam sobie spraw,
	e nie uda mi si tego zaaranowa tak, eby nie dowiedziaa si
	ciocia.
	- Dobrze.
Zadzwoni do pana - odpowiedziaam.
Musiaam jednak z tym poczeka jeszcze cay rok.
Zadzwoniam do niego natychmiast po wyjedzie cioci i wujka do Somalii.
Doktor Macrae mia najbliszy wolny termin dopiero za dwa miesice.
Czas upywa, a ja przypomniaam sobie ze szczegami horror zwizany z obrzezaniem.
Wyobraaam sobie, e operacja doktora Macrae bdzie wygldaa podobnie, i w kocu doszam do wniosku, e nie dam rady przej przez ten koszmar jeszcze raz.
Termin wizyty min, a ja nigdzie nie poszam.
	Mieszkaam w Y i pracowaam w McDonalds.
Problemy z miesiczkami trway, ale teraz nie mogam sobie pozwoli na to, eby kadego miesica znika z pracy na tydzie lub dwa.
Staraam si jako to przetrwa, jednak przyjaciele z Y widzieli, e jestem w kiepskiej formie.
Wreszcie Marilyn zapytaa, co si ze mn dzieje.
Wyjaniam, e gdy byam dziewczynk, zostaam obrzezana.
Marilyn wychowaa si w Londynie i nie miaa po jcia, o czym mwi.
	- O co ci chodzi, Waris?
Moe by mi to pokazaa?
Pocili ci?
Tutaj?
Co ci zrobili?
	cignam majtki i pokazaam.
Nigdy nie zapomn wyrazu jej twarzy.
zy pyny jej strumieniami po policzkach, w kocu odwrcia gow.
Byam zrozpaczona.
Pomylaam sobie: "Czy by to wygldao a tak le?
"
	- Waris, czy ty w ogle co tam czujesz?
- wykrztusia.
	- O co ci chodzi?
Potrzsna gow.
	- Czy pamitasz, jak wygldaa, zanim ci to zrobili?
	- Tak.
	- No wic u mnie tak to wanie wyglda.
Zupenie inaczej ni u ciebie.
	Teraz miaam pewno.
Nie musiaam si ju duej zastanawia, czy wszystkie kobiety zostay okaleczone podobnie jak ja;
	wiedziaam, e rni si od wikszoci z nich.
	- Wic to nie spotkao ani ciebie, ani twojej matki?
- zapytaam.
Potrzsna gow i znowu si rozpakaa.
	- To potworne, Waris.
Nie mog uwierzy, e mona to komu zrobi.
	- Och, daj ju spokj, bo mi si robi smutno.
	- Ja te jestem smutna.
Smutna i wcieka.
Pacz, bo nie mieci mi si w gowie, e s na wiecie ludzie zdolni zrobi co takiego maej dziewczynce.
	Siedziaymy w milczeniu.
Nie mogam spokojnie patrze na szlochajc Marilyn.
Zdecydowaam, e ju tego wystarczy.
	- Dobra, zrobi sobie t operacj.
Jutro dzwoni do lekarza.
Przynajmniej bd miaa przyjemno z chodzenia do ubikacji.
	- Pjd z tob, Waris.
Bd przy tobie.
Obiecuj.
	Marilyn zadzwonia do doktora Macrae, ale trzeba byo czeka jeszcze przez miesic.
Cay czas j pytaam:
- Na pewno ze mn pjdziesz?
	- Nie martw si.
Bd z tob.
	W dzie operacji wstaam wczesnym rankiem i poszymy razem do szpitala.
Pielgniarka zaprowadzia mnie do jakiego pomieszczenia.
Aaa, tu ci mam!
- zobaczyam st operacyjny.
Na ten widok o mao nie uciekam z powrotem do wyjcia.
Wyglda lepiej ni kamie w krzakach, ale nie spodziewaam si, e procedura bdzie przez to mniej przykra.
Doktor Macrae poda mi do yy rodek usypiajcy.
Czujc jego dziaanie, po mylaam, jak bardzo bym chciaa go dosta, zanim zaszlachtowaa mnie Morderczyni.
Zasypiajc, cay czas czuam ucisk doni Marilyn na mojej doni.
	Obudziam si w dwuosobowym pokoju, w ktrym oprcz mnie leaa kobieta po porodzie.
Zarwno ona, jak i wszyscy, ktrych spotkaam na lunchu w stowce, pytali mnie:
	- Po co si tu pooya?
	A co ja miaam im odpowiedzie: Och, miaam tak malutk operacj pochwy, bo moja cipcia bya za ciasna?
Nie przeszo by mi to przez gardo.
Wyjaniam im, e zoperowali mi guz w brzuchu.
Jednak mimo e rana goia si duo lepiej ni po obrzezaniu, powrciy moje najgorsze wspomnienia.
Przy kadym sikaniu pojawiao si znane mi ju wraenie, e kto mnie polewa wrztkiem, a potem sypie sl.
Brrr!
Jednak nie byo a tak le, bo dostawaam leki przeciwblowe.
Na szczcie wkrtce te przykre sensacje ustpiy.
	Doktor Macrae wietnie si sprawi i do koca ycia bd mu za to wdziczna.
Powiedzia mi po operacji:
	- Nie ty jedna tu z tym bya.
Bez przerwy przychodz do tego szpitala kobiety z tym samym problemem: z Sudanu, Egiptu, z Somalii.
Niektre s w ciy i strasznie si boj, bo pord po obrzezaniu jest bardzo niebezpieczny.
Dziecko, wychodzc przez tak may otwr, moe si udusi, a matka moe wykrwawi si na mier.
Przychodz w tajemnicy przed mami i rodzinami, a ja im pomagam, najlepiej jak potrafi.
	W cigu paru tygodni wszystko wrcio do normy.
No, moe nie cakiem, ale przynajmniej zbliyam si do wiata nieobrzezanych.
Staam si inn kobiet.
Mogam wreszcie usi na sedesie i zrobi porzdne - p!
Nie da si opowiedzie, jakie to wspaniae uczucie.
	Paszportowe rozterki
	Po powrocie z planu filmowego Bonda pojechaam prosto do domu Marilyn.
W cigu caego pobytu w Maroku tchrzliwie omijaam telefony, obiecujc sobie, e ukoj lki Marilyn osobicie, gdy wrc.
Staam przed wejciem z torb pen prezentw, a w kocu odwayam si nacisn dzwonek.
Marilyn otworzya drzwi i umiechna si od ucha do ucha.
	- Udao ci si!
Ty wariatko, udao ci si!
	Moje opanowanie i determinacja zrobiy na niej takie wraenie, e wybaczya mi kradzie trefnego paszportu.
Pamitajc tortury kontroli granicznej na Heathrow, zgodziam si, e nie ma sensu naraa si ponownie.
Cieszyo mnie, e Marilyn ju si nie gniewa, bo przyjacika bya z niej wietna.
	Ju niebawem musiaam j znowu poprosi o pomoc.
Kiedy wrciam do Londynu, zdawao mi si, e moja kariera modelki dopiero teraz zacznie si krci na dobre.
Przecie tak wietnie mi poszo z Terenceem Donovanem i w filmie z Jamesem Bondem.
Ale zainteresowanie moj osob zniko rwnie tajemniczo, jak si pojawio.
Bez pracy w McDonalds nie sta mnie byo na wynajmowanie mieszkania w YMCA.
Chcc nie chcc, przeprowadziam si do Marilyn i jej matki.
Takie rozwizanie miao t przyjemn stron, e staam si czonkiem prawdziwej rodziny.
	Mieszkaam z nimi przez siedem miesicy, ale chocia si nie skaryy, czuam, e naduywam ich gocinnoci.
Dostaam tu i tam par drobnych zlece na zdjcia, lecz nadal miaam za mao pienidzy, eby si z tego utrzyma, wic przeniosam si do Chiczyka imieniem Frankie, przyjaciela mojej fryzjerki.
Dom Frankiego by bardzo duy - przynajmniej w moim mniemaniu, bo byy tam dwie sypialnie.
Pozwoli mi zosta u siebie, a ja prbowaam popycha do przodu swoj karier.
	W 1987 roku, krtko po przeprowadzce do Frankiego, na ekrany wszed mj Bond - W obliczu mierci.
Par tygodni pniej zostaam zaproszona na Wigili do pewnego kolegi.
Wszyscy w Londynie witowali, ja te zapaam odpowiedni nastrj, wic wrciam do domu bardzo pno.
Zasnam, kiedy tylko moja gowa dotkna poduszki.
Obudzio mnie pukanie w okno sypialni.
Za oknem sta przyjaciel, ktrego dopiero co poegnaam, i pokazywa mi jak gazet.
Nie syszaam, co mwi, wic otworzyam okno.
	- Waris!
Jeste na okadce "Sunday Timesa".
	- Ooo...
- Przetaram oczy.
- Powanie?
Jestem tam?
	- Tak!
Zobacz!
- Podnis gazet do gry.
	I rzeczywicie: ca pierwsz stron wypeniaa moja twarz w ujciu trzy czwarte.
Przede wszystkim rzucaa si w oczy blond fryzura i zacita mina.
	- To mie...
ale wracam do ka...
spa.
- I padam w po sanie.
	Doskonale zdawaam sobie spraw ze znaczenia takiego rozgosu.
Obecno na pierwszej stronie ,,Sunday Timesa" musiaa wywoa jakie efekty.
Zaczam si gorczkowo krzta.
Biegaam po caym Londynie na castingi, zostawiaam, gdzie tylko si dao, swoje fotosy, dzwoniam po wszystkich agencjach, ale nie dziao si nic.
	W mojej nowej agencji powiedzieli mi:
	- No c, Waris.
W Londynie nie ma zapotrzebowania na czarne modelki.
Powinna poszuka sobie pracy za granic - w Paryu, Mediolanie albo Nowym Jorku.
Pewnie, e chtnie bym wyjechaa, ale nie zosta jeszcze rozwizany mj stary problem: paszport.
W agencji syszeli o adwokacie, ktry pomaga imigrantom - nazywa si Harold Wheeler.
Moe bym pogadaa z nim?
	W biurze tego Wheelera okazao si, e chce ca gr pienidzy - dwa tysice funtw.
Pomylaam, e z paszportem w rce mog zarobi tyle, e caa suma zwrci mi si raz-dwa.
Wyskrobaam resztki wasnych pienidzy i zapoyczyam si, gdzie tylko si dao.
Baam si jednak powierza tak trudno zdobyte pienidze czowiekowi, ktry przecie mg by oszustem, wic przed nastpnym spotkaniem zostawiam gotwk w domu Frankiego i zadzwoniam po Marilyn.
	Poszymy razem do biura Wheelera, podaam swoje nazwisko przez domofon i bzzz!
- sekretarka zwolnia elektryczny zatrzask przy drzwiach.
Marilyn zostaa w poczekalni, a ja weszam do gabinetu Wheelera.
	Zaczam prosto z mostu:
	- Powiedz mi prawd, czy ten mj paszport za dwa tysice funtw bdzie na tyle dobry, ebym moga jedzi spokojnie po caym wiecie?
Nie mam zamiaru by deportowana na jakie sakramenckie zadupie.
Skd ty w ogle go wemiesz?
	- O, nie, nie!
Nie bd ci si zwierza, jakie mam dojcia.
Zostaw to mnie.
Chcesz paszportu, kochaniutka, bdziesz go z pewnoci miaa.
Masz moje sowo, e bdzie absolutnie legalny.
Zajmie mi to okoo dwch tygodni.
Sekretarka zadzwoni do ciebie, jak bdzie gotowy.
	,,wietnie - pomylaam.
Ju za dwa tygodnie bd moga si wyrwa, gdzie tylko zechc!
"
	- No dobrze - odpowiedziaam.
- Od czego zaczynamy?
Wheeler wyjani, e wyjd za m za Irlandczyka, ktrego ma akurat pod rk.
Wiksza cz z dwch tysicy funtw to wynagrodzenie dla mojego maonka za wywiadczon grzeczno.
Wheeler wemie z tego dla siebie tylko jakie tam drobne.
Napisa na kartce, gdzie i kiedy odbdzie si lub, kaza mi te wzi ze sob sto pidziesit funtw na ekstra wydatki.
	- Spotkasz si z panem 0Sullivanem - oznajmi adwokat z nienagannym brytyjskim akcentem.
Pisa co dalej i mwi: - Tak nazywa si dentelmen, ktrego polubisz.
A przy okazji - moje gratulacje.
- Ukoni si i przesa mi nad biurkiem niky umiech.
	Po wyjciu z gabinetu Wheelera zapytaam Marilyn, czy jej zdaniem mog facetowi zaufa.
	- No wiesz, ma mie biuro w adnym budynku, ssiedztwo te przyzwoite.
Ma sekretark na stae.
Na budynku jest tabliczka z jego nazwiskiem.
Jak dla mnie, to wystarczy.
	Moja ufna przyjacika miaa by wiadkiem na lubie.
Czekajc przed wejciem do urzdu stanu cywilnego, zobaczyymy, e po chodniku zygzakuje w nasz stron obdarty staruch z przekrwion twarz i brudnosiw czupryn.
miaymy si z niego, dopki nie skrci na schody do urzdu.
Spoj rzaymy na siebie wstrznite.
W kocu odwayam si za pyta:
	- Czy pan 0Sullivan?
	- We wasnej osobie.
Tak si wanie nazywam.
- Zniy gos:
	- A ty jeste ta...?
- Skinam gow.
- Masz pienidze, dzierlatko?
Przyniosa fors?
	- Tak.
	- Sto pidziesit funciakw?
	- Tak.
	- Dobra dziewczyna.
No to spieszmy si!
Lecimy!
Szkoda czasu.
	Od pana modego ziono whisky - by po prostu pijany jak bela.
Wchodzc za nim do rodka, zapytaam Marilyn szeptem:
	- Czy on poyje wystarczajco dugo, ebym zdya dosta swj paszport?
	Urzdniczka zacza przygotowania do ceremonii, a ja nie mogam si wcale skupi.
Cay czas zerkaam na pana 0Sullivana, jak chwieje si na wszystkie strony.
Gdy wreszcie urzdniczka spytaa: "Czy bierzesz sobie, Waris, tego mczyzn...", pad na podog z guchym omotem.
Z pocztku pomylaam, e umar, ale ju po chwili usyszaam charczcy oddech.
Klknam przy nim i zaczam go szarpa, wrzeszczc:
	- Pobudka, panie 0Sullivan!
	Nie zareagowa.
	Spojrzaam na Marilyn i krzyknam:
	- wietnie.
Ale wesele!
- Marilyn skrcaa si ze miechu, oparta o cian, trzymajc si za brzuch.
- Takie ju moje szczcie.
Drogi maonek zemdla mi przy otarzu.
	Urzdniczka pochylia si, opara donie o kolana i sponad okularw-powek spojrzaa z trosk na mojego narzeczonego.
	- Czy on dojdzie do siebie?
	Ju miaam wrzasn: - A skd mam to, cholera, wiedzie?
- ale powstrzymaam si, bo taka odzywka oznaczaa koniec gry.
	- Obud si!
No, obud si!
- Zaczam go tuc po policzkach.
- Niech mi kto przyniesie wody.
Niech kto mi pomoe!
	Dusiam si przy tym ze miechu.
Urzdniczka przyniosa szklank wody - wylaam j starcowi na twarz.
	- Hrmmm...
- zacz si krztusi i chrapa, wreszcie zamruga i otworzy oczy.
Po duszej szarpaninie udao si nam wsplnie postawi go na nogi.
	- O Boe, zrbmy to wreszcie!
- mamrotaam pod nosem, bojc si, e 0Sullivan zaraz znowu padnie.
	Do samego koca ceremonii trzymaam rami ukochanego w elaznym ucisku.
Kiedy znalelimy si na zewntrz urzdu, pan 0Sullivan poprosi mnie o sto pidziesit funtw, a ja jego o adres - ot, tak, na wszelki wypadek.
Ruszy ze piewem na ustach, zataczajc si po caej szerokoci chodnika, a z nim odpyny moje ostatnie funty.
	Tydzie pniej zadzwoni osobicie Harold Wheeler i oznajmi, e paszport czeka na mnie w jego biurze.
Pobiegam tam natychmiast, przepeniona radoci.
Wheeler wrczy mi dokument z moim zdjciem, wystawiony na nazwisko Waris 0Sullivan.
Co prawda nie bardzo znaam si na paszportach, ale ten wyda mi si troch dziwny.
Nawet nie troch - bardzo dziwny.
Wyglda jakby go kto zrobi rcznie na kolanie.
Zapytaam:
	- I to jest to?
To znaczy: czy on jest legalny?
Mog z nim podrowa?
	- Ale oczywicie - Wheeler skin z godnoci.
- Irlandzki, jak widzisz.
Tak wyglda irlandzki paszport.
	- Hmmm...
- Obejrzaam go ze wszystkich stron, przekartkowaam powoli.
- No dobra.
Jeeli jest taki przydatny, nie mam co si czepia tego, jak wyglda.
	Nie musiaam dugo czeka, eby podda go prbie.
Agencja zaatwia mi zdjcia prbne w Paryu i Mediolanie, wic zostawiam im paszport, eby zaatwili wizy.
Par dni pniej dostaam list polecony.
Kiedy spojrzaam na adres zwrotny, a mnie zemdlio - byo to oficjalne pismo z urzdu imigracyjnego.
dali, ebym si stawia natychmiast.
Rozwaaam wiele moliwoci, jak mam na to zareagowa - w tym kilka zupenie gupich - ale w kocu doszam do wniosku, e nie da rady, musz tam i.
Dobrze wiedziaam, e maj prawo deportowa mnie, kiedy tylko zechc, albo nawet wsadzi do wizienia.
egnaj, Paryu!
egnaj, Londynie!
egnaj, Mediolanie!
egnaj, pozowanie!
Witajcie, wielbdy!
	Nastpnego dnia pojechaam metrem do urzdu imigracyjnego.
Bkaam si po korytarzach ogromnego rzdowego gmaszyska z uczuciem, e zstpuj do grobu.
Kiedy weszam do waciwego pokoju, stanam twarz w twarz z najbardziej po wanymi ludmi, jakich w yciu widziaam.
	- Siadaj - rozkaza kamiennolicy urzdnik i zarzuci mnie tysicem pyta: - jak si nazywasz?
jak nazywaa si przed maestwem?
od kogo dostaa swj paszport?
gdzie go do staa?
ile za niego zapacia?
	Notowali i nagrywali kade moje sowo.
Wiedziaam, e jedna drobna pomyka - i na przegubach biednej Waris zatrzasn si kajdanki.
Wiedziona instynktem, staraam si powiedzie jak najmniej.
Cigle jkaam si i robiam przerwy, pokazujc im z wrodzonym talentem, jak bardzo mcz si z barier jzykow.
	Urzdnik zatrzyma mj irlandzki paszport i powiedzia, e nie oddadz mi go, dopki nie przyprowadz ma na rozmow.
Nie da si ukry, e wiadomo ta nie sprawia mi przyjemnoci.
W kocu udao mi si stamtd wyrwa nie mwic ani sowa o Haroldzie Wheelerze.
Postanowiam, e sprbuj wydosta od zodzieja pienidze, zanim wpadnie w rce urzdu imigracyjnego.
	Z urzdu poszam prosto do szpanerskiego biura mojego adwokata.
Powiedziaam sekretarce przez domofon, e Waris Dirie chce si widzie z panem Wheelerem w pilnej sprawie.
W odpowiedzi usyszaam, e pan Wheeler jest nieobecny i nie wiadomo, kiedy wrci.
Dzie po dniu gadaam z domofonem i dzie po dniu syszaam to samo.
Lojalna sekretarka bronia mi dostpu do tego szczura.
Przez dugie godziny obserwowaam wejcie do biura w nadziei, e przechwyc Wheelera na ulicy, ale nie pojawi si ani razu.
	W tym samym czasie prbowaam cign pana 0Sullivana do urzdu imigracyjnego.
Mieszka w Croydon, na poudniowym przedmieciu Londynu, penym imigrantw, w tym wielu z Somalii.
Pojechaam najpierw pocigiem, potem takswk, bo nie docieraa tam komunikacja publiczna.
Szam po ulicy, ogldajc si bez przerwy za siebie, bo nastrj tej dzielnicy a mnie przy prawia o dreszcze.
Znalazam waciwy dom - a raczej rozpadajc si bud - i zapukaam do drzwi.
Cisza.
Obeszam dom naokoo, podskakujc, eby zajrze przez okno, ale nic nie mogam zobaczy.
Zaczam si zastanawia, gdzie on si moe podziewa o tej porze.
Ach, tak - w pubie.
Zawrciam w stron najbliszej knajpy.
Weszam do rodka.
Siedzia przy barze.
	- Pamitasz mnie?
- zapytaam.
	0Sullivan obejrza si przez rami, po czym dalej gapi si na rzdy butelek z gorza.
Sytuacja bya nieatwa: nie tylko miaam dla niego ze wieci, ale jeszcze trzeba go byo namwi, eby poszed ze mn do urzdu imigracyjnego, a wiedziaam, e nie bdzie mia na to chci.
	- Sprawa wyglda tak, panie OSullivan: imigracyjni zatrzymali mj paszport.
Oddadz mi go, jeli odpowie im pan na kilka pyta.
Wie pan, chc mie pewno, e rzeczywicie jestemy maestwem.
Nie mog dopa tego przekltego adwokata.
Ulotni si gdzie i zostaam z tym wszystkim sama.
	Dalej patrzy przed siebie.
Siorbn troch whisky i potrzsn przeczco gow.
	- Posuchaj, dostae przecie dwa tysice funtw za to, e pomoesz mi uzyska paszport!
	Wzmianka o pienidzach poruszya go wyranie.
Odwrci si w moj stron z otwartymi ze zdziwienia ustami.
	- Daa mi sto pidziesit, kochaniutka.
W yciu nie miaem naraz dwch tysicy funtw.
Gdyby byo inaczej, nie ptabym si w takich miejscach jak Croydon.
	- Aleja daam Haroldowi Wheelerowi dwa tysice dla ciebie, eby si ze mn oeni!
	- Fajnie, ale on mi ich nie da.
Jeeli bya na tyle gupia, eby mu podarowa dwa tysice funciakw, to twj problem.
a nie mj.
	Dalej bagaam go, eby mi pomg, ale nie zwraca ju na mnie uwagi.
Obiecaam, e zawioz go pod sam urzd imigracyjny takswk, ale nawet nie drgn na barowym stoku.
	Gorczkowo usiowaam wymyli, co by go mogo przekona.
W kocu zaproponowaam:
	- Dobrze, dam ci jeszcze wicej pienidzy, a po rozmowie w imigracji pjdziemy do pubu i bdziesz mg si napi na mj rachunek do oporu.
- To ju byo co, bo odwrci si i podnis pytajco brwi.
- Whisky, mnstwo whisky, tyle drinkw, ile si zmieci na barze!
Kiwn gow na zgod i wrci do obserwacji butelek.
	Nastpnego dnia wrciam do Croydon i zapukaam do drzwi 0Sullivana.
Znowu nikt nie odpowiada.
Poszam przez pust ulic do znajomego pubu i otworzyam drzwi - nie byo nikogo
poza barmanem w biaym fartuchu.
Czyta gazet, popijajc kaw z kubka.
	- Nie byo tu pana 0Sullivana?
- spytaam.
Potrzsn gow.
	- Za wczenie na niego, kochaniutka.
	Pobiegam z powrotem do dziadowskiej budy i zaczam wali do drzwi.
adnej odpowiedzi.
Usiadam na schodkach mierdzcych sikami, zatkaam nos i zaczam si zastanawia, co dalej.
Nagle zobaczyam przed sob dwch modych osikw.
	- Czego tu?
- warkn jeden z nich.
- Co robisz na schodach mojego starego?
	- O, cze!
- Umiechnam si wdzicznie.
- Nie wiem, czy ju o tym wiesz, ale wyszam za m za twojego ojca.
	Obydwaj wpatrywali si we mnie zowrogo, a wikszy z nich wydar si:
	- Cooo?
Co ty trujesz?
	- Wiesz, mam straszne kopoty i potrzebuj pomocy twojego ojca.
Musi tylko pj do biura w rdmieciu i odpowiedzie na par pyta.
Zatrzymali mi paszport, a ja go strasznie po trzebuj, wic prosz...
	- Spadaj, lala!
	- Eje, daam twojemu staremu wszystkie swoje pienidze - wskazaam na drzwi za sob - i nie rusz si std bez niego.
	Jednak synek mia na to inny pogld - wyszarpn spod kurtki pak i zacz ni wymachiwa, jakby mia zamiar roztrzaska mi czaszk.
Jego brat szczerzy radonie szczerbate
	uzbienie.
	- Taaak?
Jak ci spucimy manto, to przestaniesz si tu plta
	i wciska ten kit...
	Wicej nie musia mwi - sama widziaam, e nie artuje.
Mogli mnie tu zakatowa na progu i nikt by si o tym nie dowiedzia.
Zerwaam si na rwne nogi i pognaam przed siebie.
Gonili mnie jeszcze przez par przecznic, a w kocu dali mi spokj - wystarczyo im pewnie, e si przestraszyam.
	Jednak po powrocie do domu stwierdziam, e nie mam wyboru - musz wrci do Croydon, eby spotka si ze swoim mem.
Frankie nie tylko trzyma mnie za darmo pod dachem, ale jeszcze musiaam korzysta z zawartoci jego lodwki, bo nie zosta mi nawet jeden pens.
Zapoyczyam si u wszystkich przyjaci, eby zebra up dla oszusta.
Pracowa nie mogam, bo nie miaam paszportu.
Co miaam do stracenia?
Zby, ktrych i tak nie strac, jeli uda mi si przechytrzy tych obuzw.
To akurat nie wydawao mi si trudne.
	Wrciam wic do Croydon nastpnego dnia po poudniu.
Tym razem krciam si w pobliu domu 0Sullivana, trzymajc si z dala od jego drzwi.
Znalazam may skwerek i przysiadam na awce.
W cigu paru minut zobaczyam, e wawym krokiem zblia si pan 0Sullivan.
Z nie znanych mi powodw by w tak doskonaym nastroju, e nawet ucieszy si na mj widok.
Od razu zgodzi si wsi do takswki i popdzilimy do Londynu.
Po drodze upewnia si:
	- Zapacisz mi, nie?
- Skinam gow.
- A potem damy sobie w szyj?
	- Jak zaatwimy spraw, zapac za wszystko, co zechcesz wypi.
Ale najpierw porozmawiasz z imigracyjnymi i musisz to zrobi przytomnie.
Wiesz, e to skoczone bydlaki.
Dopiero potem pjdziemy do pubu.
	Urzdnik imigracyjny na widok pana 0Sullivana zrobi kwa n min i zapyta:
	- To jest twj m?
	- Tak.
	- No dobrze, panie 0Sullivan, skoczmy t zabaw.
O co tu chodzi?
	Westchnam ciko, bo zdaam sobie spraw, e nie ma sensu cign dalej tej gry.
Wywntrzyam si przed urzdnikami a po samo dno - opowiedziaam o pracy modelki, o Haroldzie Wheelerze i moim tak zwanym maestwie.
Najbardziej zaciekawi ich Wheeler - dostarczyam im wszystkich informacji, z adresem wcznie.
	- W sprawie twojego paszportu odezwiemy si za par dni, po zakoczeniu dochodzenia.
	I byo po wszystkim.
Pozwolili nam pj precz.
Na ulicy 0Sullivan zacz rycze, e chce do pubu.
	- Dobra!
Chcesz pienidzy?
To masz...
- Signam do torebki, wycignam ostatni dwudziestk i wcisnam mu do rki.
- A teraz zejd mi z oczu.
Nie mog na ciebie patrze.
	- To wszystko?
- Wycign banknot w moj stron.
- Nic wicej nie dostan?
	Zawrciam na picie i poszam wzdu ulicy.
	- Zdzira!
- dar si za mn.
- Ty dziwko!
	Wszyscy ludzie na ulicy patrzyli na nas.
I zapewne niejeden si zdziwi, co to za dziwka, co paci klientowi.
	Po kilku dniach wezwali mnie znowu do urzdu imigracyjnego.
Usyszaam, e poszukuj Harolda Wheelera, ale bez specjalnego powodzenia.
Sekretarka powiedziaa, e wyjecha do Indii, nie podajc terminu powrotu.
Na razie dali mi paszport tymczasowy - by wany tylko przez dwa miesice, ale mogam z nim jedzi po caym wiecie.
Nareszcie w otaczajcym mnie baaganie zaczo si co ukada.
Obiecaam sobie, e wykorzystam te dwa miesice, najlepiej jak tylko mi si uda.
	Postanowiam pojecha najpierw do Woch, poniewa miaam pewne pojcie o ich jzyku.
Co prawda wikszo znanych mi woskich sw to byy przeklestwa zasyszane od mamy, ale i to mogo si przyda.
Zaczam od Mediolanu i pokochaam go.
Pracowaam tam na pokazach mody, prezentujc rne rzeczy na wybiegu.
W Mediolanie zaprzyjaniam si z Julie.
Te bya modelk, miaa blond wosy do ramion i wspaniae ciao - pracowaa gwnie przy bielinie.
wietnie nam si razem zwiedzao Mediolan, wic kiedy skoczy si sezon pokazw, postanowiymy sprbowa wsplnie szczcia w Paryu.
	To byy cudowne dwa miesice.
Poznawaam nowe miejsca, nowych ludzi, prbowaam nie znanych mi wczeniej potraw.
I chocia nie zarobiam duych pienidzy, to starczyo mi ich na zjedenie caej Europy.
Kiedy i w Paryu skoczyy si moliwoci pracy, wrciymy z Julie do Londynu.
	Po powrocie spotkaam si z agentem z Nowego Jorku, ktry szuka nowych twarzy.
Namawia mnie na wyjazd do Stanw, obiecujc, e znajdzie mi tam mnstwo pracy.
Strasznie si do tego zapaliam, bo kady z brany wiedzia, e w Nowym Jorku pac modelkom najwicej, a ju zwaszcza czarno skrym.
Agencja zaatwiaa kontrakty, a ja wystpiam o wiz do Stanw.
	W ambasadzie amerykaskiej, jak tylko zobaczyli moje papiery, od razu dali zna wadzom brytyjskim.
Efektem tej korespondencji by list informujcy mnie, e w cigu trzydziestu dni zostan deportowana do Somalii.
Zalaam si zami i zadzwoniam do Julie, ktra mieszkaa z bratem w Cheltenham.
	- Mam kopoty.
- Szlochaam w suchawk.
- I to due.
Ju po mnie, dziewczyno!
Musz wraca do Somalii.
	- Och, nie!
... A moe by tak przyjechaa na kilka dni do mnie i odpocza?
To tylko par godzin pocigiem od Londynu i jest tu piknie.
Dobrze ci zrobi maa wycieczka na wie i moe co wsplnie wymylimy.
	Julie przyjechaa po mnie na stacj.
Droga do jej domu prowadzia wrd aksamitnozielonych pl.
Siedziaymy w salonie, kiedy wszed jej brat, Nigel.
By wysoki, bardzo blady i mia dugie, cienkie wosy; jego przednie zby i opuszki palcw po ciemniay od papierosw, ktre mia zwyczaj odpala jeden od drugiego.
Przynis na tacy kaw i doczy do nas.
Opowiedziaam im o mojej paszportowej biedzie i jej smutnym kocu.
Nigel sucha wycignity w fotelu.
Nagle przerwa mi:
	- Nie martw si.
Pomog ci.
	Wstrzsna mn taka deklaracja z ust faceta, ktrego znaam dopiero od p godziny.
Zapytaam go:
	- Jak masz zamiar to zrobi?
Jak ty mi moesz pomc?
	- Oeni si z tob.
Potrzsnam gow.
	- O nie!
Ju przez co takiego przeszam i maj mnie za to deportowa.
Nie mam zamiaru robi tego jeszcze raz.
Ju mi wystarczy, nie poradz sobie.
Chc wrci do Afryki - mam tam rodzin, wszystko znam i rozumiem.
Bd szczliwa.
A o tym zwariowanym kraju dalej nie wiem nic.
Wszystko tutaj jest pokrcone i wirowate.
Wracam do domu.
	Nigel zerwa si z fotela i pogna po schodach na pitro.
Wrci trzymajc w rku "Sunday Timesa" z moim zdjciem na pierwszej stronie - wydanie sprzed ponad roku, a wic z czasu, kiedy jeszcze w ogle nie znaam Julie.
	- Po co ci to?
- zapytaam.
	- Zachowaem to zdjcie, bo wiedziaem, e kiedy ci spotkam.
- Pokaza co palcem na zdjciu.
- Zobaczyem zy w twoich oczach.
Paczesz, wic potrzebujesz pomocy.
Allach do mnie przemwi i kaza mi ci uratowa.
	Och, ty!
Patrzyam na niego szeroko rozwartymi oczami, mylc sobie: "A co to za szajbus?
To on potrzebuje pomocy".
Jednak w cigu weekendu przekonali mnie, e skoro moe mi pomc, to dlaczego miaabym nie skorzysta.
Jak przyszo miaam w Somalii?
Co tam na mnie czekao?
Kozy i wielbdy?
Zadaam Nigelowi drczce mnie cay czas pytanie:
	- A co ty bdziesz z tego mia, chopie?
Po co chcesz si ze mn eni i pakowa w to wszystko?
	- Powiedziaem ju: nic od ciebie nie chc.
Allach mnie tobie zesa.
	Wyjaniam mu, e aby si ze mn oeni, nie wystarczy tylko wyskoczy do urzdu stanu cywilnego.
Byam przecie nadal zamna.
	- To si z nim rozwiedziesz i powiemy tym rzdowym gbom, e chcemy si pobra, wic nie ma mowy o deportacji - kombinowa Nigel.
- Mam brytyjskie obywatelstwo, wic nie bd mogli odmwi.
Suchaj, strasznie mi ciebie al i jestem tu po to, eby ci pomc.
Zrobi, co tylko bdzie trzeba.
	- No c, dzikuj bardzo...
	Julie dodaa:
	- Waris, jeeli on chce i moe ci pomc, skorzystaj z tej szansy.
Masz jaki lepszy pomys?
	Kadli mi tak w gow przez kilka dni.
W kocu pomylaam, e przecie Julie to moja serdeczna przyjacika, a Nigel to jej brat.
Wiem, gdzie mieszkaj, i mog im zaufa.
Miaa racj - trzeba skorzysta z okazji.
	Nie chciaam znowu spotka si sama z chopcami 0Sullivana, wic wymylilimy, e na pertraktacje rozwodowe pjd z Nigelem.
Zaoyam, e starszy pan - jak to ze wszystkim u niego bywao - bdzie chcia jakich pienidzy, zanim na cokolwiek si zgodzi.
Ju na sam myl o tym robio mi si niedobrze.
Jednak moi przyjaciele tak mnie ponaglali, e za czam patrze na nasz plan z wikszym optymizmem.
	- Idziemy - powiedzia Nigel.
- Wskakujemy do mojego samochodu i jedziemy prosto do Croydon.
	Zatrzymalimy si w pobliu domu 0Sullivana.
Pokazaam Nigelowi, gdzie to jest, i ostrzegam go:
	- Ci faceci, jego synowie, maj wira.
Boj si wyj z samochodu.
	Nigel rozemia si.
	- Mwi powanie - gonili mnie i prbowali pobi.
To wariaci.
Musimy by bardzo ostroni.
	- Daj spokj, Waris.
Po prostu powiemy temu gociowi, e si z nim rozwodzisz, i ju.
To nic trudnego.
	Podjechalimy bliej i Nigel zaparkowa przed samym domem 0Sullivana.
Kiedy puka do drzwi, cay czas rozgldaam si lkliwie na wszystkie strony.
Nikt si w domu nie odzywa, ale to akurat mnie nie zdziwio.
Wpadam na pomys, eby zajrze do pubu na rogu ulicy.
Nigel powstrzyma mnie:
	- Zajrzyjmy przez okno, czy rzeczywicie nikogo tam nie ma.
By ode mnie duo wyszy, wic poszo mu to bez problemw.
	Chodzi tak od jednego okna do drugiego, a w kocu popatrzy
	na mnie z niepewn min.
	- Czuj, e co tu nie gra - powiedzia.
Dopiero teraz, chopcze?
- pomylaam.
- Ja to czuj za kadym razem, kiedy mam z nim do czynienia.
	- Co ci "nie gra"?
	- Nie wiem...
tylko mam takie wraenie...
ale gdybym dosta si przez to okno...
- I mwic to, zacz popycha okno rk.
	Z ssiedniego domu wysza jaka kobieta w fartuchu i wrzasna:
	- Jeli szukacie 0Sullivana, to nikt go nie widzia od paru
	tygodni!
	Kiedy tak staa i patrzya na nas z zaoonymi na piersiach rkoma, naciskane przez Nigela okno uchylio si troch, a ze rodka buchn potworny smrd.
Natychmiast odskoczyam do tyu, zasaniajc nos i usta obydwiema rkami.
Nigel zajrza do rodka przez szczelin w oknie.
	- Nie yje - stwierdzi.
- Widz, jak ley na pododze.
Powiedzielimy ssiadce, eby wezwaa karetk, wskoczylimy
	do samochodu i podalimy tyy.
Wstyd mi si przyzna, ale poczuam wielk ulg.
	Wkrtce po znalezieniu na kuchennej pododze ciaa pana 0Sullivana pobralimy si z Nigelem.
Brytyjskie wadze wstrzymay moj deportacj, ale nikt nie ukrywa przede mn, e uwaaj nasze maestwo za szwindel.
I oczywicie nim byo.
Doszlimy do wniosku, e najlepiej dla mnie bdzie, jeli do czasu uzyskania wasnego paszportu zamieszkam z Nigelem w Cotswold Hills koo Cheltenham, na zachd od Londynu.
	Po siedmiu latach spdzonych w miecie - najpierw w Mogadiszu, potem w Londynie - zupenie zapomniaam, jak wielk rado sprawia mi kontakt z przyrod.
I chocia peen pl i jezior, zielony wiejski pejza Cheltenham rni si bardzo od somalijskiej pustyni, wolaam przebywa na wieym powietrzu zamiast na zatoczonych ulicach i w fotograficznych atelier po zbawionych okien.
W Cheltenham wrciam do drobnych przyjemnoci umilajcych ycie koczownikowi: biegania, spacerw, zbierania kwiatkw i sikania w krzakach.
	Zajmowalimy z Nigelem osobne pokoje, prowadzc ycie typowe raczej dla kolegw z akademika ni ma i ony.
Nasza umowa przewidywaa, e on eni si ze mn wycznie po to, ebym dostaa paszport.
Chocia twierdziam, e kiedy si do robi, to wespr go finansowo, Nigel utrzymywa, e niczego ode mnie nie oczekuje.
Miaa mu wystarczy sama rado ze spenienia rozkazu Allacha, aby pomg ludzkiej istocie bdcej w potrzebie.
	Pewnego poranka wstaam wczeniej ni zwykle, okoo szstej, poniewa miaam jecha do Londynu na casting.
Zeszam po schodach do kuchni i zaczam wanie robi kaw, kiedy usyszaam dzwonek.
	Otworzyam drzwi - w progu stali dwaj mczyni o szarej cerze, w szarych garniturach; w rkach dzieryli czarne teczki.
	- Czy pani Richards?
- zapyta jeden z nich.
	- Tak.
	- Czy pani m jest w domu?
	- Tak, pi na grze.
	- Prosz nas wpuci.
Przyszlimy w sprawie urzdowej.
- Zupenie jakby kto wygldajcy jak oni mg przychodzi z innego powodu.
	- Ale prosz wej!
Moe kawy albo czego innego?
Siadajcie, panowie.
Zaraz go zawoam.
	Usiedli w wielkich fotelach klubowych Nigela, ale tak, eby przypadkiem nie dotkn plecami oparcia.
	- Kochanie!
- zawoaam sodkim gosem.
- Zejd, prosz, na d!
Mamy goci.
	Nigel schodzi na wp picy, z potarganymi wosami.
	- Witam.
- Od razu pozna po ich wygldzie, z kim ma do czynienia.
- Czym mog panom suy?
	- No c...
chcemy zada panu kilka pyta.
Po pierwsze, chcemy si upewni, czy mieszkacie pastwo razem.
Czy mieszkacie razem?
Sdzc z penego obrzydzenia wyrazu twarzy Nigela, zapowiadao si ciekawie, wic oparam si o cian i czekaam, co bdzie dalej.
Warkn:
	- A jak si wam wydaje?
	Agenci rozejrzeli si nerwowo po pokoju.
	- Hmmm...
Wydaje si nam, e tak, prosz pana, ale musimy si troch rozejrze po domu.
	Twarz Nigela pociemniaa zowrogo - zbliaa si burza.
	- Posuchajcie: nie bdziecie mi azi po domu.
Nie obchodzi mnie, kim jestecie.
To jest moja ona i yjemy tu razem - sami to widzicie.
Przyszlicie bez zapowiedzi...
nie zdylimy si nawet ubra...
wic wynocie si z mojego domu!
	- Nie ma powodu, eby si zoci, panie Richards.
Przepisy zobowizuj nas do...
	- Przyprawiacie mnie o mdoci!
	Uciekajcie, chopaki, pki mona - pomylaam.
Ale oni siedzieli przyklejeni do foteli, z niepewnymi minami na chorobliwie bladych twarzach.
	- Wynocha z mojego domu!
Jeli ktry si tu jeszcze pojawi albo zadzwoni, to go zastrzel!
I...
i umr dla niej...
- zakoczy szeptem i wskaza mnie rk.
	Krciam gow, mwic sobie w duchu: Ten go oszala.
Zakocha si we mnie, a z tego bd miaa same kopoty.
Co ja tu, u diaba, robi?
Powinnam bya wrci do Afryki...
Lepiej byo da sobie z tym spokj.
	Po paru miesicach wsplnego mieszkania zaczam go na mawia:
	- Nigel, dlaczego nie umyjesz si, nie zaoysz jakich szykownych ciuchw i nie znajdziesz sobie panienki?
Chcesz?
Pomog ci.
A on odpowiada:
	- Panienki?
Nie chc panienek.
Na lito bosk, przecie mam on - po co mi panienka?
Syszc to, dostawaam szau.
	- Wsad ten swj pokrcony eb do kibla, psycholu, i spu wod!
Nie kocham ci!
Zawarlimy ukad - miae mi tylko pomc!
Nie mog by kim, kim chcesz, ebym bya.
Nie mog udawa, e ci kocham, tylko po to, eby ci uszczliwi!
	Ale chocia zawarty przez nas ukad by jasny, Nigel zrozumia go po swojemu.
Kiedy wrzeszcza na agentw czerwony z wciekoci, niczego nie udawa.
W jego mniemaniu kade sowo, ktre wykrzycza, byo prawdziwe.
Sprawa bya tym bardziej skomplikowana, e byam od niego zalena, lubiam go jako przyjaciela i byam mu wdziczna za pomoc.
Ale nic mnie do niego nie cigno w romansowym sensie i naprawd miaam mordercze myli, kiedy zaczyna mnie traktowa jak ukochan on i swoj wasno.
Szybko zdaam sobie spraw, e musz od niego ucieka, zanim sama nie dostan kota.
	Ale sprawa paszportu przecigaa si.
Wynikajce z mojej zalenoci poczucie wadzy prowadzio Nigela do coraz dzikszych da.
Dosta na moim punkcie obsesji - cigle pyta, gdzie byam, co i z kim robiam.
Bez przerwy baga, ebym z nim posza do ka, a im czciej o to prosi, tym bardziej mnie od niego odrzucao.
W trosce o rwnowag umysu apaam wszel kie moliwe prace w Londynie i przesiadywaam u przyjaciek - wszystko po to, eby trzyma si od niego jak najdalej.
	Jednak traciam t rwnowag, mieszkajc cigle z czowiekiem najwyraniej niezrwnowaonym.
Miaam ju tak dosy zwlekania z paszportem - tym moim biletem do wolnoci - e kiedy, gdy czekaam na peronie na pocig do Londynu, za chciao mi si rzuci pod rozpdzone wagony.
Ju prawie syszaam omot k po szynach, czuam potny podmuch powietrza rozwiewajcy mi wosy i tony stali miadce moje koci.
Pokusa, eby skoczy naraz ze wszystkimi kopotami, bya bardzo silna, ale w kocu zadaam sobie pytanie: "Po co traci ycie z powodu jakiego nieudacznika?".
	Musz jednak przyzna, e po ponad roku oczekiwania Nigel poszed do urzdu imigracyjnego i odegra scen, ktra skonia ich do wydania mi wreszcie paszportu.
Krzycza:
	- Moja ona jest sawn modelk!
Potrzebuje jakiego dokumentu, eby mc jedzi po wiecie i rozwija swoj karier!
- up!
Rzuci im na biurko album z moimi fotosami.
- Jestem, u diaba, obywatelem brytyjskim, a wy tak traktujecie moj on!
Wstyd mi za was, za mj kraj!
dam, ebycie dali jej paszport od razu!
	Krtko po jego wizycie wadze skonfiskoway mj paszport somalijski i dostaam tymczasowy dokument podry, ktry pozwala mi wyjeda z Wielkiej Brytanii, ale musiaam go za kadym razem odnawia.
W rodku by wbity stempel: "Przeznaczony do podry po caym wiecie z wyjtkiem Somalii".
To by najbardziej przygnbiajcy tekst, jaki mogam sobie wyobrazi.
W Somalii toczya si wojna, wic wadze nie mogy pozwoli mi na podr w tak niebezpieczne miejsce, bo jako osoba z prawem staego pobytu w Wielkiej Brytanii, byam pod ich opiek.
Przeczytaam jeszcze raz sowa: "Przeznaczony do podry po caym wiecie z wyjtkiem Somalii", i wyszeptaam:
	- O mj Boe!
Co ja zrobiam?
Nawet nie mog pojecha do wasnego kraju.
	Teraz byam rzeczywicie cudzoziemk.
	Gdyby ktokolwiek uprzedzi mnie, e tak si stanie, powiedziaabym - rezygnuj, oddajcie mi paszport somalijski.
Ale nikt mnie o nic nie zapyta.
Teraz byo ju za pno.
Cofn si nie mogam, wic pozosta mi tylko jeden kierunek - naprzd.
Zoyam wniosek o wiz amerykask i zarezerwowaam lot do Nowego Jorku.
Dla jednej osoby.

	Pierwsza liga
	Nigel bardzo nalega, ebymy do Nowego Jorku pojechali razem.
Nigdy w yciu tam nie by, ale wiedzia o tym miecie wszystko:
	- To zupenie zwariowane miejsce, Waris.
Nie masz pojcia, na co si rzucasz - zginiesz tam beze mnie.
To zbyt niebezpieczne, eby tam mieszkaa sama - bd ci broni.
	Fajnie, ale kto mnie obroni przed nim?
Jednym z jego ukochanych chwytw byo powtarzanie w kko tych samych argumentw, tyle e ich logika bya zupenie pokrcona.
Gada jak zwariowana papuga, nie zwracajc w ogle uwagi, co si do niego mwi, nic sobie nie dawa wytumaczy.
Jednak tym razem nie ustpiam.
Czekajca mnie podr nie tylko miaa suy karierze zawodowej, zaleaa od niej caa moja przyszo.
Mogam nareszcie zacz wszystko od pocztku, z dala od Anglii, Nigela i naszych chorych ukadw.
Pojechaam wic do USA sama.
By rok 1991.
	Zatrzymaam si w mieszkaniu pracownika nowojorskiej agencji modelek.
Odstpi mi je na troch, a sam zamieszka z koleg.
Bya to kawalerka w Greenwich Village, w samym sercu Manhattanu.
Umeblowanie ograniczao si w zasadzie do wielkiego ka, ale mnie taka skromno wyposaenia nawet si spodobaa.
W agencji czekao ju na mnie mnstwo zlece, wic pracy miaam od razu jak nigdy dotd.
Tak samo te zaczam zarabia.
Przez cay pierwszy tydzie po przylocie byam bez przerwy zajta, jednak po czterech latach czekania nie miaam zamiaru si na to skary.
	Wszystko szo mi wietnie a do pewnego popoudnia.
Podczas przerwy w kolejnej sesji zdjciowej zadzwoniam do agencji, eby si dowiedzie o spotkania na jutro.
Usyszaam gos waciciela mojego mieszkania:
	- Przyjecha twj m.
Macie si spotka wieczorem u ciebie.
	- Mj m?
Powiedziae mu, gdzie mieszkam?
	- Hmmm...
Powiedzia, e tak si spieszya, e zapomniaa mu o tym powiedzie.
By taki troskliwy - mwi, e chce si upewni, czy wszystko u ciebie w porzdku, bo pierwszy raz znalaza si w Nowym Jorku.
	Walnam suchawk w aparat, ciko dyszc.
Nie mogam wprost uwierzy, e to zrobi.
Nie byo jednak powodu, eby mie do niego pretensje - biedny chopak nie mia przecie pojcia, jaki to z Nigela m.
Czy miaam mu powiedzie:
	"Wiesz, pobralimy si i tak dalej, ale to zupeny wir.
Wyszam za niego dla paszportu, bo byam w Anglii nielegalnie i chcieli mnie deportowa do Somalii.
Chwytasz?
No dobra, a teraz podaj mi adresy i godziny na jutro..."?
Najbardziej przykre byo to, e faktycznie polubiam wira.
	Wrciam do domu z opracowanym planem dziaania.
Tak jak si spodziewaam, wieczorem zapuka do moich drzwi Nigel.
Wpuciam go, ale zanim zdy zdj marynark, powiedziaam miertelnie powanym tonem:
	- Idziemy.
Zabieram ci na kolacj.
Kiedy ju znalelimy si pord innych ludzi, wycedziam lodowato:
	- Posuchaj, Nigel.
Mam ci do.
Mdli mnie na twj widok.
Kiedy jeste w pobliu, nie mog pracowa, nie mog myle.
Staj si spita i sfrustrowana.
Chc, eby si wynis z mojego ycia.
	Mwienie tych strasznych rzeczy nie byo dla mnie przyjemne.
Wiedziaam, e go ranie, ale doprowadzi mnie do ostatecznoci.
Zdawao mi si, e jeli bd wystarczajco okrutna, to uda mi si go wreszcie pozby.
	Wyglda tak bezradnie i smutno, e a mi si go zrobio al.
Odezwa si w kocu:
	- Masz racj.
Nie powinienem by przyjeda.
Zapi jutro pierwszy poranny samolot do Londynu.
	- Dobrze!
Jed!
Kiedy wrc po zdjciach, ma po tobie nie by nawet ladu w moim mieszkaniu.
Ja tu pracuj, a nie od poczywam.
Nie mam czasu na twoje wariactwa.
	Ale nastpnego wieczora nadal go miaam na karku.
Kiedy wrciam, siedzia w ciemnym mieszkaniu i patrzy przez okno, niemy, samotny i aosny - we wasnej osobie.
Zaczam na niego wrzeszcze.
Obieca, e wyjedzie nastpnego dnia.
Nastpnego dnia byo to samo.
I nastpnego, i nastpnego...
Kiedy w kocu wyjecha do Londynu, odetchnam pen piersi:
	Dziki Ci, Boe.
Nareszcie troch spokoju".
	Mj pobyt w Nowym Jorku przedua si, bo zlecenia pojawiay si jedno za drugim.
Jednak Nigel nie da mi spokoju na dugo.
Spisa sobie cichcem numery moich kart kredytowych i jeszcze dwa razy nawiedzi mnie bez zapowiedzi - na mj koszt.
	Nie liczc beznadziejnej szarpaniny z Nigelem, wszystko ukadao si doskonale.
Poznawaam wci nowych wspaniaych ludzi, a moja kariera po prostu kwita.
Pracowaam dla Benettona i Levisa, odziana w bia afrykask sukni wystpiam w cyklu reklamwek jubilera Pomelatto.
Reklamowaam kosmetyki firmy Revlon, potem ich nowe perfumy o nazwie Ajee.
Wszystkie te firmy posuyy si moj odmiennoci - egzotycznym afrykaskim wygldem, ktry tak utrudnia mi prac w Londynie.
Na rozdanie Oscarw Revlon nakrci specjaln reklamwk, gdzie wystpiam razem z Cindy Crawford, Claudi Schiffer i Lauren Hutton.
Miaymy tam midzy innymi odpowiedzie na pytanie: co wiadczy o kobiecej rewolucji?
Moja odpowied bya podsumowaniem krtych cieek mojego losu:
	"Koczowniczka z Somalii staa si modelk firmy Revlon".
	Zostaam pierwsz czarnoskr modelk na plakatach Oil of Olaz.
Wystpiam w wideoklipach Roberta Palmera i Meat Loafa.
Kariera toczya si jak niena kula i wkrtce moje zdjcia znalazy si w wielkich magazynach mody: "Elle", "Allure", "Glamour", woskim wydaniu "Vogue" i francuskim wydaniu ,,Vogue".
Jednoczenie pozowaam najwikszym fotografom w brany, w tym legendarnemu Richardowi Avedonowi.
Pokochaam go od razu, bo mimo e by sawniejszy ni jego najsawniejsze modelki, pozosta skromny i bezporedni.
Chocia pracowa w tym fachu od dziesitkw lat, cigle prosi mnie o opinie na temat zdj: "Waris, co o tym mylisz?
". Darz go rwnie wielkim szacunkiem, co mojego pierwszego fotografa, Terencea Donovana.
	Przez lata pracy utworzyam sobie list ulubionych fotografw.
Z pozoru ich praca to zwyke pstrykanie przez cay dzie, ale z biegiem czasu zaczam dostrzega ogromne rnice jakociowe midzy zdjciami, przynajmniej z punktu widzenia osoby fotografowanej.
Prawdziwie wielki fotograf potrafi wydoby i uwypukli istot indywidualnoci modelki, a nie tworzy tylko wymylone przez siebie obrazy.
Zrozumiaam to, gdy z upywem lat sama zaczam docenia w sobie przede wszystkim to, co rni mnie od innych modelek.
Wyrniaa mnie choby czarna skra - rzecz wyjtkowa w wiecie penym majcych metr osiemdziesit blondynek o porcelanowo biaej cerze.
Pracowaam rwnie dla fotografw, ktrzy posugujc si wiatem, makijaem i uoeniem wosw robili ze mnie kogo, kim nigdy nie byam i nie bd.
Nie sprawiao mi to frajdy i nie podobay mi si ich zdjcia.
Jeeli chcesz zobaczy na zdjciu Cindy Crawford, to fotografuj Cindy - zamiast wkada na gow czarnej dziewczyny blond peruk i owietla j jak stadion pikarski, tylko po to, eby uzyska jak dziwaczn, crawfordopodobn namiastk.
Najbardziej lubiam pracowa dla fotografw cenicych naturalne pikno kobiety, ktrzy starali si to pikno wydoby.
Bez wtpienia w moim przypadku musieli si przy tym niele na trudzi.
Szanuj ich bardzo za ten wysiek.
	Moja popularno rosa, sie kontaktw rozwijaa si, a kalendarz pcznia od terminw castingw, pokazw i sesji zdjciowych.
Z moim podejciem do zegarw ogromnie trudno byo mi nad tym zapanowa.
Okazao si, e tradycyjna orientacja w czasie nie za bardzo si sprawdza, bo pord drapaczy chmur na Manhattanie trudno jest oszacowa dugo wasnego cienia.
Miaam mnstwo kopotw z powodu spnie na spotkania.
Odkryam te, e mam dysleksj: w adresach przekazywanych mi przez agencj wci przestawiaam numery.
Na przykad miaam by na Broadway numer 725, a szam na Broadway numer 527 i dziwiam si, gdzie si wszyscy podziali.
W Londynie te mi si to zdarzao, ale w Nowym Jorku miaam duo wicej pracy, std i kopoty byy z tym wiksze.
	W miar przypywu dowiadczenia i wiary we wasne siy coraz bardziej lubiam prac na wybiegu.
Dwa razy do roku projektanci mody organizuj wielkie pokazy nowych kolekcji.
Zaczyna si to w Mediolanie, potem przychodzi Pary, Londyn i na kocu Nowy Jork.
Dziecistwo spdzone w rodzinie nomadw dobrze mnie przygotowao do tego sposobu ycia: do podry z namiastk bagau, cigych przeprowadzek, brania od ycia tego, co przynosi, i korzystania z tego w caej peni.
	Przed rozpoczciem sezonu pokazw wszystkie dziewczyny i kobiety pracujce w brany i marzce o karierze modelki podaj do Mediolanu.
Cae miasto wypenia si wtedy tumem wyjtkowo szczupych postaci biegajcych to tu, to tam, jak zmutowane mrwki.
Modelki - wida je wszdzie: na kadej ulicy, na kadym przystanku autobusowym, w kadej kawiarni i restauracji.
O, jeszcze jedna!
I tam!
Tam te idzie!
Takiego wygldu nie mona pomyli z niczym innym.
Niektre zachowuj si przyjanie - Cze!".
 - Inne tylko ci obrzuc spojrzeniem z gry na d i zamrucz co pod nosem.
Jedne dobrze si znaj i trzymaj razem, inne pozostaj na uboczu - przewanie s pierwszy raz w yciu zupenie same i boj si wszystkiego miertelnie.
Spotyka si tu wszystkie moliwe ich rodzaje.
A jeli kto mwi, e nie ma midzy nimi zazdroci, to gada kompletne bzdury.
Peno tu tego.
	Agencje podaj im miejsca i terminy spotka, a one rozbiegaj si po caym Mediolanie na castingi, eby zdoby sobie miejsce na pokazie.
To wtedy wanie zdajesz sobie spraw, e praca modelki to nie tylko sawa i chwaa.
Ciko to idzie.
Moe by i tak, e musisz stawi si dziennie na siedem, dziesi, jedenacie spotka.
I to jest bardzo, bardzo cika praca: trzeba biega po caym miecie, nie ma czasu na jedzenie, bo przewanie tkwisz na jakim castingu, a ju jeste spniona na dwa nastpne.
Kiedy skoczya z jednym, na nastpnym trafiasz na kolejk trzydziestu dziewczyn i dobrze wiesz, e wszystkie wejd przed tob.
Kiedy przychodzi wreszcie twoja kolej, pokazujesz swj album ze zdjciami.
Jeeli si spodobasz, prosz ci, eby si przesza.
Jeeli bardzo si spodobasz, prosz, by co przymierzya.
I ju po wszystkim - "Dzikuj bardzo.
Nastpna!
".
	Nie wiesz, czy dostaa t prac, czy nie, ale nie masz czasu si tym przejmowa, bo ju czeka kolejne spotkanie.
Jeeli s zainteresowani, zadzwoni do twojej agencji i zo zamwienie.
I lepiej sobie od razu wbi do gowy, e nie ma sensu cierpie, jeli nie dostaa pracy, na ktrej ci zaleao, albo odrzuci ci twj ulubiony projektant.
Jeeli zaczniesz myle: czy mnie wybrali?
czy mnie wybior?
dlaczego mnie nie wybrali?
- to jest to prosta droga do szalestwa.
Jeeli zaczniesz si przejmowa porakami, rozpadniesz si na kawaki.
Musisz zrozumie, e kady casting skada si w wikszoci z czyich rozczarowa.
Na pocztku te si przejmowaam:,,Dlaczego si nie dostaam?
Cholera!
Zaleao mi na tym!
" - jednak po pewnym czasie nauczyam si y zgodnie z mottem caego tego biznesu: Cest la vie.
"No i co z tego?
Po prostu nie wyszo!
Nie spodobaa im si i ju.
Ale to nie twoja wina.
Jeeli szukali dwumetrowej blondynki wacej trzydzieci pi kilogramw, to Waris raczej nie bya w stanie ich zainteresowa.
Ruszaj dalej, dziewczyno!
".
	Kiedy klient zoy na ciebie zamwienie, wracasz tam, eby zrobi przymiark ciuchw, ktre bdziesz nosia na pokazie.
A wszystko to odbywa si w dzikim popiechu.
W kocu za czynasz opada z si, nie dosypiasz i nie dojadasz.
Na twarzy pojawia si zmczenie, chudniesz w oczach.
A przecie kadego dnia musisz walczy o to, eby wyglda jak najlepiej, bo od tego zaley twoja kariera.
I wtedy pojawiaj si wtpliwoci: co ja tutaj robi?
po co mi to?
	Kiedy zaczynaj si pokazy mody, czasami masz jeszcze umwione castingi, bo pokazy trwaj tylko dwa tygodnie.
W dzie pokazu musisz stawi si na jakie pi godzin przed jego rozpoczciem.
Dziewczyny si tocz wokoo, a tobie kto robi makija.
Potem siadasz na troch, ale ju czeka fryzjer.
Znowu siadasz i czekasz na pocztek pokazu.
Kiedy wreszcie zaoysz pierwsz kreacj - a przebiera si trzeba na oczach wszystkich tych obcych ludzi - to ju nie wolno ci usi, bo materia si pogniecie.
I nagle zaczyna si kompletne szalestwo, totalny chaos - pokaz si rozpocz!
	- Ej!
Gdzie jeste?
Co ty tam robisz?
Gdzie jest Waris?
Gdzie jest Naomi?
Chodcie tutaj!
- ustawcie si w szeregu.
Szybko, szybciej!
Ty masz numer dziewity.
Ty bdziesz nastpna.
	Wszyscy wszystkich potrcaj.
	- Ju id!
Co ty tu robisz?
Z drogi - teraz ja!
I po caej tej harwie nareszcie to, co najlepsze: nadchodzi twoja kolej.
Czekasz chwil w kulisach i - buuum!
Wchodzisz na wybieg, wiata bij po oczach, muzyka grzmi, wszyscy w cie bie wpatrzeni, a ty idziesz rozkoysanym krokiem i mylisz: To wanie ja.
Patrzcie na mnie - wszyscy!
Twoja fryzura i makija wyszy spod rki najlepszych fachowcw na wiecie i masz na sobie co tak drogiego, e nawet nie moesz marzy, i kiedy bdzie ci na to sta.
Jednak przez par chwil to wszystko jest twoje i wiesz, e wygldasz jak milion dolarw.
A ci od tego przenikaj dreszcze.
Kiedy opuszczasz wybieg, nie moesz si doczeka, eby zmieni sukni i wrci tam jeszcze raz.
Mimo ogromu przygotowa cay pokaz trwa tylko dwadziecia, trzydzieci minut, ale ty moesz by umwiona na trzy, cztery, pi pokazw jednego dnia, wic musisz od razu zabiera si na nastpny.
	Po dwch wariackich tygodniach w Mediolanie kolonia projektantw, wizaystek, fryzjerw i modelek rusza jak cygaski tabor do Parya.
I tam wszystko od pocztku.
Potem Londyn, a na kocu Nowy Jork.
Po zaliczeniu caego cyklu masz ch powiesi si na sam myl o pracy.
Lepiej wzi sobie wtedy troch wolnego.
Jaka maa wyspa na oceanie, bez telefonw, i nic do roboty.
Jeli sprbujesz pracowa bez odpoczynku, dostaniesz po prostu kota.
	Chocia zawd modelki to wietna zabawa - przyznaj, e kocham jego blask, rozgos i pikno - to ma on i swoje ciemne strony, ktre mog zniszczy kobiet, zwaszcza gdy jest moda i brak jej pewnoci siebie.
Kiedy przychodz w sprawie pracy, a stylista lub fotograf wykrzykuje ze zgroz: Mj Boe!
Co si stao z twoimi stopami?
Skd masz te wstrtne czarne znaki?",
 to co mam odpowiedzie?
Czy mam tumaczy projektantowi z Parya, e te blizny to pamitka po tysicach kamieni i cierni somalijskiej pustyni, po ktrych przez trzynacie lat chodziam boso?
	Zawsze robi mi si niedobrze, gdy dowiaduj si, e mam zaoy na casting minispdniczk.
Musz wtedy tak chodzi i sta, eby nikt nie zauway mojego kolejnego feleru - krzywych ng.
Nieraz z tego powodu nie dostawaam zlece, na ktrych bardzo mi zaleao.
A ich wygld to skutek braku waciwego odywiania w dziecistwie.
	Tak si wstydziam tej uomnoci, e w kocu poszam do lekarza, eby mi je wyprostowa:
	- Niech pan je poamie i zestawi na nowo, ebym ju nie musiaa wicej czu si tak poniana - zadaam.
	Dziki Bogu, wytumaczy mi, e w tym wieku koci s ju do tego stopnia uksztatowane, e nic mi taki zabieg nie da.
Dopiero kiedy zrobiam si starsza, doszam do wniosku: "No i dobrze - to moje nogi, wiadcz o tym, kim jestem i skd pochodz".
Kiedy lepiej poznaam swoje ciao, polubiam ksztat moich ng. Gdybym je poamaa tylko dla tych paru minut na wybiegu, bardzo bym tego teraz aowaa.
No bo niby po co miaabym to zrobi - eby ciuchy jakiego faceta lepiej przez to wypady?
Jestem dumna ze swoich ng, bo s nieodczn czci mojego ycia.
Te krzywulce nosiy mnie przez tysice mil pustyni, a po wolny, falujcy chd wiadczy o tym, e pochodz z Afryki - to cz mojego dziedzictwa.
	Kolejnym problemem w pracy modelki jest konieczno wsppracy z mao przyjemnymi ludmi, a takich w przemyle zwanym mod jest mnstwo.
By moe wynika to z koniecznoci cigego podejmowania wakich finansowo decyzji - niejednemu zwizany z tym stres odbija si niekorzystnie na charakterze.
Szczeglnie dobrze pamitam szefow do spraw artystycznych pewnego czoowego magazynu mody.
Upatrzya mnie sobie za cel tak wrednych atakw, e kada sesja zdjciowa z jej udziaem bya ponura jak pogrzeb.
Robilimy wtedy zdjcia na cudownej maej wysepce Archipelagu Karaibskiego; byo tam jak w raju.
Ale jej to nie ruszao.
Wsiada na mnie od samego pocztku:
	- Waris, we si w gar!
Wstawaj i do roboty!
Jeste taka leniwa.
Nie znosz pracowa z ludmi takimi jak ty.
	Zadzwonia do mojej nowojorskiej agencji i wylaa potok pretensji - mwia, e jestem gupia, e odmawiam wsppracy i tak dalej.
Mocno si w agencji zdziwili, bo akurat do mnie to im raczej nie pasowao.
	Sprawiaa tak smutne wraenie, e a mi si serce krajao.
Bezustannie sfrustrowana, bez mczyzny, bez przyjaci, bez kogokolwiek bliskiego.
Jej jedyn yciow pasj bya praca.
Kiedy zacza wyywa si na mnie, miaam pewno, e nie jestem ani jej pierwsz, ani ostatni ofiar.
Jednak po paru dniach ulotnio si moje wspczucie.
Popatrzyam na ni i stwierdziam, e mam do wyboru tylko dwie moliwoci: albo da jej w twarz, albo umiecha si i nie odpowiada na zaczepki.
Wybraam to drugie.
	Najbardziej przykro jest patrze, gdy ludzie pokroju wspomnianej pani redaktor maj doczynienia z dziewczynami, ktre dopiero zaczynaj prac modelki.
Czsto s to prawie dzieci.
eby sprbowa szczcia, wyjedaj same jak palec ze swojej Oklahomy czy Dakoty Pnocnej do Nowego Jorku, Francji czy Woch.
Czsto nie znaj ani kraju, do ktrego jad, ani uywanego w nim jzyka.
S naiwne i bior wszystko do siebie -jeli kto ich nie zaakceptuje, nie potrafi sobie z tym poradzi, bo brak im wiedzy i yciowego dowiadczenia, ktre s niezbdne, eby zrozumie, e przyczyna odrzucenia modelki nie ma tak naprawd nic wsplnego z ni sam.
Wiele takich dziewczyn wraca potem do domu z paczem, s zaamane i zgorzkniae.
	W caym tym interesie krci si mnstwo nacigaczy.
Dziewczyny rozpaczliwie marzce o karierze modelki czsto wpadaj w apy kanalii prowadzcych rzekome agencje, dajce fortuny za sporzdzenie albumu prezentacyjnego.
Dla mnie to praktyka rwnie odraajca jak dziaalno zodziei w rodzaju Harolda Wheelera.
By modelk to nie znaczy wydawa na to pienidze, ale je na tym zarabia.
Jeeli chcesz zosta modelk, jedyne pienidze, jakie masz wyda, to opata za bilet do miasta, gdzie s agencje.
Wystarczy potem wzi ksik telefoniczn, za dzwoni, gdzie trzeba, i umwi si na kilka wizyt.
Jeeli zaczn co mwi o opatach - uciekaj!
W dobrej agencji, jeeli bd uwaa, e twj wygld odpowiada zapotrzebowaniu rynku, sami zrobi ci album, a potem umwi ci z potencjalnymi klientami.
I od razu zaczynasz pracowa.
	W pracy modelki trafiaj si nie tylko nieprzyjemni ludzie, ale take nieprzyjemne sytuacje.
Przyjam kiedy zlecenie, o ktrym wiedziaam jedynie, e bdzie miao co wsplnego z bykiem.
	Leciaam z ekip zdjciow najpierw samolotem, potem helikopterem.
Wyldowalimy w samym rodku kalifornijskiej pustyni.
Czeka tam ju na nas ogromny czarny byk ze spiczastymi rogami.
Poszam do maej przyczepy, eby mi zrobili makija i fryzur.
Kiedy skoczyam, fotograf podprowadzi mnie do zwierzaka i poprosi:
	- Przywitaj si z Szatanem.
	- Cze, Szatan.
- Spodoba mi si.
- Pikny jest.
Fantastyczny.
Nic mi nie zrobi?
	- Ale oczywicie, e nie.
To jego waciciel.
- Wskaza na mczyzn trzymajcego kko w nosie byka.
- On wie, co robi.
	Wyjani mi, e chodzi tu o zdjcie na nalepk jakiego alkoholu - miaam tam by na grzbiecie byka.
Naga.
To ju by dla mnie prawdziwy szok, bo nikt mnie o tym nie uprzedzi.
Nie chciaam jednak im wszystkim sprawi zawodu i pomylaam sobie, e ostatecznie mog si tego podj.
	al mi byo byka, bo w potwornym upale pot a kapa z jego bokw i pyska.
Do tego jeszcze przymocowali mu kopyta do podoa - aosny widok.
Fotograf splt donie, ebym si wspia na besti, a kiedy ju si tam znalazam, oddali si par krokw i zacz macha rk.
	- Po si!
- poleci.
- Wycignij si caa, tuw i nogi maj by jak najbliej jego grzbietu!
	Staraam si wyglda jak kobieta pikna, wyluzowana, rozbawiona i seksowna, ale w duchu mwiam sobie: "Jak mn rzuci, to nie yj".
Nagle poczuam, e potne minie kurcz si pod wochat skr i ju po chwili ogldaam pejza pustyni Mojave z lotu ptaka.
Upadam na such ziemi z guchym omotem.
	- Wszystko z tob w porzdku?
	- Tak, tak!
- zgrywaam twardziela.
Nie mogam dopuci, eby kto nazwa Waris Dirie tchrzem, ktry boi si jakiego tam starego byka.
Jedziemy z tym dalej.
Pomcie mi na niego wej.
	Ekipa podniosa mnie z ziemi, otrzepaa z kurzu i zaczlimy od nowa.
Najwyraniej bykowi nie podobaa si pogoda, bo zrzuci mnie jeszcze dwa razy.
Przy trzecim ldowaniu wykrciam sobie kolano - spucho i zaczo okropnie bole.
	- Zrobie ju te zdjcia?
- spytaam z poziomu gleby.
	- Wiesz, byoby wspaniale zrobi jeszcze jedn rolk...
Na szczcie bycze zdjcia nigdy nie zostay wykorzystane.
Dlaczego tak si stao, nie wiem, ale byam z tego zadowolona.
Robio mi si nieswojo na myl, e zgraja facetw sczy wd i gapi si na mj nagi tyek.
Daam sobie sowo, e ju nigdy nie przyjm zlecenia na rozbierane zdjcia, bo tego po prostu nie lubiam.
Zarobione pienidze nie byy warte wstydu i uczucia bezradnoci, jakie mnie ogarniay, gdy staam naga przed obcymi ludmi - cay czas nie mogam si doczeka, eby w przerwie okrci si rcznikiem.
	Poza drobnymi przykrociami w rodzaju byka, kochaam prac modelki - to najwspanialszy zawd, jaki mona sobie wyobrazi.
Nigdy nie przywykam do samego pomysu, e paci si komu tylko za to, jak wyglda; nigdy mi przez myl nie przeszo, e bd si utrzymywa z czego wymagajcego ode mnie tak niewielkiego wysiku.
Cay ten biznes wydawa mi si mieszn zabaw, ale ciesz si, e w to wdepnam.
Zawsze czuam wdziczno, e dano mi osign w tej pracy sukces, bo nie kadej dziewczynie udaje si pokona pocztkowe trudnoci.
Przykro jest patrze, jak wiele z nich ogromnie si stara i nic z tego nie wychodzi.
	Cay czas pamitam ten wieczr w domu wuja Mohammeda, kiedy omieliam si powiedzie Iman, e marz, by zosta modelk.
Dziesi lat pniej miaam w Nowym Jorku sesj zdjciow dla firmy Revlon.
Do studio wesza wizaystka i powiedziaa, e w sali obok Iman fotografuje swoj now lini kosmetykw.
Wybiegam, eby si z ni zobaczy.
	- Ooo, widz, e masz ju wasn mark.
Nie mogaby za angaowa Somalijki?
- spytaam.
	Spojrzaa na mnie niepewnie i wymamrotaa:
	- No c, nie sta mnie na ciebie.
Odpowiedziaam jej po somalijsku:
	- Zrobi to dla ciebie za darmo.
	Co zabawne, nie zorientowaa si wcale, e jestem t sam dziewczynk, suc, ktra przynosia jej herbat.
	By moe dlatego, e to nie ja szukaam tego zawodu, lecz w zasadzie on mnie odnalaz, nigdy nie traktowaam pracy modelki zbyt powanie.
Nie podnieca mnie bycie "supermodelk" czy te ,,gwiazd", bo cay czas dziwi si, skd bierze si tyle szumu wok modelek.
Na moich oczach caa scena mody
	- te wszystkie magazyny i telewizyjne show - zacza krci si coraz bardziej szaleczo wok supermodelek, a ja wci pytam:
	O co w tym chodzi?
	Ju przez sam fakt, e jestemy modelkami, ludzie s skonni traktowa nas albo jak boginie, albo jak idiotki.
Z tym drugim podejciem spotykaam si nieraz - wielu ludzi sdzi, e kto, kto zarabia na ycie swoj twarz, koniecznie musi by gupi.
Ju sysz te uwagi wymawiane z pen wyszoci min: Modelka?
Fatalnie - bezmzgowie.
Jedyne, co musi zrobi, to adnie wyglda przed kamer.
	Poznaam mnstwo modelek i owszem, niektre nie byy za bystre.
Ale wikszo jest inteligentna i wyksztacona, maj doskonae maniery i nie rni si umiejtnociami od innych wiatowych ludzi.
Potrafi kierowa swoj karier i prowadzi interesy - we wszystkim, co robi, dziaaj na wskro profesjonalnie.
Ludziom takim jak ta jdza pani redaktor do spraw artystycznych ciko jest znie fakt, e kobieta moe by pikna i mdra.
Odczuwaj potrzeb stawiania nas w kcie, doowania
	- ebymy stay si stadem zastraszonych przygupw.
	Kwestie moralne dotyczce przemysu reklamowego s moim zdaniem wyjtkowo zwikane.
Osobicie wierz, e najwaniejsze na wiecie s przyroda, godno osobista, rodzina i przyja.
Lecz zarabiam na ycie, wciskajc wam z szerokim umiechem jaki towar: Kup to, bo wyglda piknie.
Moglibycie nieraz zapyta: Po co to robisz?
Przecie pomagasz niszczy t planet.
Jednak moim zdaniem prawie kady w jakim momencie swojego zawodowego ycia mgby sobie zada to samo pytanie.
Dziki temu, e wykonuj tak, a nie inn prac, poznaam wspaniaych ludzi i wspaniae miejsca, zetknam si z przernymi kulturami, i przez to wszystko zapragnam pomc temu wiatu.
I tylko dziki temu, e zostaam modelk, mam moliwo dziaania w tym kierunku.
Nie miaabym jej nigdy, gdybym pozostaa ubog Somalijk.
Nie zaley mi na byciu gwiazd, na sawie.
W yciu modelki najbardziej liczy si dla mnie poczucie, e jestem obywatelem wiata, e mog podrowa do najwspanialszych miejsc na naszej planecie.
Gdy robi zdjcia na jakiej piknej wyspie, to kiedy tylko mam okazj, urywam si samotnie na pla i po prostu biegn przed siebie.
Wolno na onie natury, znowu soce - cudowne uczucie.
Potem przemykam si midzy drzewami i sucham piewu ptakw.
Oooch!
Zamykam oczy, czuj zapach kwiatw, soce ogrzewa mi twarz i wydaje mi si, e znowu jestem w Afryce.
Prbuj sobie przypomnie wraenie ogromnego spokoju, jakiego nieraz zaznaam w Somalii, i wyobraam sobie, e wrciam do domu.

Znowu w Somalii
	W 1995 roku, po caej serii zdj i pokazw mody, wyrwaam si na odpoczynek na wysp Trynidad.
By to czas karnawau, wszdzie widziao si poprzebieranych ludzi, taczyli, bawili si i cieszyli si yciem.
Zatrzymaam si w domu znajomych.
	Byam tam ju od paru dni, kiedy do drzwi zapuka jaki czowiek.
Otworzya mu ciocia Monica, "matriarcha" caej rodziny.
Byo pne popoudnie, soce stao ju nisko, wic widziaam tylko sylwetk gocia na tle jasnej plamy wejcia.
Po wiedzia co cioci Monice.
Odwrcia si i zawoaa:
	- Waris, telefon do ciebie!
	- Telefon?
A gdzie tu jest telefon?
	- Id z tym panem.
Zaprowadzi ci.
	Mj przewodnik by wacicielem jedynego telefonu w okolicy, mieszka par domw dalej.
Weszlimy do rodka i wskaza mi suchawk lec obok aparatu.
Podniosam j niechtnie.
	Halo!
	- Halo, Waris!
- dzwonili z mojej agencji w Londynie.
Przepraszam, e ci zawracam gow, ale dzwonili do nas z BBC.
Chc si z tob pilnie skontaktowa, maj zamiar zrobi o tobie film dokumentalny.
- A niby co ma by w tym filmie?
	- Jak zostaa modelk, skd pochodzisz, jak ci si teraz wiedzie i tak dalej.
	- To si nie nadaje na film.
Czy oni, na lito bosk, nie maj ciekawszych tematw?
	- No c, jak uwaasz.
Ale powiedz im to sama.
	- Posuchaj, z nikim nie bd rozmawia.
	- Ale oni bardzo tego chc.
I strasznie im si spieszy.
	- No dobra.
Powiedz im, e si odezw, jak bd w Londynie, ale najpierw musz lecie do Nowego Jorku.
Jak tam wszystko zaatwi, zadzwoni do nich.
	- Dobrze, przeka im.
	Jednak nastpnego dnia, kiedy byam na miecie, znowu przy szed czowiek od telefonu.
Ciocia Monica powiedziaa mi, e mam zadzwoni do agencji.
Zignorowaam to.
Kiedy kolejnego dnia znowu wezwa mnie nasz uprzejmy ssiad, poszam z nim, bo gdybym dalej si upieraa, zamczyliby biedaka tym bieganiem na posyki.
Oczywicie to znowu bya moja londyska agencja.
	- Sucham, o co chodzi?
	- Waris, to znowu chodzi o BBC.
Zadzwoni do ciebie jutro o tej samej godzinie.
Mwi, e to bardzo pilne.
	- Posuchaj, ja tu odpoczywam.
Zrozumiano?
Chc mie wreszcie troch spokoju, wic odczep si ode mnie i przesta za wraca gow temu biednemu czowiekowi.
	- Chc ci zada tylko par pyta.
Westchnam.
	- Dobrze.
Powiedz im, e mog jutro zadzwoni.
Zadzwoni reyser filmu, Gerry Pomeroy.
Z miejsca zacz wypytywa o moje ycie.
Odprawiam go krtko:
	- Po pierwsze, nie mam zamiaru rozmawia o tym teraz.
Zdaje si, e jestem tu na wakacjach - syszae moe o tym?
	- Przepraszam, ale musimy szybko podj ostateczn decyzj, czy krcimy, czy nie, i potrzebne mi s do tego pewne szczegy.
	Tak wic stojc w cudzym korytarzu na Trynidadzie opowiedziaam obcemu facetowi w Londynie swj yciorys.
	- Wspaniale, Waris.
Odezwiemy si niedugo.
Niedugo znaczyo za dwa dni.
	- Robimy to, Waris.
To bdzie pgodzinny film z cyklu "Dzie, ktry zmieni moje ycie".
	Midzy pierwszym a ostatnim telefonem przemylaam sobie to i owo, wic odpowiedziaam mu:
	- Dobrze, Gerry, ale musisz pj ze mn na pewien ukad.
Zgodz si, jeli zawieziecie mnie do Somalii, ebym odnalaza matk.
	Bardzo mu si spodoba ten pomys.
Uwaa, e to bdzie wietne zakoczenie mojej historii.
Umwilimy si na dogranie wszystkich szczegw w Londynie.
	Po tej rozmowie nie byam ju w stanie myle o niczym innym.
Odkd wyjechaam z Mogadiszu, bya to pierwsza szansa, by pojecha do Somalii.
Wyprawa z BBC pozwalaa omin trudnoci z paszportem i wojny plemienne, ale nie miaam wcale pewnoci, e w ogle odnajd swoj rodzin.
Nie mogam przecie zadzwoni na pustyni i powiedzie mamie, eby czekaa na mnie na lotnisku.
	Szybko uporaam si ze sprawami zawodowymi i pojechaam do Londynu.
Spdzilimy mnstwo czasu z Gerrym i Colmem, jego asystentem.
Trzeba byo wszystko dobrze zaplanowa, no i oczywicie spisa histori mojego ycia.
Zdjcia do filmu za czlimy od razu.
Wrciam na stare mieci, zaczynajc od domu wuja Mohammeda - BBC dostaa pozwolenie na zdjcia od ambasady somalijskiej.
Krcilimy te pod szko kocioa Wszystkich witych, gdzie zobaczy mnie po raz pierwszy Malcolm Fairchild, ktry te pokaza si przed kamer.
Zostaam sfilmowana podczas sesji zdjciowej u Terencea Donovana.
Potem nagrali wywiad z moj blisk przyjacik Sar Doukas, szefow agencji Storma w Londynie.
	Szum wok filmu znacznie si nasili, kiedy ludzie z BBC postanowili mi towarzyszy podczas telewizyjnego programu "Soul Train", przedstawiajcego najlepsz czarn muzyk, w ktrym miaam zapowiada artystw.
Myl, e nigdy czego takiego nie robiam, wykaczaa mnie nerwowo.
Do tego jeszcze przed podr do Los Angeles potwornie si przezibiam i ledwo mogam mwi.
Filmowali mnie przez cay czas: kiedy wycieraam nos, czytaam scenariusz, w samolocie, w samochodzie - od samego Londynu.
Chodzili za mn jak cie.
Ta chorobliwa, w moim odczuciu, sytuacja jeszcze si pogorszya po wejciu do studia telewizyjnego, bo jeli nie chciaabym czego dokumentowa, to wanie tego, co tam wyrabiaam.
Jestem pewna, e byam najgorszym zapowiadaczem w historii "Soul Train", jednak prowadzcy program Don Cornelius i caa ekipa produkcyjna okazali mi maksimum cierpliwoci.
Zaczlimy o dziesitej rano, skoczylimy o dziewitej wieczorem - to by najduszy dzie w moim yciu.
Kopoty z czytaniem drczyy mnie nie mniej ni podczas filmowego debiutu w Bondzie.
Co prawda od tamtego czasu podcignam si nieco w angielskim, ale nadal miaam trudnoci z czytaniem na gos.
Musiaam czyta podpowiedzi przed racymi w oczy reflektorami, w obecnoci dwch ekip filmowych, tuzinw tancerzy i caej grupy sawnych muzykw - za danie ponad moje siy.
Reyser wrzeszczy:
	- Ujcie dwudzieste szste!
	Muzyka zaczyna gra, tancerze ruszaj do akcji, a ja potykam si ju po paru linijkach tekstu.
	- Cicie!
	Tancerze zastygaj w p ruchu, potem powoli opuszczaj rce wzdu ciaa i patrz na mnie niechtnie - zupenie jakby mwili: Co to za gupia cipa!
Skd ecie j wytrzasnli?
Chcemy do domu...
	- Ujcie dwudzieste sidme!
... Cicie!
... - I tak dalej.
Midzy innymi miaam zapowiedzie Donn Summer, co uwaaam za wielki zaszczyt, bo od zawsze bya moj ulubion wykonawczyni.
	- Panie i panowie!
Prosz o oklaski!
Powitajmy wielk dam soulu Donn Summer!
	- Cicie!
	- Co znowu?
	- Zapomniaa powiedzie, jak wytwrni reprezentuje.
Czy taj wszystko, Waris!
	- Cholera!
Moesz trzyma to gwno wyej?
Wyej!
Nie widz tego.
I nie opuszczaj.
Trzymaj to wyej, bo mnie wiato olepia.
	Don Cornelius zaprowadzi mnie w kt studia.
	- Odetchnij sobie i powiedz mi, co si dzieje.
Wyjaniam, e tekst napisany jest w sposb, do ktrego nie przywykam.
	- No to jak inaczej chcesz to zrobi?
Lecimy dalej.
Opanuj si i czytaj wszystko.
	By zdumiewajco cierpliwy i spokojny.
Odpoczam troch, opanowaam si i wsplnymi siami dobrnlimy jako do koca.
Najlepsze, co z tego wyszo, to podarowana mi przez Donn Summer i osobicie przez ni podpisana pyta z jej najwikszymi przebojami.
	Potem przenielimy si do Nowego Jorku.
Ekipa BBC towarzyszya mi podczas sesji zdjciowej, chodziam w deszczu po ulicach Manhattanu ubrana w czarn halk i paszcz przeciw deszczowy, z parasolk w rku.
Kolejnego wieczoru operator siad sobie w kciku kuchni mojego mieszkania w Harlemie i filmowa, jak robi jedzenie dla grupki zaproszonych przyjaci.
Bawilimy si tak dobrze, e nikt na niego nie zwraca uwagi.
	Wreszcie przysza pora na to, eby polecie do Afryki i po raz pierwszy od chwili ucieczki spotka si z rodzin.
Pracownicy BBC poszukiwali jej bez przerwy podczas naszych zdj w Londynie, Los Angeles i Nowym Jorku.
Przed wyjazdem przejrzaam z nimi mapy i wskazaam rejony, po ktrych zazwyczaj po drowalimy.
Spisaam im wszystkie nazwiska plemienne i klanowe, czsto bardzo mylce, zwaszcza dla ludzi Zachodu.
Szukali przez trzy miesice.
Bez rezultatu.
	Nasz plan przewidywa, e mam spokojnie pracowa w Nowym Jorku, dopki nie znajdzie si moja mama.
Mielimy wtedy polecie do Afryki i nakrci szczliwe zakoczenie mojej historii.
Ju par dni po rozpoczciu poszukiwa zadzwoni Gerry:
	- Znalelimy twoj mam!
	- Cudownie!
	- To znaczy, wydaje si nam, e to ona.
	- Co to znaczy, e si wam wydaje?
	- No c, znalelimy t kobiet i spytalimy, czy ma crk imieniem Waris.
Powiedziaa, e owszem i e ta crka mieszka w Londynie.
Ale plcze si w szczegach i nasi ludzie w Afryce nie bardzo wiedz dlaczego.
Moe to matka jakiej innej Waris albo co?
	Po dalszych pytaniach zdyskwalifikowali j jako moj matk, ale to by dopiero pocztek.
Nagle na pustyni zaroio si od kobiet utrzymujcych, e maj crki imieniem Waris mieszkajce w Londynie.
Sprawa wygldaa cokolwiek dziwnie, bo w yciu nie spotkaam nikogo o moim imieniu.
	Wyjaniam Garryemu:
	- Zrozum, ci ludzie s rozpaczliwie biedni.
Licz na to, e jeli ci powiedz, e s moj rodzin, to przyjedziesz do ich wioski zrobi film i przy tej okazji zarobi troch pienidzy albo przynajmniej si przy tobie poywi.
Te kobiety udaj moje matki, bo maj nadziej mie z tego jak korzy.
Nie wiem, skd im przyszo do gowy, e to si nie wyda, ale prbuj.
	Niestety, nie miaam zdjcia mamy, ale Gerry wpad na inny pomys:
	- Potrzebujemy jakiego waszego sekretu, czego, co wiesz tylko ty i twoja matka.
	- Jest co takiego, mama przezywaa mnie Avdohol, co znaczy: mae usta.
	- Bdzie to pamitaa?
	- Z pewnoci.
	Od tej chwili ekipa BBC miaa swoje tajne haso: Avdohol.
Teraz odpaday ju wszystkie kobiety, ktre przebrny przez pierwsze kilka pyta.
Jakie miaa przezwisko?
- i do widzenia.
Pewnego dnia znowu zadzwonili z Afryki:
	- Chyba j mamy.
Ta kobieta nie pamita twojego przezwiska, ale mwi, e jej crka Waris pracowaa u ambasadora w Londynie.
	Wyleciaam z Nowego Jorku ju nazajutrz, ale ekipa filmowa potrzebowaa jeszcze kilku dni, eby si przygotowa.
Mielimy polecie normalnym rejsem do Addis Abeby w Etiopii, a potem do granicy etiopsko-somalijskiej wynajt awionetk.
Ostatnia cz podry bya ju do niebezpieczna.
Z powodu wojen plemiennych nie moglimy wjecha do Somalii, wic moja rodzina musiaa przedosta si do nas przez granic.
Miejsce ldowania wypado w samym rodku pustyni - adnego pasa startowego, tylko skay i krzaki.
	Czekaam na odlot w hotelu w Londynie.
Pewnego dnia odwiedzi mnie Nigel.
Staraam si utrzymywa z nim w miar ciepe stosunki ze wzgldu na swoj delikatn sytuacj paszportow.
Spacaam hipotek jego domu w Cheltenham, bo nie mia pracy i odmawia jej podjcia.
Znalazam mu nawet jak robot u pewnych ludzi, ktrych znaam z Greenpeace, ale zachowywa si tak nienormalnie, e go wywalili po trzech tygodniach i zabronili wraca.
Odkd tylko do wiedzia si o filmie, naprzykrza si, ebym go zabraa do Afryki.
	- Chc z tob jecha, eby mie pewno, e jeste bezpieczna.
	- Nie, nie pojedziesz - odpowiedziaam.
- Jak ja mam ci pokaza swojej matce?
Za kogo ty si uwaasz?
	- Przecie jestem twoim mem!
- Nie, nie jeste!
Zapomnij o tym.
W porzdku?
Zapomnij i ju!
Nigel nie by osob, ktr bym chciaa przedstawia matce.
A ju na pewno nie jako ma.
	Przyczepi si ju podczas pierwszych spotka w Londynie, kiedy dopiero powstaway plany filmu, i wszdzie wczy si za mn.
Gerry mia go wkrtce dosy.
Zazwyczaj omawialimy sprawy filmu podczas kolacji.
Pewnego dnia Gerry zadzwoni wczeniej i powiedzia:
	- Niech on dzisiaj z tob nie przychodzi, dobrze?
Odstaw go
	od tego, prosz.
	Nigel przyszed do mnie do hotelu i zacz si znowu naprasza, ebym go zabraa do Afryki.
Dobrze wiedzia, e mamy lecie za par dni, wic kiedy odmwiam, ukrad mi paszport.
Za nic nie mogam go przekona, eby go odda.
Caa roztrzsiona, powiedziaam o tym pewnego wieczora Gerryemu.
Gerry opar czoo na doniach i zamkn oczy.
	- O, Boe!
Ju mi si to przejado.
Rzyga mi si chce od motania si z tym gnojem.
Po prostu mam dosy.
	Gerry i inni faceci z BBC prbowali przemwi Nigelowi do
	rozumu.
	- Zachowuj si jak dorosy, bd mczyzn.
Ju prawie skoczylimy nasz projekt - nie moesz nam tego zrobi.
Musimy t histori zakoczy w Afryce, co znaczy, e musimy tam zabra Waris.
Wic prosimy ci, na lito bosk...
	Ale Nigela to nie obchodzio.
Wrci do Cheltenham z moim
	paszportem.
	Pojechaam do Cheltenham sama, eby ubaga go osobicie.
Sprawa wygldaa beznadziejnie.
Upar si, e ma z nami jecha, i ju.
Modliam si o moliwo zobaczenia matki przez pitnacie lat, ale z Nigelem u boku nie miao to adnego sensu.
Z kolei bez paszportu w ogle nigdzie nie mogam si ruszy.
	- Nigel, nie moesz tam z nami jecha i gra wszystkim na nerwach.
Zrozum, to dla mnie pierwsza szansa od pitnastu lat, eby zobaczy matk!
	- Jeste wobec mnie cholernie nieuczciwa!
	By strasznie rozgoryczony, e mamy jecha do Afryki bez niego.
W kocu jednak da si przekona obietnic, e pojedziemy tam we dwoje po zakoczeniu filmu.
Nie byam zbyt dumna z tego marnego oszustwa - obiecaam mu co, czego nigdy nie mia dosta - ale przyzwoitoci i rozsdkiem nic bym nie zdziaaa.
	Kiedy koa podwozia dotkny usianej kamieniami czerwonej powierzchni pustyni, mylaam, e samolot zaraz si rozleci.
Dwusilnikowa awionetka wyldowaa w Etiopii - w Galadi, malutkiej wiosce, gdzie gromadzili si ludzie, ktrzy uciekli przed wojn domow w Somalii.
Szkoda, e nie moglicie zobaczy dugiego na cae mile tumanu pyu, ktry zacz si do nas zblia.
To caa wioska wybiega nam na spotkanie - nigdy w yciu nie widzieli ldujcego samolotu.
Wydostalimy si z kabiny i zaczy si prby porozumienia z witajcymi nas ludmi.
Usiowaam dogada si po somalijsku, ale bez rezultatu, bo mimo e cz witajcych nas pochodzia z Somalii, to mwili dialektem, ktrego nie rozumiaam.
Daam sobie spokj ju po paru minutach.
	Poczuam wo rozpalonego powietrza i piasku.
Wrciy wspomnienia utraconego dziecistwa.
Zapomniane dawno szczegy napyny ca fal.
Pobiegam przed siebie.
Ekipa zacza wrzeszcze:
	- Dokd si wybierasz, Waris?
"
	- Rbcie, co chcecie!
... Zaraz wracam!
	Pdziam ledwo dotykajc ziemi.
Czuam, jak piasek przeciska si midzy palcami moich stp.
Dobiegam do grupy drzew.
Dotknam pnia - by suchy i cay pokryty pyem, ale wiedziaam, e jest pora deszczowa i wszystko niedugo rozkwitnie.
Wcignam gboko powietrze.
Przypomniaam sobie wszystkie
zapachy dziecistwa, wszystkie lata spdzone na pustyni, kiedy te drzewa i ten piasek byy moim domem.
O, Boe!
To wanie jest moje miejsce na Ziemi.
Zaczam krzycze z radoci, e znw tu jestem.
Usiadam pod drzewem.
Ogarniao mnie szczcie, bo wrciam do miejsca, ktrego byam czci, i smutek, bo je utraciam.
Patrzyam wokoo i nie mogam si nadziwi, e zdoaam tak dugo bez tego wszystkiego wytrzyma.
Zupenie jakbym otworzya drzwi, do ktrych nie miaam si zbliy a do dzisiejszego dnia, i odnalaza za nimi zapomnian cz samej siebie.
Kiedy wrciam do wioski, wszyscy toczyli si wok mnie; kady chcia ucisn mi rk - "Witaj, siostro!".
	Wkrtce okazao si, e nic si nie zgadza z naszymi oczekiwaniami.
Kobieta twierdzca, e jest moj matk, bya kim zupenie obcym i nikt nie mia pojcia, gdzie mona znale moj rodzin.
Chopaki z BBC mocno si zmartwiy, bo budet filmu by na wyczerpaniu i mowy nie byo o tym, eby tu jeszcze raz przyjeda.
Gerry a si za gow apa.
	- Nooo nie!
Przecie bez tego kawaka nie ma zakoczenia, a bez zakoczenia caa historia do kitu.
Tyle roboty na marne!
Co my z tym mamy zrobi?
	Buszowalimy po wiosce, pytajc kadego napotkanego czowieka o cokolwiek, co mogoby mie zwizek z moj rodzin.
Wszyscy chcieli pomaga i ju wkrtce caa wioska znaa cel naszej wyprawy.
Pod koniec dnia podszed do mnie starszy czowiek i zapyta:
	- Pamitasz mnie?
	- Nie.
	- Nazywam si Ismail, pochodz z plemienia twojego ojca.
Przyjanimy si.
	Nagle go sobie przypomniaam i zawstydziam si bardzo, e sprawiam mu przykro.
Ostatnio jednak widziaam go jako maa dziewczynka.
	- Chyba wiem, gdzie znale twoj rodzin.
Myl, e uda mi si przywie ci matk, ale potrzebuj pienidzy na benzyn.
	Troch mnie to sposzyo.
Pomylaam sobie: "Och, nie.
Czy mog temu facetowi zaufa?
Czy oni wszyscy nie prbuj nas zrobi w konia?
Dam mu pienidze, a on zwieje i nigdy wicej go nie zobacz.
	- Mam ciarwk, ale to nie wystarcza...
- Wskaza na stojcego w pobliu pikapa.
	Oprcz Afryki i zomowisk w Stanach nigdzie na wiecie nie zobaczycie nic podobnego.
W przednich szybach byy ogromne dziury, co znaczyo, e podczas jazdy wszystkie muchy i piasek bez przeszkd biy podrnych po twarzy.
Od cigej jazdy po kamieniach felgi k byy cae pogite, a opony poszarpane.
Karoseria sprawiaa wraenie, jakby kto katowa j motem kowalskim.
	Pokrciam gow.
	- Poczekaj chwil.
Musz naradzi si z kolegami.
Podeszam do Gerryego.
	- Ten czowiek mwi, e potrafi odnale moj rodzin.
Ale potrzebuje pienidzy na benzyn.
	- To wietnie, tylko czy moemy mu ufa?
	- To chyba jedyna szansa.
Nie mamy wyboru.
Gerry zgodzi si ze mn i da Ismailowi troch gotwki.
Ten wskoczy od razu do swojego pikapa i odjecha w tumanach pyu.
Widziaam, jak Gerry patrzy za nim ze smutn min, zupenie jakby mwi: odjechay kolejne stracone pienidze.
	Klepnam go w plecy i pocieszyam:
	- Nie przejmuj si.
Moja matka przyjedzie za trzy dni.
Moja przepowiednia nie za bardzo podniosa na duchu nasz druyn.
Do powrotu samolotu mielimy jeszcze osiem dni i ani jednego dnia wicej.
Nie mona byo powiedzie pilotowi: No wiesz, hmmm...
nie jestemy jeszcze gotowi, wpadnij po nas w przyszym tygodniu.
Mielimy te rezerwacj z Addis Abeby do Londynu.
Trzeba byo wraca w wyznaczonym terminie - czy to z mam, czy bez niej.
Czas oczekiwania spdzaam w gocinie u mieszkacw Galadi.
Odwiedzaam ich chaty, gawdzilimy i dzielilimy si na szym jedzeniem.
Ja bawiam si wietnie.
Gorzej byo z Angolami.
Znaleli sobie pusty budynek z oknami bez szyb i rozoyli tam swoje piwory.
Mieli troch ksiek i lampy turystyczne, ale prawie nie spali, bo po zmierzchu potwornie ciy komary.
ywili si puszkowan fasol.
Narzekali, e to pode arcie, ale nie wzili nic innego.
	Pewien Somalijczyk zlitowa si nad nimi i przyprowadzi piknego kozioka.
Caa ekipa BBC zbiega si, eby go gaska.
Somalijczyk zabra zwierz, ale wkrtce przynis z powrotem, tyle e bez skry i wypatroszone.
	- To wasza kolacja - oznajmi z dum.
	Angole patrzyli wstrznici, ale aden si nie odezwa.
Poyczyam kocioek, rozpaliam ognisko i zrobiam z kozioka po trawk z ryem.
Kiedy Somalijczyk odszed, usyszaam:
	- Chyba nie mylisz, e bdziemy to jedli.
	- A dlaczego by nie?
	- Och, daj spokj, Waris.
	No to dlaczego nie mwilicie nic przedtem?
	Zaczli si tumaczy, e nie chcieli by nieuprzejmi, bo przecie ten czowiek wywiadczy im wielk grzeczno, ale po tym jak pogaskali kozioka, to ju je go nie bd.
I rzeczywicie, niczego nie tknli.
	Trzydniowy termin odnalezienia mamy koczy si, a Gerry stawa si coraz bardziej ponury.
Prbowaam go pocieszy, e mama na pewno si znajdzie, ale myla, e sobie z niego artuj.
Odpowiedziaam mu na to:
	- Posuchaj!
Obiecuj ci, e bdzie tutaj jutro o szstej wieczorem.
	Nie wiem, skd mi si wzia ta godzina.
Po prostu co mnie naszo, wic tak powiedziaam.
	Gerry i jego koledzy wymiali mnie.
	- Co?
Na pewno?
Skd wiesz?
No tak, Waris to potrafi,
	wszystko przepowie.
Ona po prostu wie!
Na przykad wie, kiedy spadnie deszcz - chodzio im o to, e dzie wczeniej powiedziaam im, i poznaj po zapachu zbliajc si ulew, i faktycznie niedugo spad deszcz.
	- No dobrze, padao czy nie padao?
- prbowaam si broni.
	- Daj spokj, Waris.
Miaa szczcie i tyle.
	- To nie ma nic wsplnego ze szczciem.
Ja po prostu znam to miejsce, jestem jego czci.
Tu mona przey tylko dziki takim przeczuciom, moi przyjaciele!
- Zaczli na siebie spoglda.
- Dobra.
Nie wierzycie mi, ale si przekonacie, jutro o szstej.
	Nastpnego dnia rozmawiaam wanie z pewn starsz pani, kiedy przybieg Gerry - bya za dziesi szsta.
	- Nie uwierzysz - wydysza.
	- W co?
	- Twoja matka...
Zdaje si, e to ona.
Wstaam i umiechnam si.
	- Ale nie jestemy pewni.
Ten facet wrci i przywiz jak kobiet.
Mwi, e to twoja mama.
Chod, to sama zobaczysz.
	Wiadomo szerzya si po wiosce jak poar w buszu.
Zakoczenie naszego maego dramatu byo dla nich zapewne najwikszym wydarzeniem od Bg wie kiedy.
Kady chcia si przekona, czy to prawdziwa matka Waris, czy kolejna uzurpatorka.
Byo ju prawie ciemno, wok mnie cisn si taki tum, e ledwo mogam i.
Gerry prowadzi mnie wzdu jakiej alejki midzy domami.
Na jej kocu zobaczyam znan ciarwk z dziurami w szybach, z ktrej wychodzia kobieta.
Nie widziaam jej twarzy, ale po sposobie uoenia zawoju od razu po znaam matk.
Podbiegam do niej i przytuliam si.
	- Och, mamo!
A ona na to:
	- Tukam si cae mile w tej okropnej ciarwce.
	Boe, c to bya za jazda!
Dwa dni i dwie noce!
I tylko po to?
	Spojrzaam na Gerryego i rozemiaam si.
	- To na pewno ona!
Powiedziaam Gerryemu, eby zostawili nas na par dni same, a on chtnie na to przysta.
Rozmowa z mam okazaa si bardzo trudna.
Odkryam, e mj somalijski z biegiem czasu sta si po prostu mieszny.
Co gorsza, po pitnastu latach spdzonych osobno staymy si sobie obce.
Z pocztku rozmawiaymy tylko o zwykych, codziennych sprawach.
Jednak rado z ponownego spotkania przeamywaa barier obcoci - cieszyam si choby z tego, e siedz koo niej.
Jechali z Ismailem bez przerwy przez dwie doby i wida byo po mamie, jak bardzo j to wyczerpao.
Przez te pitnacie lat postarzaa si bardziej, niby to wynikao z jej wieku - niewtpliwy skutek bezwzgldnie twardego ycia na pustyni.
	Kiedy Ismail przyjecha po mam, ojca przy niej nie byo, poszed szuka wody.
Mama powiedziaa, e te si postarza.
Nadal potrafi goni za chmurami w poszukiwaniu wody, ale rozpaczliwie poszukiwa okularw, bo wzrok mia ju bardzo saby.
Kiedy mama wyjedaa do mnie, ojca nie byo od omiu dni, i baa si, e zabdzi.
Ju sam jej lk wiadczy o tym, jak wiele si zmienio.
Kiedy byam dzieckiem, ojciec potrafi nas odnale niezalenie od tego, czy czekalimy na niego, czy ruszylimy w drog - nawet w bezksiycow noc.
	Mama zabraa ze sob Alego, mojego maego braciszka, oraz jednego z kuzynw.
Ali nie by ju may - mierzy ponad metr dziewidziesit i wydawa si nie mie koca.
Przytuliam go, a on zacz wrzeszcze:
	- Odwal si!
Ju nie jestem dzieckiem.
Jestem onaty!
	- onaty?
A ile ty masz lat?
	- A bo ja wiem?
Wystarczajco duo, eby si oeni.
	- Nic mnie to nie obchodzi.
Dla mnie dalej jeste moim maym braciszkiem.
No, chod tutaj...
Pocignam go i zaczam drapa po gowie.
	Na ten widok rozemia si kuzyn.
Opiekowaam si nim, kiedy jako may chopczyk odwiedza nas z rodzin.
On niedugo te mia si eni.
Odwrciam si do niego:
	- Zaraz stuk ci tyek!
	- Tak?
No to sprbuj!
- Dga mnie paluchem, skaczc na okoo.
	- Och, nie!
- krzyczaam.
- Bo ci zaraz przyo!
Jeeli chcesz doy wesela, to mnie nie zaczepiaj!
	Tej nocy mama spaa w chacie jednego z mieszkacw Galadi, ktry nas do siebie zaprosi.
Ja i Ali jak za dawnych lat uoylimy si na zewntrz.
Znw poczuam spokj i szczcie rodzinnego ogniska.
Patrzylimy w gwiazdy, rozmawiajc do pna w nocy.
	- Pamitasz, jak zwizalimy now on ojca?
- Oboje ryknlimy miechem.
	Ali z pocztku troch si boczy, ale pniej zwierzy si:
	- Wiesz, bardzo za tob tskniem.
A dziw bierze, e teraz jestemy ju doroli.
	Cudowne uczucie: by znowu z rodzin, rozmawia, mia si i przekomarza w ojczystym jzyku.
Wszyscy mieszkacy wioski przyjli nas bardzo serdecznie.
Kadego dnia kto inny zaprasza nas do swojej chaty na posiki.
Wszyscy chcieli nas pozna i usysze, co si nam przydarzyo.
Och, daj spokj, musisz odwiedzi moje dzieciaki i babci...
- mwili i cignli mnie ze sob.
Nic im nie wspominaam o "supermodelce".
Dla nich byam nomad, ktry wrci do domu.
	Mimo e tumaczyam jej i tak, i siak, moja kochana matka nie moga zrozumie, z czego si utrzymuj.
	- Jak ty tam mwisz?
Modelowanie?
Co robisz?
Co to znaczy?
Kiedy dostaa od przejezdnego gocia "Sunday Timesa" z moim zdjciem na tytuowej stronie.
Somalijczycy s w ogle bardzo dumni, ale zobaczy somalijsk kobiet w angielskiej gazecie - to dopiero bya przyjemno!
Mama spojrzaa na zdjcie i wykrzykna:
	- To Waris!
O, moja creczka!
- Pokazywaa gazet wszyst kim naokoo.
	Ju nastpnego dnia po spotkaniu mama przeamaa wszelkie zahamowania i zacza mnie ustawia:

- Nie tak si to gotuje, Waris.
Chod tu, zaraz ci poka, jak si to robi.
Czy ty w ogle co gotujesz tam u siebie?
	Potem i brat zacz mnie wypytywa, co myl o tym i tamtym.
Draniam si z nim:
	- Zamknij si, Ali.
Jeste gupkiem z buszu i nic o tym nie wiesz.
W ogle nie wiesz, o czym mwisz!
	- Tak?
Wydaje ci si, e jak jeste sawna, to moesz we wszystko si wtrca ze swoimi zachodnimi bzdurami?
e jak mieszkasz na Zachodzie, to ju wiesz wszystko?
	Kcilimy si tak caymi godzinami.
Nie chciaam rani jego uczu, ale byam przekonana, e jeli ja mu o pewnych rzeczach nie powiem, to nie powie mu tego nikt.
	- Dobra, nie wiem wszystkiego, ale zobaczyam i nauczyam si duo wicej, ni gdybym si std nie wyrwaa.
I to nie dotyczy krw i wielbdw.
Musz ci powiedzie o czym innym.
	- To znaczy o czym?
	- Na przykad, e wycinajc wszystkie drzewa, niszczysz to, od czego zaley twoje ycie.
Wycinacie wszystko, zanim dobrze uronie, bo potrzebne s wam patyki do tych gupich zagrd dla zwierzt.
- Wskazaam na stojc obok koz.
- To nie w po rzdku.
	- Co masz na myli?
	- e ten cay kraj jest pustyni, bo wycilimy wszystkie drzewa.
	- Tu jest pustynia, bo nie ma deszczu, Waris.
Na pnocy pada deszcz i tam drzewa s.
	- Tam deszcz pada wanie dlatego, e s drzewa.
A ty wycinasz kad gazk i dlatego tu nigdy nie bdzie adnego lasu.
	Nie wiedzieli, czy maj wierzy, czy nie w te dziwaczne wymysy, ale by jeden temat, ktry uwaali za bezdyskusyjny.
Zacza matka:
	- Dlaczego nie wysza za m?
	Dotkna tym rany otwartej od wielu lat.
Od kiedy pojawia si kwestia maestwa, wizay si z ni same straty.
Przez to straciam dom i rodzin.
Wiedziaam, e ojciec chcia dobrze, ale postawi mnie przed strasznym wyborem: polubi jakiego starca i zwiza sobie ycie albo ucieka z domu, porzucajc wszystko, co kocham.
Cena, jak zapaciam za wolno, bya ogromna, wic miaam nadziej, e ju nikt nigdy nie bdzie na mnie wymusza tak cikich decyzji.
	- Mamo, czy ja musz mie ma?
Czy naprawd musz?
Czy nie wolisz widzie, e mi si powiodo, e jestem silna i niezalena?
Skoro nie jestem matk, to widocznie nie spotkaam jeszcze waciwego mczyzny!
Mj czas nadejdzie, kiedy takiego spotkam!
	- Dobrze, ale ja chc doczeka wnukw.
Wsiedli na mnie wszyscy, cznie z kuzynem, ktry stwierdzi krtko:
	- Jest za stara.
Kto by si chcia z ni oeni?
Za stara i ju.
A si zatrzs ze zgrozy na myl o oenku z dwudziestoomioletni kobiet.
	- A kto by si chcia wydawa na si?
Dlaczego si oenilicie, wy dwaj?
- Wskazaam na Alego i kuzyna.
- Zao si, e kto was do tego popchn.
	- O, nie, nie, nie!
- tu byli zgodni.
	- Moe i nie, ale tylko dlatego, e bylicie chopcami.
Dziewczynie nikt by nie da wyboru.
Miaabym wyj za m za kogo, kogo mi wskaesz, wtedy gdy mi na to pozwolisz?
A co to za pomys?
Kto by na to poszed?
	- Zamknij si, Waris - jkn mj brat.
	- Sam si zamknij.
	Dwa dni szybko miny i Gerry postanowi, e czas zacz krci film.
Na pocztek miay pj moje wsplne ujcia z mat k.
Nigdy nie staa przed kamer i bardzo jej si to nie spodobao.
Powiedziaa do operatora:
	- Odsu to sprzed mojej twarzy.
Nie chc tego.
- Zamierzya si na niego.
- Waris, powiedz mu, eby si odsun.
- Uspokajaam j, e to nic zego.
- Na kogo on patrzy?
Na mnie czy na ciebie?
- Na nas obie, mamo.
	- Dobra, to mu powiedz, e ja nie chc patrze na niego.
Czy on nie syszy, co do niego mwi?
	Chciaam wytumaczy jej, o co w tym wszystkim chodzi, ale to byo beznadziejne.
	- On syszy wszystko, co mwisz - odpowiedziaam i zaczam si mia.
Kamerzysta zapyta, co mnie tak mieszy.
	- Przecie to zupeny absurd...
	Przez reszt dnia filmowali ju tylko mnie.
Chodziam sobie po pustyni, potem zobaczyam przy studni chopca z wielbdem.
Poprosiam, eby pozwoli mi go napoi.
Trzymaam wiadro wysoko, eby pysk wielbda dobrze wypad przed kamer.
Z trudnoci wstrzymywaam zy.
	Dzie przed wyjazdem kobiety pomaloway mi paznokcie henn.
Podniosam rk do kamery.
Palce wyglday, jakby kto je posmarowa krowim ajnem, ale czuam si jak krlowa, bo taka ozdoba tradycyjnie przysuguje pannie modej w dniu lubu.
Wieczorem urzdzilimy uroczyste poegnanie - mieszkacy Galadi taczyli, klaskali i piewali.
Znowu wrciy wspomnienia z dawnych czasw, kiedy witowalimy nadejcie deszczu.
- Miaam to samo poczucie niepohamowanej radoci i swobody.
	Rano przed odlotem wstaam wczenie, eby zje z matk niadanie.
Spytaam j, czy chce pojecha ze mn i zamieszka w Anglii albo w Stanach.
	- A co ja bym tam robia?
- odpara.
	- I o to wanie chodzi.
Nie chc, eby robia cokolwiek.
Chyba si ju do w yciu napracowaa?
Teraz trzeba od pocz.
Chciaabym ci troch porozpieszcza.
	- Nie, nie mog.
Przede wszystkim twj ojciec szybko si starzeje.
Potrzebuje mnie i chc z nim by.
Poza tym musz opiekowa si dziemi.
	- Jakimi dziemi?
Przecie wszyscy jestemy doroli!
	- Dziemi twojego ojca.
Pamitasz t...
Jak jej tam byo?
No, t dziewczynk, z ktr si oeni?
	- T-a-a-a-k.
	- No wic ona urodzia pitk dzieci.
Ale ju jej z nami nie ma.
Chyba to ycie na pustyni byo dla niej za cikie albo nie moga wytrzyma z twoim ojcem.
W kadym razie ucieka.
Znika i ju.
	- Mamo, wybacz, ale chyba jeste ju na to za stara!
W twoim wieku nie powinna si ugania za dziemi.
	- No c, ojciec jest coraz starszy i mnie potrzebuje.
A poza tym, nie potrafi tak tylko siedzie.
Jak spoczn, to si zestarzej do cna.
Gdybym po tym wszystkim zacza odpoczywa, tobym oszalaa.
Musz si rusza.
Jeeli chcesz co dla mnie zrobi, to znajd mi jakie miejsce w Afryce, w Somalii, gdzie bym moga zamieszka, kiedy rzeczywicie przestan sama sobie radzi.
Mj dom jest tutaj.
Tu jest wszystko, co znam.
	Ucisnam j mocno.
	- Kocham ci, mamo i wrc po ciebie, pamitaj.
Wrc po ciebie...
	Umiechna si i pomachaa mi na poegnanie.
Kiedy wsiedlimy do samolotu, jakby co we mnie pko.
Nie wiedziaam, czy j jeszcze kiedykolwiek zobacz.
Pakaam patrzc przez okno samolotu na znikajc w dole wiosk, potem na przesuwajc si pod nami pustyni.
Chopaki pilnie filmoway moj twarz w duym zblieniu.
	Wielkie Jabko
	Film skoczylimy na wiosn 1995 roku.
W BBC dali mu tytu Nomada w Nowym Jorku.
Nadal byam nomad, bo trudno mi byo powiedzie, gdzie tak naprawd jest mj dom.
Cigle przenosiam si za prac: Nowy Jork, Londyn, Pary, Mediolan.
Wszdzie zatrzymywaam si u przyjaci albo w hotelach.
Te par rzeczy, ktre posiadaam - jakie zdjcia, ksiki i pyty
	- leao w domu Nigela w Cheltenham.
Najwicej pracy miaam w Nowym Jorku, wic w kocu wynajam pierwsze mieszkanie
	- kawalerk na Soho.
Potem przeniosam si do Greenwich Yillage, potem do domu na Zachodnim Broadwayu.
Nie lubiam jednak adnego z tych miejsc.
Mieszkanie na Broadwayu do prowadzao mnie do szalestwa.
Miaam wraenie, e kady samochd zamiast po ulicy przejeda przez rodek mojego pokoju.
Na rogu bya remiza straacka i przez ca noc wyy syreny.
Trudno byo w takich warunkach mwi o wypoczynku, wic po dziesiciu miesicach mki wrciam do koczowniczego trybu ycia.
	Na jesieni 1995 roku zaliczyam pokazy mody w Paryu, po czym zdecydowaam si na powrt prosto do Nowego Jorku.
Czuam, e najwysza pora znale sobie jakie stae miejsce i pozosta w nim na troch.
Zatrzymaam si w domu jednego z moich najbliszych przyjaci, Georgea, w Greenwich Yillage i szukaam odpowiedniego mieszkania.
	Pewnego wieczoru wpada do nas Lucy, przyjacika Georgea.
Chciaa gdzie na miecie uczci z nami swoje urodziny.
George powiedzia, e jest bardzo zmczony i musi i wczenie rano do pracy, wic poszymy tylko we dwie.
Wyszymy z domu bez adnego pomysu na to, dokd pj.
Na smej Alei zatrzymaam si i pokazaam Lucy, gdzie miaam kiedy mieszkanie.
	- Mieszkaam nad tym klubem jazzowym.
Niele grali, ale nigdy nie byam w rodku.
Wejdziemy?
	- Nieee...
Chc i do Nella.
	- Och, przesta.
Tylko tam wpadniemy i zobaczymy, jak jest.
Podoba mi si ich muzyka.
Kiedy jej sucham, czuj si, jakbym taczya.
	Lucy, cho niezbyt chtnie, zgodzia si.
Zeszymy po schodkach do maego klubu.
Zesp gra naprzeciwko wejcia.
Najpierw rzuci mi si w oczy perkusista - w ciemnej sali tylko na niego padao wiato.
Wali w swoje bbny, a ja staam i patrzyam na jego ogromn fryzur afro rodem z lat siedemdziesitych.
Lucy pocigna mnie z powrotem.
Odwrciam si w jej stron.
	- Nie, nie.
Zostajemy.
Sid i zamw drinka.
Pobdziemy tu troch.
	Zesp gra tak odjazdowo, e zaczam taczy jak szalona.
Lucy doczya do mnie i wkrtce taczyli wszyscy na sali, cho dotychczas siedzieli oklapnici i tylko suchali.
	Rozgrzana i spragniona, stanam z drinkiem w rku za jak kobiet i odezwaam si do niej:
	- wietna muzyka.
A tak w ogle to co to za zesp?
	- Nie maj nazwy, bo graj ze sob od niedawna.
Mj m to ten na saksie.
- Aha...
A kto to jest ten, co gra na bbnach?
Umiechna si szeroko.
	- Przykro mi, ale nie wiem.
	Po paru minutach zesp zrobi sobie przerw.
Kiedy bbniarz przechodzi koo nas, moja znajoma chwycia go za rami.
	- Przepraszam, koleanka chciaaby ci pozna.
	- Tak?
A ktra to?
	- Ta.
- Wypchna mnie przed siebie.
Byam tak zakopotana, e nie wiedziaam, co powiedzie.
Staam jak koek przez par chwil, a wreszcie wykrztusiam:
	- Cze.
	"Spokojnie, Waris, rozegraj to na zimno" - przemkno mi przez gow.
	- Fajna muzyka.
	- Dziki.
	- Jak masz na imi?
	- Dana - odpowiedzia i rozejrza si sposzonym wzrokiem.
	- Ooo, tak?
	Ale on zwyczajnie odwrci si i poszed sobie.
Cholera!
Nie miaam zamiaru tak po prostu go sobie odpuci.
Poszam za nim do stolika, gdzie ju siedzia z kumplami z zespou, przysunam krzeso i siadam obok.
Obejrza si, zobaczy mnie i a podskoczy z wraenia.
Odezwaam si zrzdliwie:
	- Rozmawiaam z tob, a ty sobie poszede.
Nie uwaasz, e to byo niegrzeczne?
Dana popatrzy na mnie z niedowierzaniem, a potem tak si zacz mia, e a pad na stolik.
	- Jak masz na imi?
- zapyta.
	- To nie ma znaczenia - odpowiedziaam najbardziej zaczepnym tonem, na jaki mnie byo sta, i rwnie zaczepnie przysuwajc twarz w jego stron.
Ju po chwili rozmawialimy o rnych tam takich, a zesp zacz si zbiera do kolejnego wyjcia na scen.
	- Nie wychodzisz jeszcze?
Z kim tutaj jeste?
- zapyta Dana.
	- Z przyjacik.
Stoi tam, w tumie.
	Podczas nastpnej przerwy Dana powiedzia, e maj jeszcze tylko dwa wyjcia i jeli chc, moemy si potem gdzie przej.
Siedzielimy, gadajc o wszystkim i o niczym, w kocu powiedziaam:
	- Strasznie tu duo dymu.
Nie mam czym oddycha.
Moe wyjdziemy na zewntrz?
	- Dobra, moemy usi na schodach.
	Kiedy doszlimy do szczytu schodw, Dana zatrzyma si.
	- Czy mgbym ci o co poprosi?
Przytulisz si do mnie?
Spojrzaam, jakby poprosi mnie o co najbardziej oczywistego na wiecie, jakbym znaa go przez cae ycie.
Przycisnam si mocno i wiedziaam, e to jest wanie to, o co mi chodzio - tak jak to byo z wyjazdem do Londynu i prac modelki.
Wiedziaam, e niemiay bbniarz z afro na gowie jest wanie moim mczyzn.
Kiedy skoczyli gra, byo ju zbyt pno, eby si gdzie wybiera.
Daam mu numer do domu Georgea i kazaam zadzwoni jutro.
	- Rano mam par spotka, zadzwo do mnie o trzeciej.
Chciaam po prostu zobaczy, czy mnie posucha.
	Jak mi pniej powiedzia, w drodze do domu w Harlemie zobaczy na stacji metra ogromn plansz reklamow z moim zdjciem.
Nigdy przedtem jej nie zauway, mimo e zawsze z tej stacji odjeda.
	Nastpnego dnia telefon zadzwoni dziesi po trzeciej.
	- Spnie si!
	- Przepraszam.
Nie spotkaaby si ze mn na kolacji?
Poszlimy z Dan do kafejki w Greenwich Yillage i gadalimy, gadalimy, gadalimy.
Teraz wiem, e to byo zupenie do niego niepodobne, bo zawsze gdy spotka kogo obcego, milczy jak zaklty.
W pewnej chwili zaczam si mia.
	- Co jest grane?
- znowu si sposzy.
	- Pomylisz, e mam wira.
	Wal miao, ju i tak o tym wiem.
	- Mam zamiar mie z tob dziecko.
Nie wygldao na to, e jest szczeglnie zadowolony z tego, co usysza, o nie.
Patrzy na mnie wzrokiem, ktry wyranie mwi: tej kobiecie naprawd odbio, i to na dobre.
	- Wiem, e ci si to wydao dziwne, ale po prostu chciaam ci to powiedzie.
Nie przywizuj do tego wagi.
Zapomnij o tym.
	Siedzia, gapic si na mnie w milczeniu.
Widziaam, e jest wstrznity.
I nic dziwnego - nie znaam nawet jego nazwiska.
Pniej powiedzia mi, e myla wtedy tylko o jednym: "Nie chc jej wicej widzie.
Musz da sobie z ni spokj.
Jest jak ta walnita baba z Fatalnego zauroczenia.
Odprowadzi mnie po kolacji do domu, ale po drodze prawie nic nie mwi.
	Nastpnego dnia czuam do siebie obrzydzenie.
Nie mogam uwierzy, e mi si co takiego wypsno, jednak mwic to, miaam wraenie, e to rwnie normalne jak rozmowa o pogodzie.
Nic dziwnego, e Dana nie odezwa si do mnie przez tydzie.
W kocu nie wytrzymaam i sama zadzwoniam.
	- Gdzie jeste?
- zapyta.
	- U koleanki.
A co, chcesz si spotka?
	- Boe!
Tak, owszem.
Moemy pj na lunch.
	- Kocham ci.
	- Ja ciebie te.
	Odoyam suchawk w cakowitym osupieniu.
Przysigaam sobie, e ju bd grzeczna, a tu nagle mwi temu facetowi, e go kocham.
Miao nie by o adnych dzieciach i tak dalej, a tu masz - mio!
Waris, co si z tob dzieje?
Dotychczas, kiedy tylko jaki mczyzna zaczyna okazywa mi zainteresowanie, znikaam mu z pola widzenia.
Teraz sama ganiam za facetem, ktrego ledwo znam.
Tego wieczora, kiedy poznaam Dane, miaam na sobie zielony sweter, a na gowie rozkudane afro.
Powiedzia mi pniej, e gdziekolwiek si wtedy w klubie obrci, wszdzie napotyka wzrokiem afro i zielony sweter.
Wyjaniam mu, e gdy mi si co spodoba, chodz za tym do upadego, a wtedy po raz pierwszy w yciu spodoba mi si mczyzna.
	Nie potrafiam jednak sobie wyjani, dlaczego poczuam od razu, jakbym znaa go cae ycie.
	Spotkaam si z Dan na lunchu i znowu gadalimy i gadalimy o wszystkim na wiecie.
Dwa tygodnie pniej przeprowadziam si do jego mieszkania w Harlemie.
Po szeciu miesicach postanowilimy si pobra.
	Bylimy ju ze sob prawie rok, kiedy pewnego dnia Dana niespodziewanie powiedzia:
	- Zdaje mi si, e jeste w ciy.
	- O czym ty mwisz, na lito bosk?
- wrzasnam.
	- Chod, idziemy do apteki.
	Opieraam si, ale on nie dawa za wygran.
Wrcilimy z apteki z pudekiem testw ciowych.
Test wypad dodatnio.
	- Masz do tego zaufanie?
- spytaam.
On jednak wycign kolejny pasek.
	- Zrb to jeszcze raz.
	- To samo, dodatni.
	Co prawda troch mnie mdlio, ale zawsze miaam mdoci przed miesiczk.
Tym razem byo duo gorzej - czuam si po prostu fatalnie.
Do gowy mi jednak nie przyszo, e jestem w ciy, za to wpadam na pomys, e toczy mnie jaka miertelna choroba.
Poszam do lekarza i wyjaniam, co si ze mn dzieje.
Pobra mi krew i kaza dowiedzie si o wynik za trzy dni.
Trzy dni?
	- Do diaba!
Wykry co potwornego i nie chce mi o tym powiedzie, zanim si nie upewni.
	- Doktor dzwoni - powiedzia Dana ktrego popoudnia po moim powrocie do domu.
Strach chwyci mnie za gardo.
	- O, Boe!
I co powiedzia?
	- Powiedzia, e chce z tob porozmawia.
	- Nie pytae go o nic?
- Suchaj, powiedzia, e zadzwoni do ciebie jutro midzy jedenast a dwunast.
	To bya najdusza noc w moim yciu.
Nie mogam zasn.
Zastanawiaam si, co mnie czeka.
	Nastpnego dnia poderwaam suchawk ju po pierwszym dzwonku.
Doktor oznajmi:
	- Mam dla pani nowin.
Nie jest pani sama.
"Tu ci mam - o to chodzio!
Nie sama, bo peno we mnie raka!
" - pomylaam i wykrztusiam:
	- "Och, nie!
Co pan ma na myli?
	- Jest pani w ciy.
Od jakich dwch miesicy.
Czuam si, jakbym wygraa bilet na Ksiyc.
Dana te by rozradowany, bo zawsze chcia by ojcem.
Od razu wiedzielimy, e to bdzie chopiec.
Ale zaraz zaczam ba si o jego zdrowie.
Poszam do tej samej pani ginekolog, u ktrej byam, zanim zaczlimy si stara, ebym zasza w ci.
Pooya mnie i za cza bada ultrasonografem.
	- Prosz mi nie mwi, czy to chopiec, czy dziewczynka, tylko czy wszystko z nim w porzdku.
	- Zdrowe dziecko, wspaniae - odpowiedziaa.
Nic wicej mi nie byo trzeba.
	Oczywicie na drodze do maestwa z Dan staa pewna przeszkoda, i to wysoka: Nigel.
Kiedy byam w czwartym miesicu ciy, postanowilimy wybra si z Dan do Cheltenham i rozmwi z Nigelem definitywnie.
	Gdy przyjechaam do Londynu, mczyy mnie nie tylko poranne nudnoci, ale i potworne przezibienie.
Zatrzymalimy si w domu przyjaci.
Odpoczam par dni i zebraam w sobie do si, eby zadzwoni do Nigela.
Ten jednak powiedzia, e te jest przezibiony, i musiaam odoy wizyt.
	Czekalimy z Dan tydzie, zanim Nigel poczu si na tyle dobrze, eby spotka si ze mn.
Powiedziaam mu, o ktrej przyjedzie mj pocig, eby odebra mnie ze stacji, i na koniec dodaam:
	- Chc, eby wiedzia, e bdzie ze mn Dana.
I ma nie by adnych kopotw, dobrze?
	- Uprzedzam, e nie chc go widzie.
To jest sprawa tylko midzy tob a mn.
	- Nigel...
	- Mam to gdzie.
To nie ma z nim nic wsplnego.
	- To ma z nim duo wsplnego.
Jest moim narzeczonym i chc za niego wyj za m.
Cokolwiek mam do zaatwienia, zaatwi to razem z nim.
	- Nie chc go widzie i ju.
- Nigel wbi sobie w gow, e mam przyjecha do Cheltenham sama.
	Czeka na parkingu przed stacj, oparty o supek, i jak zwykle pali papierosa.
Wyglda gorzej, ni gdy go ostatnio widziaam.
Wosy mia jeszcze dusze, do tego ciemne plamy pod oczami.
	Powiedziaam do Dany:
	- Dobra, jest tutaj.
Tylko spokojnie.
Podeszlimy do niego, lecz zanim zdyam si odezwa, Nigel zacz:
	- Mwiem ci, e nie chc go widzie.
Powiedziaem to chyba zupenie wyranie.
Chc si widzie tylko z tob.
Dana cisn bagae na chodnik.
	- Suchaj no!
Nie odzywaj si do niej w ten sposb i do mnie te nie prbuj.
Dlaczego chcesz si widzie z ni sam?
O co ci chodzi?
Chcesz zosta z ni sam?
Fajnie, ale ja tego nie chc.
I jeli jeszcze raz o tym wspomnisz, to ci skopi!
	Nigel zrobi si jeszcze bledszy ni zwykle.
	- No dobra...
ale w moim wozie nie ma dla wszystkich miejsca.
	- Chrzani twj wz.
Wemiemy takswk.
Skoczmy z tym wreszcie.
	Ale Nigel bieg ju do samochodu, rzucajc nam przez rami:
- O, nie, nie.
Tak tego nie zaatwimy.
	Wskoczy do rodka, zapali silnik i przemkn z piskiem opon obok nas.
Stalimy przy bagaach patrzc, jak znika w gbi ulicy.
	Trzeba byo sobie znale jaki nocleg.
Na szczcie zaraz obok stacji by pensjonat - przygnbiajca buda, ale tym akurat przejmowalimy si najmniej.
Poszlimy do indyjskiej restauracji, ale tak nam si odechciao je, e tylko siedzielimy, wpatrujc si w milczeniu w talerze, i w kocu nie tknwszy niczego, wrcilimy do pensjonatu
	Rano zadzwoniam do Nigela.
	- Chc tylko zabra swoje rzeczy.
W porzdku?
Jeli nie masz zamiaru zaatwi reszty naszych spraw, to zapomnijmy o tym.
Oddaj tylko, co moje.
	- Nic z tego.
	Przenielimy si wic do hotelu.
Nie tylko dlatego, e pensjonat by na okrgo zarezerwowany.
Wygldao te na to, e trzeba bdzie tu jeszcze troch poby, wic i wygoda nabraa znaczenia.
Z hotelu zadzwoniam znowu.
	- Posuchaj, dlaczego zachowujesz si jak dupek?
Po co ci to?
Ile to ju trwa?
Siedem, osiem lat?
Skocz z tym wreszcie.
	- Dobra.
Chcesz si ze mn widzie?
Nie ma sprawy.
Ale masz by tylko ty.
Zabior ci z hotelu, ale jeli on si pojawi - koniec.
Ju jad.
Tylko ty.
	Westchnam ciko, lecz wiedziaam, e inaczej nie skocz z tym baaganem, wic zgodziam si.
	Odwiesiam suchawk i wyjaniam sytuacj:
	- Prosz ci, Dana, pozwl, pojad tam sama i zobacz, czy uda mi si z nim rozmwi.
Zrb to dla mnie.
	- Jeeli uwaasz, e to zadziaa, nie ma sprawy.
Ale jeli ci tylko dotknie, ma przechlapane.
Nie znosz tego gnoja, ale jeli chcesz tak zrobi, nie mog ci zatrzymywa.
	Obiecaam mu, e zadzwoni, jeli bd go potrzebowaa.
	Nigel przywiz mnie do domku, ktry wynajmowa.
Weszlimy do rodka, Nigel zacz robi kaw.
Odezwaam si:
	- Posuchaj, Nigel.
To jest facet, za ktrego chc wyj i z ktrym jestem w ciy.
Wyglda na to, e naprawd ju koniec z tymi bzdurami ze wiata twojej fantazji, gdzie jestem twoj cenn onk i yjemy sobie razem.
Koniec z tym.
Chwytasz?
Daj sobie spokj i zaatwmy, co jest do zaatwienia.
Chc mie rozwd w tym tygodniu.
Nie wyjad do Nowego Jorku, dopki nie posprztamy tego mietnika.
	- Dobra.
Przede wszystkim nie dam ci rozwodu, dopki nie oddasz mi pienidzy, ktre mi jeste winna.
	- Jestem ci winna jakie pienidze?
Ile?
Kto pracowa na te pienidze, ktre dostawae przez te wszystkie lata?
	- Poszy na twoje jedzenie.
	- Ach, tak?
Przecie nawet mnie tu nie byo.
No c, skoro tak ci zaley na tych pienidzach, to o jak sum chodzi?
	- Przynajmniej czterdzieci tysicy funtw.
	- Ha!
Skd mam wzi tyle forsy?
Bo na razie jej nie mam.
	- Nie obchodzi mnie to.
Nie obchodzi mnie to.
Nie obchodzi mnie to.
Jest, jak jest.
Jeste mi winna pienidze, wic nigdzie nie pjd, nie dam ci rozwodu ani niczego innego.
Nigdy si nie uwolnisz, dopki nie oddasz mi pienidzy, ktre jeste winna.
Przez ciebie musiaem sprzeda dom.
	- Musiae go sprzeda, bo nie spacae hipoteki, a mnie te si to przejado.
Jedyne, co powiniene by zrobi, to znale sobie robot, ale ci si nigdy nie chciao.
	- Co?
Jak robot?
Co za robot bym dosta?
W McDonalds?
	- Jeliby ci wystarczyo na raty hipoteki, czemu nie?
	- Ale to nie jest to, co robi najlepiej.
	- A co ty, cholera, robisz najlepiej?
	- Znam si na ochronie rodowiska.
	- Tak, zgadza si.
Znalazam ci prac w Greenpeace, ale ci wyrzucili i zabronili ci wraca.
I nie ma kogo za to obwinia, oprcz ciebie samego.
Mnie w to ju nie wrabiaj.
Nie dam ci ani pensa.
Wiesz co?
We sobie ten gupi paszport i wsad...
Nie widz sensu gada z tob o czymkolwiek.
Nigdy nie bylimy prawdziwym maestwem, nigdy nie doszo midzy nami do zblienia, wic nasz lub jest niewany.
	- To nieprawda.
Jeszcze nie.
Prawo mwi co innego.
Jeste moj on i nigdy nie pozwol ci odej, Waris.
Twoje dziecko bdzie bkartem do koca ycia.
	Siedziaam i patrzyam, a caa lito, jak kiedykolwiek do niego czuam, zmieniaa si w dzik nienawi.
Zdawaam sobie spraw, e sytuacja jest beznadziejna.
Kiedy zdecydowaam si wzi z nim lub, by taki chtny, by pomaga mi "z woli Allacha".
Jego siostra bya wietn przyjacik, wic sdziam, e nawet jeli bd z nim jakie kopoty, ona wstawi si za mn.
Ale ostatnio widywaam j tylko w szpitalu psychiatrycznym.
Kompletnie zwariowaa.
Toczya wok szalonym wzrokiem, opowiadaa mi niestworzone historie o ludziach, ktrzy cigaj j, eby j zamordowa.
Serce mi pkao z blu na ten widok, ale wszystko wskazywao na to, e szalestwo byo u nich rodzinne.
	- Rozwiod si, Nigel.
Za twoj zgod albo i bez niej.
Nie mamy ju o czym rozmawia.
	Patrzy na mnie uwanie przez jak minut, a potem cicho powiedzia:
	- Dobrze.
Nie mam ciebie, nie mam nic.
Zabij ciebie, a potem siebie.
	Zamaram, zastanawiajc si, co robi dalej, i zaczam blefowa.
	- Dana ju tu po mnie jedzie.
Na twoim miejscu nic takiego bym nie robia.
	Wiedziaam, e musz si std natychmiast wynosi, bo tym razem on mwi cakiem serio.
Kiedy schyliam si po torb, Nigel popchn mnie z caej siy.
Padam twarz na radio stojce na pce, potoczyam si po pododze i zatrzymaam na plecach, nieruchoma ze strachu.
	- O Boe!
Moje dziecko!
- Powoli zaczam si podnosi.
	O cholera!
Nic ci si nie stao?
- Nigel te si chyba przestraszy.
	- Nie, nic si nie stao - odpowiedziaam spokojnie.
Dopiero teraz zdaam sobie spraw, z jakim wirem zgodziam si tu przyj sama.
Chciaam ju tylko opuci jego dom w jednym kawaku.
Nic mi nie jest.
	Pomg mi wsta.
Udajc opanowanie, woyam akiet.
	- Odwioz ci.
Wsiadaj do wozu.
- Znowu zacz by zy.
Podczas jazdy pomylaam nagle: ,,Nienawidzi tego dziecka i nic by go bardziej nie uszczliwio ni jego mier.
Moe sprbuje nas wszystkich zrzuci z urwiska?
". Zapiam pasy, a on cay czas krzycza, kl i wyzywa mnie od ostatnich.
Siedziaam jak odrtwiaa, ze wzrokiem utkwionym w przedni szyb; baam si odezwa, eby mnie znowu nie uderzy.
Nie chodzio mi o mnie, ale o dziecko.
Gdyby co mu si stao, to znajc moj wojowniczo, myl, e urwaabym Nigelowi jaja.
	Kiedy dojedalimy pod hotel, rozdar si na caego:
	- I to ju wszystko?
Siedzisz tu i nic nie gadasz?
Po tym wszystkim, co dla ciebie zrobiem?
	W jednej chwili zatrzyma samochd, przechyli si na moj stron, otworzy drzwi i wypchn mnie na jezdni.
Jedna noga zapltaa mi si w dywanik i utkna w samochodzie.
Wyszarpnam j w kocu i uciekam na gr do pokoju.
	Kiedy Dana otworzy drzwi, zy pyny mi po policzkach.
	- Co si stao?
Co on ci zrobi?
	Wiedziaam jedno: jeli powiem, Dana zabije Nigela, wsadz go do wizienia i zostaniemy z dzieckiem sami.
	- Nic.
Zachowa si jak dupek, jak zwykle.
Nie odda mi moich rzeczy.
- Wydmuchaam nos.
	- I dlatego paczesz?
Waris, zapomnij o tym gnoju.
Nie warto przez niego paka.
	Po powrocie do Londynu zapalimy najbliszy samolot do Nowego Jorku.
Kiedy byam w smym miesicu, pewien afrykaski fotograf dowiedzia si, e jestem w ciy, i zaproponowa, ebym mu pozowaa.
Musiaam wic polecie do Hiszpanii, bo tam mia studio.
Czuam si wtedy wietnie i nie baam si podry.
Co prawda linie lotnicze nie wpuszczaj do samolotw kobiet po wyej szstego miesica ciy, ale zaoyam luny sweter i jako si przesmyknam.
Zrobilimy fantastyczne zdjcia dla "Marie Claire".
	Jednak dwadziecia dni przed terminem porodu musiaam polecie jeszcze raz - do Omaha w stanie Nebraska, do rodzicw Dany, ktrzy mieli si mn opiekowa po urodzeniu si dziecka.
Dana mia umwione wystpy w klubach, wic za planowa, e doczy do mnie za tydzie.
Niedugo po przyjedzie do Omaha wstaam rano i poczuam, e co dziwnego dzieje si z moim brzuchem.
Zastanawiaam si, co takiego mogam zje wieczorem, e a tak mi to zaszkodzio.
Do koca dnia zapomniaam o dolegliwociach.
Nastpnego poranka sprawa zacza wyglda powanie.
Doszo w kocu do mnie, e to chyba nie jest zwyka niestrawno, ale e zaczynam rodzi.
	Zadzwoniam do mamy Dany do pracy i powiedziaam:
	- Suchaj, mam jakie dziwne ble, raz s, a raz ich nie ma, i to od wczoraj.
Dzisiaj jest duo gorzej.
Nie wiem, moe tylko co zjadam.
	- Na lito bosk, Waris!
Ty masz skurcze!
	- O! - Ucieszyam si bardzo, bo ju wprost nie mogam si doczeka dziecka.
	Zadzwoniam do Nowego Jorku do Dany:
	- Zdaje si, e niedugo bd rodzi!
	- Nie, nie, nie!
Nie moesz urodzi, dopki nie przyjad do ciebie!
Wstrzymaj si z tym!
Ju jad, zaraz wsiadam do samolotu.
	- Sam si wstrzymaj!
Jak mam to zrobi?
Zatrzyma pord?
Boe, jacy ci mczyni s gupi!
Jednak ja te chciaam, eby Dana by obecny przy porodzie, i byabym bardzo rozczarowana, gdyby tak si nie stao.
W tym samym czasie matka Dany zadzwonia do szpitala, a oni przysali poon, eby zobaczya, co si ze mn dzieje.
Poona powiedziaa, e jeli chc szybko urodzi, to musz duo chodzi.
Wykombinowaam sobie, e skoro chodzenie ma wywoa pord, to leenie powinno go powstrzyma, i leaam nieruchomo w ku.
	Dana przylecia nastpnego dnia wieczorem, wic kiedy ojciec pojecha po niego na lotnisko, ja miaam skurcze ju trzeci dob.
Kiedy na niego czekaam, zaczo si na powanie.
Co par minut dyszaam:
	- Och, och!
Ach, ach!
O Boe!
	- Oddychaj, Waris, oddychaj!
- wrzeszczaa mama Dany.
Wiedziaymy, e czas jecha do szpitala, ale samochd wiz wanie Dane z lotniska.
Kiedy wreszcie przyjechali, nawet nie zdyli wysi, a ju byymy w rodku, krzyczc:
	- Do szpitalaaaa!
	Przyjechalimy tam o dziesitej wieczorem, ale o dziesitej rano nastpnego dnia pord jeszcze trwa.
Wrzeszczaam:
	- Zaraz wejd na drzewo i skocz!
	By to czysto zwierzcy odruch - w taki wanie sposb uatwiaj sobie pord mapy.
Krc si w kko, siadaj, kucaj, wreszcie wchodz na drzewo i - hop!
Tego dnia Dana przezwa mnie Map.
Krzycza pniej cienkim falsetem:
	- Och, och, chc sobie skoczy z drzewa!
Jednak na sali porodowej krzycza co innego:
	- Oddychaj, kochanie, oddychaj!
	- Odwal si!
- naprawd byam prawie gotowa go zastrzeli.
Miaam wraenie, e umieram, ale przed mierci chciaam si upewni, e on pierwszy pad trupem.
	Skoczyo si o pnocy.
Bogosawiam doktora Macrae z Londynu - nawet nie chciaam sobie wyobraa, jak by ten pord wyglda, gdybym nadal bya zaszyta.
Po dziewiciu miesicach i trzech dobach mczarni sta si cud.
Uff!
Jak ja si cieszyam, e moje malestwo jest ju na zewntrz!
By przepikny z tymi swoimi jedwabistymi, czarnymi woskami, malutkimi ustami i drobnymi paluszkami.
Mierzy ponad pidziesit centymetrw, a way trzy kilogramy.
Mj synek zaraz si odezwa: "Ach", i zacz rozglda si zaciekawiony po sali.
Jego spojrzenie mwio: I to wszystko?
To o to chodzio?
Czy to jest to wiato?
Musiao go niele ucieszy po dziewiciu miesicach spdzonych w ciemnoci.
	Poprosiam personel, eby pooyli mi go na piersi - jeszcze nie umytego.
Kiedy go poczuam i zobaczyam, uwierzyam w opowiadania wszystkich matek: zapomniaam zupenie o blu.
Czuam tylko rado.
	Nazwaam go Aleeke, co znaczy po somalijsku: mocarny lew.
Na razie, z wygitymi w uk usteczkami, pulchnymi policzkami i wiankiem woskw, wyglda raczej jak Kupido ni jak lew.
Jego szerokie, gadkie czoo byo zupenie takie jak moje.
Kiedy odezwaam si do niego, stuli usta jak ptaszek uczcy si piewu.
Ju od urodzenia by niesamowicie ciekawy wszystkiego, co si wok niego dzieje.
	Kiedy byam dziewczynk, cay dzie czekaam na chwil, gdy po powrocie do domu bd moga usi mamie na kolanach, ona bdzie drapaa mnie po gowie i ogarnie mnie ten niepowtarzalny spokj i poczucie bezpieczestwa.
Teraz ja robi tak z Aleeke, a on te to uwielbia.
Drapi go w gwk, a on zasypia mi na rkach.
	Od dnia gdy go urodziam, moje ycie ulego przemianie.
Szczcie, jakie mi daje Aleeke, jest dla mnie wszystkim.
Od sunam od siebie wszelkie gupstwa, ktrymi tak si przejmowaam.
Zdaam sobie spraw, e s to rzeczy zupenie bez znaczenia.
Znaczenie ma tylko ycie - dar ycia.

	Moja misja
	W spoecznoci, w ktrej si wychowaam, po urodzeniu dziecka kobieta darzona jest szczeglnym szacunkiem.
Oto przyniosa na ten wiat kolejn ludzk istot, przyniosa dar ycia.
Kiedy urodziam Aleeke, te staam si Mam, kobiet godn szacunku.
Po przejciu caego procesu stawania si kobiet dojrza - od przedwczesnego pocztku zwizanego z obrzezaniem w wieku piciu lat a po urodzenie dziecka okoo trzydziestki - nabraam jeszcze wikszego szacunku dla wasnej matki.
Zrozumiaam, jak wielkiej siy potrzeba, eby udwign ciar bycia kobiet w Somalii.
yjc na Zachodzie, zawsze staraam si robi, co byo do zrobienia, ale czsto zdawao mi si, e ju nie dam rady.
Byo tak, gdy szorowaam podogi w McDonalds podczas miesiczek tak bolesnych, e mdlaam z blu; gdy miaam si operowa, eby w kocu mc normalnie oddawa mocz; gdy po trzech dniach skurczw mylaam, e umr na sali porodowej.
Ale tak na prawd to nie miaam si na co uskara.
Bo czy mogam si porwna z dziewczynk, ktra musi biega za swoimi kozami przez pustyni, gdy okaleczona, prawie nie moe usta na nogach z blu wywoanego miesiczk?
Albo z kobiet, ktra zaraz po urodzeniu dziecka zostaje zaszyta jak kawaek starej szmaty tylko po to, eby jej pochwa bya wystarczajco ciasna dla ma?
Albo z ciarn w dziewitym miesicu, ktra musi rusza w busz, eby znale co do jedzenia dla jedenaciorga wygodzonych dzieci?
Co z tymi, ktre jak moja matka id rodzi samotnie na pustyni?
Niestety, znam odpowied na to ostatnie pytanie: wiele z nich wykrwawia si na mier i wtedy jedyne szczcie, jakie moe je spotka, to to, e ich mowie odnajd ciao zanim zajm si nim hieny i spy.
	Problemy zdrowotne, ktre mnie drczyy od chwili obrzezania, dotycz milionw dziewczt i kobiet na wiecie.
Z po wodu rytuau tkwicego swymi korzeniami w zabobonie miliony afrykaskich kobiet wiod ycie wypenione blem.
Kto im pomoe - tym, ktre jak moja matka yj na pustyni, ubogie i bezsilne?
Kto musi przemwi za ten cierpicy w milczeniu tum.
Uwaam, e to wanie moje przeznaczenie.
	Nie potrafi wyjani, jak to si stao, e tak wiele szczcia spotkao mnie w yciu przez czysty przypadek.
Bo tak naprawd to nie wierz w przypadki - naszym yciem musi kierowa co wicej.
Gdy Bg uchroni mnie przed lwem po ucieczce z domu, poczuam, e kryje si za tym jaki Jego zamiar, jaki plan.
Jeeli stao si to nie bez powodu, to co to by za powd?
	Jaki czas temu umwia si ze mn na wywiad dziennikarka z magazynu mody "Marie Claire".
Przed spotkaniem bardzo dugo zastanawiaam si, co chc przekaza czytelnikom.
Spotkaam si z Laur Ziv na lunchu i polubiam j od razu.
Powiedziaam jej:
	- Nie wiem, jakiego rodzaju historii ode mnie oczekujesz, ale o caej tej modzie byo ju z milion razy.
Jeeli obiecasz mi, e to opublikujesz, dam ci co prawdziwego.
	- Tak?
No c, postaram si - odpowiedziaa i wczya magnetofon.
	Zaczam opowiada jej o moim obrzezaniu, W poowie wywiadu Laura wybuchna paczem i zatrzymaa tam.
	- Co ci si stao?
- spytaam.
	- To potworne...
to obrzydliwe.
Nie miaam pojcia, e w dzisiejszych czasach zdarzaj si podobne rzeczy.
	- I o to wanie mi chodzi, e ludzie Zachodu o tym nie wiedz.
Czy mylisz, e uda ci si to wcisn do twojego magazynu, midzy ten przepych i byskotki przeznaczone dla subtelnych pa?
	- Obiecuj, e zrobi, co bd moga.
Ale decyzja naley do szefa.
	Przez cay nastpny dzie zastanawiaam si, co to waciwie da.
Teraz kady bdzie si babra w moich najintymniejszych sprawach.
Nawet najblisze przyjaciki nie wiedziay, co mi zrobiono w dziecistwie - zgodnie z somalijskim zwyczajem nie ujawniaam spraw tak osobistych.
A teraz bd o tym gada miliony zupenie obcych osb.
W kocu jednak postanowiam:
	niech si stanie, co ma si sta.
Jeli nawet strac nieco godnoci, trudno.
Odrzuciam wstyd i dum, jakbym zrzucaa jakie ubranie.
Jednak obawiaam si reakcji Somalijczykw.
Ju sobie wyobraaam te komentarze: Jak ona mie krytykowa odwieczn tradycj?
Byo w tym echo spotkania z rodzin w Etiopii: ,,Mylisz, e jak yjesz na Zachodzie, to ju wiesz wszystko?".
	Po dugim namyle zdaam sobie spraw, e musz opowiedzie o moim obrzezaniu z dwch powodw: przede wszystkim dlatego, e dotkno mnie to bardzo gboko.
Nie chodzi tylko o wynikajce z obrzezania kopoty zdrowotne, ale i o to, e nigdy nie bdzie mi dane pozna tej czci radoci z seksu, ktr utraciam.
Czuj si niepena, okaleczona i bezradna, bo nic na to nie mog poradzi.
	Kiedy zakochaam si w Danie, zapragnam pozna rado seksu z mczyzn.
Ale jeli mnie dzisiaj spytacie, czy mi to sprawia przyjemno, odpowiem wam, e tak, jednak nie w powszechnym rozumieniu tych spraw.
Po prostu ciesz si z fizycznej bliskoci czowieka, ktrego kocham.
	Cae ycie prbowaam wymyli racjonalny powd zwyczaju obrzezywania kobiet.
By moe, gdybym znalaza taki powd, pogodziabym si z tym, co mi zrobiono.
Ale nic takiego nie da si wymyli.
Im duej szukaam powodu, tym bardziej narastaa we mnie zo.
Musiaam z kim porozmawia o swojej tajemnicy, bo dusiam j w sobie przez cae ycie.
Nie miaam z kim podzieli swego gniewu, bo nie byo przy mnie nikogo, kto by to zrozumia - ani matki, ani sistr.
Nie znosz sowa "ofiara", bo kojarzy si z nim bezradno i beznadzieja.
Jednak wanie ofiar byam, gdy szlachtowaa mnie stara znachorka.
Teraz, jako dojrzaa kobieta, ju ofiar nie byam i mogam co z tym zrobi.
Zamieszczajc artyku w ,,Marie Claire" chciaam, eby ludzie popierajcy t tortur dowiedzieli si przynajmniej, co si wtedy czuje, chocia od jednej z kobiet, ktre to dotkno - bo reszta, yjca w moim kraju, nie ma prawa gosu.
	A teraz drugi powd.
Wydawao mi si, e kiedy ludzie do wiedz si o moim sekrecie, bd patrze na mnie z obrzydzemiem.
Powiedziaam sobie, e nie dbam o to, bo chc uwiadomi ludziom, e obrzezywanie stosuje si powszechnie po dzi dzie i e trzeba pomc tym wszystkim dziewczynkom, ktrych to jeszcze nie spotkao.
A s ich nie setki, nie tysice, lecz miliony.
Dla mnie ju za pno, ale moe przynajmniej czci z nich uda si pomc.
	Wywiad ukaza si pod tytuem "Tragedia obrzezywania kobiet".
By to wielki akt odwagi ze strony "Marie Claire", a Laura wykonaa wietn prac.
Reakcja bya dramatyczna: zarwno sam magazyn, jak i organizacja walki o prawa kobiet, Equality Nw, zostay zasypane listami penymi wyrazw poparcia.
Czy telnicy byli rwnie przeraeni jak Laura, gdy przeprowadzaa wywiad.
	W marcowym wydaniu ,,Marie Claire" przeczytaam potworn histori o obrzezywaniu kobiet.
Wprost nie mieci mi si to w gowie.
Trudno mi uwierzy, e ktokolwiek, kobieta czy mczyzna, moe przej obojtnie obok czego tak okrutnego i nieludzkiego - i e wymyli to gatunek stworzony na podobiestwo Boe.
Biblia mwi, e "mowie maj miowa ony swoje".
Nawet yjc w kulturze bez Boga, trzeba wiedzie, e bl, okaleczenie i mier zwizane z tym obyczajem to samo zo.
Jak mona pozwoli na zrobienie czego podobnego swoim crkom i siostrom?
Przecie dla kadego jest oczywiste, e si je w ten sposb niszczy!
	Boe, dopom nam, ebymy co z tym zrobili.
Budz si mylc o tym, kad si mylc o tym, a przez cay dzie z tego powodu pacz!
Z pewnoci World Vision lub jaka inna organizacja mogyby tym ludziom powiedzie, e czci ciaa, z ktrymi kobiety przychodz na wiat, s rwnie potrzebne jak czci ciaa mczyzn i bardzo by zyskao ycie intymne i maeskie zarwno mczyzn, jak i kobiet, gdyby je pozostawiono w spokoju.
	I inny list:
	Skoczyam wanie czyta wasz artyku o Waris Dirie i cierpi na duszy, e takim torturom, okaleczeniom poddaje si mae dziewczynki.
Trudno mi uwierzy, e w dzisiejszych czasach praktykuje si co tak penego sadyzmu.
Problemy, jakie to stwarza, s wrcz niewyobraalne.
Tradycja to czy nie, to wszechobecne pastwienie si nad kobietami musi si skoczy.
Gdyby tak pocito genitalia jakiego mczyzny i niezdarnie go pozszywano, to zarczam, e skoczyoby si na jednym razie.
Jak mona chcie obcowa fizycznie z kobiet, ktrej bl nigdy si nie koczy?
Ta historia doprowadzia mnie do ez i napisaam do Equality Nw z prob o informacj, jak mogabym pomc.
	A teraz list adresowany do mnie:
	Wiele opowiedziano ju tragicznych historii i zapewne jeszcze wiele bdzie opowiedzianych, ale w caych dziejach kultury nie znajdzie si, Waris, czego bardziej potwornego ni to, co ci ludzie robi swoim dzieciom.
Pacz i gboko im wspczuj, kiedy o tym czytam.
Chc zrobi co, eby im pomc, ale nie wiem, co mogaby zrobi pojedyncza osoba.
	Ogrom wyrazw wsparcia natchn mnie otuch.
Dostaam tylko dwa listy krytykujce mnie.
Nie zdziwiam si, e zostay wysane z Somalii.
	Udzielaam kolejnych wywiadw, przemawiaam w szkoach i organizacjach midzynarodowych - wszdzie, gdzie tylko mogam nagoni ten problem.
	Nastpio kolejne zrzdzenie losu.
Pewna wizaystka przeczytaa w samolocie mj wywiad z ,,Marie Claire" i pokazaa go swojej szefowej Barbarze Walters.
Barbara powiedziaa mi pniej, e tak ni to wstrzsno, i nie bya w stanie dokoczy swojego artykuu.
Uznaa, e naley zaj si tym problemem, i postanowia wczy moj histori do swojego programu "20/20".
Producentem zostaa Ethel Bass Weintraub.
Wywiad pod tytuem "Uzdrawiajca podr" zdoby nagrod.
	Podczas wywiadu z Barbar zachciao mi si paka, bo po czuam si, jakbym bya naga.
Wywiad prasowy daje poczucie dystansu; kiedy rozmawiaam z Laur, byymy po prostu dwiema kobietami siedzcymi w restauracji.
Podczas krcenia 20/20" tymczasem miaam opowiada najgbsze tajemnice mojego ycia, stojc oko w oko z kamer, i to w zblieniach - zupenie jakby mnie kto rozpru i ujawni moj dusz.
	,,Uzdrawiajca podr" posza w eter w lecie 1997 roku.
Wkrtce potem zadzwonili z mojej nowojorskiej agencji, e szukaj mnie ludzie z Organizacji Narodw Zjednoczonych.
Obejrzeli "20/20" i koniecznie chc ze mn rozmawia.
	Fundacja Ludnociowa ONZ zaprosia mnie do udziau w walce przeciwko obrzezywaniu kobiet.
We wsppracy ze wiatow Organizacj Zdrowia opracowaa dane statystyczne przedstawiajce faktyczny rozmiar problemu.
Kiedy przyjrzaam si tym liczbom, stao si dla mnie jasne, e to rzeczywicie nie tylko mj problem.
Obrzezywanie kobiet albo, bardziej uczenie, okaleczanie eskich organw pciowych praktykowane jest w dwudziestu omiu krajach Afryki.
Wedug szacunkw ONZ, na wiecie yje 130 milionw obrzezanych kobiet, a 2 miliony rocznie, czyli 6 tysicy dziennie pada ofiar tej praktyki.
Zabieg w wikszoci wypadkw wykonywany jest w prymitywnych warunkach przez akuszerki i inne wiejskie kobiety.
Nie s stosowane adne rodki znieczulajce.
Dziewczynki s cite tym, co jest pod rk: yletkami, noami, kawakami szka, ostrymi kamieniami, a w niektrych rejonach - zbami.
Zasig zabiegu jest rny w zalenoci od rejonu i miejscowych zwyczajw.
Usuwana jest przynajm niej od echtaczki, co ma pozbawi kobiet przyjemnoci z seksu do koca ycia.
Czym innym jest infibulacja, wykonywana u 80 procent kobiet somalijskich - to wanie spotkao mnie.
Bezporednim skutkiem infibulacji moe by wstrzs krwotoczny, uszkodzenie cewki moczowej i odbytu, tec, po socznica, zakaenie HIV i wirusem zapalenia wtroby typu B oraz, rzecz jasna, mier.
Powikania odlege to przewleke zakaenia tkanek sromu, ukadu moczowego i miednicy maej, ktre mog prowadzi do niepodnoci, tworzenia si ropni i torbieli okolic sromu; sprawiajce bl nerwiaki, zaburzenia oddawania moczu i miesiczkowania, ozibo pciowa i depresja.
	Serce mi pka, gdy myl, e rwnie w tym roku dwa miliony dziewczynek przejd przez to samo, przez co ja przeszam.
Zdaj sobie jednak spraw, e kadego dnia trwania tych tortur przy bywa kobiet rozgniewanych tak jak ja, kobiet, ktre nigdy nie odzyskaj tego, co im zabrano.
	Liczba okaleczanych dziewczt ronie z roku na rok.
Wielu Afrykanw, ktrzy wyemigrowali do Europy i Stanw, zabrao ten zwyczaj ze sob.
Centers for Disease Control and Prevention  (Amerykaska agencja rzdowa odpowiedzialna za sprawy sanitarno-epidemiologiczne)
 szacuje, e 27 tysicy kobiet w Nowym Jorku zostao lub zostanie poddanych obrzezaniu.
Z tego te powodu wiele stanw wprowadza przepisy zabraniajce FGM.
Prawodawcy uznali, e pilnie potrzebne s tutaj szczegowe rozwizania, bo rodziny dziewczynek utrzymuj, i maj nakaz religijny okaleczania.
Wielokrotnie dochodzi do tego, e afrykaskie spoecznoci specjalnie zbieraj pienidze na opacenie kobiety takiej jak moja znachorka, eby obrzezaa ca grup dziewczt - zdarza si to rwnie w Ameryce.
Jeeli nie jest to moliwe, bior sprawy w swoje rce.
Pewien ojciec w Nowym Jorku wczy gon muzyk, eby ssiedzi nie syszeli krzykw, a potem porzn crk noem do stekw.
	Z wielk dum przyjam propozycj ONZ, abym zostaa ich specjalnym ambasadorem i wzia udzia w walce.
Jednym z najwikszych zaszczytw, jakie si z tym wi, jest wsppraca z kobietami takimi jak doktor Nafis Sadik, dyrektor Fundacji Ludnociowej ONZ.
Jest jedn z pierwszych kobiet, ktre podjy walk z obrzezywaniem: przedstawia ten problem na Midzynarodowej Konferencji Ludnociowej w Kairze w 1994 roku.
Wkrtce wracam do Afryki, aby opowiada o swoich losach i wspiera wysiki ONZ.
	Od ponad czterech tysicy lat Afrykanie okaleczaj swoje kobiety.
Wielu myli, e tak nakazuje Koran, bo obrzezywanie praktykuje si we wszystkich muzumaskich krajach Afryki.
Nic z tych rzeczy, ani Koran, ani Biblia nic nie wspominaj o okaleczaniu kobiet.
Obrzezywanie popieraj i daj go mczyni - ciemni, samolubni mczyni - chccy w ten sposb uzyska potwierdzenie swojej wycznoci na czerpanie seksualnych korzyci z ony.
Matki godz si na obrzezanie swoich crek ze strachu, e te nie znajd sobie mw.
Nie obrzezana kobieta uwaana jest bowiem za nieczyst, nadmiernie skupion na sprawach seksu, niezdoln do zampjcia, a w koczowniczej kulturze, w jakiej wyrosam, nie ma miejsca dla kobiet niezamnych.
Matki czuj si w obowizku zapewni swoim crkom jak najlepszy los - tak jak w kulturze Zachodu rodziny uwaaj za swj obowizek posya crki do szkoy.
Oprcz ciemnoty i przesdu nie ma adnych innych powodw okaleczania milionw dziewczynek rocznie.
Spucizna blu, cierpienia i mierci jest z pewnoci wystarczajcym powodem, aby to powstrzyma.
	Praca ambasadora ONZ jest spenieniem marzenia tak szalonego, e nigdy o nim nawet nie niam.
Chocia od najmodszych lat czuam swoj odrbno w stosunku do czonkw mojej rodziny i innych nomadw, nawet bym nie miaa oczekiwa, e zostan przedstawicielem organizacji rozwizujcej problemy caego wiata.
ONZ robi w skali midzynarodowej to, co matka robi w skali rodziny - troszczy si o byt i bezpieczestwo.
I tak widz swoj rol w tej organizacji.
	Dawnymi czasy przyjaciele przezywali mnie Mama - dokuczali mi, bo kademu z nich chciaam matkowa.
Ci sami przyjaciele obawiaj si dzisiaj, e jaki fanatyk religijny moe prbowa mnie zabi w Afryce.
Ostatecznie wystpuj przeciwko zbrodni ktr wielu uwaa za wity obrzd.
Wiem, e moja praca moe okaza si niebezpieczna, i przyznaj, i nka mnie strach, zwaszcza, e mam swojego malutkiego chopczyka.
Ale moja wiara mwi mi, e musz by silna, e to Bg wyznaczy mi t ciek.
To moja misja.
Wierz, e Bg wybra dzie mojej mierci na dugo przedtem, zanim si urodziam.
Na razie jednak podejm wyzwanie, bo robiam tak zawsze.

	Myli o domu
	Poniewa poddaj krytyce okaleczanie kobiet, wielu ludzi myli, e za nic mam kultur, w ktrej wyrosam.
Myl si bardzo.
Kadego dnia dzikuj Bogu za to, e urodziam si w Afryce, kadego dnia.
Jestem dumna z tego, e pochodz z Somalii, jestem dumna ze swojego kraju.
Wiem, e ludzie innych kultur mog sobie pomyle, i to bardzo afrykaski sposb mylenia - no wiecie, duma bez szczeglnego powodu.
Jakbycie to wy powiedzieli: arogancja.
	Nie liczc kwestii obrzezania, nie oddaabym niczego, co mnie spotkao w dziecistwie.
yjc w Nowym Jorku, bez przerwy sysz o wartociach rodzinnych, ale nic z tego nie widz.
Nie widz rodzin, ktre zbierayby si tak jak my, piewajcych, klaszczcych, miejcych si.
Ludzie tutaj nie s ze sob niczym zwizani, nie maj adnego poczucia przynalenoci.
	Kolejn moj korzyci ze wzrastania w Afryce jest to, e bylimy czci natury, czystego ycia.
Znam ycie, i to prawdziwe - nie ten erzac z telewizji, gdzie pokazuj ycie innych ludzi.
Od urodzenia by we mnie instynkt przeycia, dane mi byo pozna i rado, i bl.
Poznaam, e szczcie to nie to, co mam, bo nie miaam nic, a byam szczliwa.
Najcenniejsze chwile mojego ycia to czas spdzony z rodzin, kiedy bylimy razem.
Myl tu o wieczorach, gdy siadalimy po jedzeniu przy ognisku, eby mia si z byle czego.
I o chwilach kiedy spad deszcz, a my witowalimy odrodzenie ycia.
	Cenilimy w Somalii rzeczy podstawowe, na przykad deszcz.
Kto w Nowym Jorku martwi si o wod?
Niech sobie leci z kranu, kiedy ty zajmujesz si czym innym.
I tak bdziesz j mie, kiedy ci bdzie potrzebna.
Fru!
- przekrcasz kurek i ju pynie.
Czy potrafisz si tym cieszy?
My nie mielimy nic, wic cieszylimy si ze wszystkiego.
	Moja rodzina trudzia si cay dzie, eby zdoby jedzenie.
Kupno worka ryu - to dopiero byo wydarzenie!
A w tym kraju ilo i rozmaito jedzenia jest dla przybysza z krajw Trzeciego wiata wrcz przytaczajca.
To smutne, jak wielu Amerykanw martwi si z powodu nadmiaru jedzenia.
W jednej stronie wiata ludzie mcz si, eby si wyywi, a w drugiej pac za to, eby zgubi wag.
Ogldam w telewizji reklamwk o cudownym sposobie odchudzania i wrzeszcz:
	- Chcecie schudn?
To do Afryki!
Co wy na to?
Co wy na to, eby straci wag pomagajc innym?
Dwie pieczenie przy jednym ogniu - lepszy wygld i lepsze samopoczucie.
Obiecuj, e po takim wyjedzie troch wam si w umysach przejani.
	Do dzisiaj ceni rzeczy proste i zwyczajne.
Codziennie spotykam ludzi, ktrzy maj pikne domy, czsto wiele domw, samochody, jachty, biuteri, ale myl tylko o jednym - eby mie jeszcze wicej.
Zupenie jakby za cen kolejnej rzeczy mieli osign spokj ducha.
Ja nie potrzebuj piercionka z diamentem, ebym si poczua szczliwa.
Ludzie twierdz: tak, atwo ci to powiedzie, bo masz ju tyle, e ci sta na wszystko.
Aleja nie chc niczego.
Najcenniejsz rzecz w yciu - oprcz samego ycia - jest zdrowie.
A ludzie je sobie rujnuj martwic si bezsensownymi drobiazgami: "Ojej, znowu rachunek, o, i tu rachunek, lec ze wszystkich stron...
Jak ja je wszystkie za pac?".
 USA to najbogatszy kraj wiata, a wszyscy si tu czuj jak biedacy.
	I wszyscy, oprcz tego e na bankructwo finansowe, cierpi na bankructwo czasu.
Nikt nie ma czasu.
W ogle.
,,Zejd mi z drogi, czowieku!
Spiesz si!".
 Ulice wypeniaj tumy biegajce tu i tam, gonice za Bg wie czym.
	Czuj wdziczno, e byo mi dane dowiadczy obydwu tych drg ycia - i tej wolnej, i tej szybkiej.
Gdybym nie wyrosa w Afryce, nie wiem, czy potrafiabym si cieszy z rzeczy prostych.
Dziecistwo spdzone w Somalii uksztatowao na zawsze moj osobowo w taki sposb, e nie bior powanie tak trywialnych spraw jak sawa i sukces, za ktrymi pogo owadna tak wielu ludmi.
Czsto mnie pytaj: jak si czujesz jako osoba sawna?
- a ja si po prostu miej.
Jedyne, co wiem, to e myl na afrykask mod i nigdy si to nie zmieni.
	Jedn z najwikszych zalet wiata Zachodu jest pokj i nie wiem, czy wielu z was zdaje sobie spraw, jakie to bogosawiestwo.
Oczywicie zdarzaj si zbrodnie, ale to nie to samo co by w samym rodku kotujcej si wojny.
Jestem wdziczna, e mog tu wychowywa swoje dziecko, bo w Somalii walki trwaj bez przerwy, odkd rebelianci obalili Siada Barre w 1991 roku.
Rywalizujce plemiona walcz o panowanie nad krajem i nikt nie wie, ilu jeszcze ludzi zginie.
Mogadiszu, pikne miasto pene biaych budynkw we woskim stylu kolonialnym, zostao zniszczone.
Prawie wszdzie wida lady nieustannych walk: zburzone domy i odpryski po kulach.
W caym miecie nawet krztyny porzdku - adnej wadzy, adnej policji, adnych szk.
	Przygnbia mnie wiadomo, e moja rodzina nie zdoaa tego wszystkiego unikn.
Brat matki, wujek Woldeab, taki zabawny, zgin w Mogadiszu.
Sta przy oknie, gdy seria z karabinu maszynowego posiekaa jego dom.
	Nomadw te wojna nie oszczdzia.
Przed naszym spotkaniem w Etiopii mj brat Ali zosta postrzelony w rami, gdy wpad ze swoim stadem w zasadzk zodziei byda.
Przey tylko dziki temu, e uda martwego.
	Matka powiedziaa mi w Etiopii, e cigle nosi w klatce piersiowej kul, ktra j trafia podczas jakiej strzelaniny.
Siostra zabraa j do szpitala w Arabii Saudyjskiej, ale tam powiedzieli jej, e w tym wieku operacja jest zbyt niebezpieczna i e moe skoczy si mierci.
Jednak kiedy si z ni spotkaam, wygldaa na siln jak wielbd.
"Tak, tak, mam j tutaj.
Nic mnie to nie obchodzi.
Moe si ju rozpucia?".
	Plemienne wojny wywoao to samo, co dao pocztek obrzezaniu - rozdte ego, zarozumialstwo i agresja mczyzn.
Nienawidz tak mwi, ale to prawda.
Oba te dziaania maj swoje rdo w mskiej obsesji na punkcie obrony terytorium, obrony wasnoci.
Mczyni traktuj kobiety jak wasno, domen swojej aktywnoci.
Gdyby im obci ich intymne czci ciaa i puci swobodnie, eby wykrwawili si na mier albo przeyli, moe by zrozumieli, co robi swoim kobietom, uspokoiliby si i stali bardziej wraliwi na wiat.
Bez cigych rzutw testosteronu nie byoby wojen, zabijania, zodziejstwa i gwatw.
	Moim celem jest pomc kobietom w Afryce.
Chc, eby byy silne, a obrzezanie osabia je fizycznie i emocjonalnie.
Kobiety to krgosup Afryki, to one wykonuj wikszo prac.
Lubi sobie wyobraa, co mogyby osign, gdyby nie szlachtowano ich jako dzieci i gdyby potem nie musiay y jako kaleki.
	Mimo gniewu wywoanego tym, co mi zrobiono w dziecistwie, nie winie swoich rodzicw.
Kocham moj matk i mojego ojca.
Matka nie miaa nic do gadania w sprawie mojego obrzezania, bo decydowanie to w ogle nie bya jej sprawa.
Po prostu zrobia mi to, co zrobiono jej, co zrobiono jej matce i matce matki.
Ojciec nie mia pojcia, jakie cierpienia mi zadano - wiedzia tylko, e jeli w somalijskiej spoecznoci chce si wyda crk za m, to musi by ona obrzezana.
Rodzice byli ofiarami tradycyjnego wychowania, zwyczajowych praktyk wykonywanych od tysicleci.
Skoro jednak wiemy dzisiaj, e chorobom mona zapobiega dziki szczepieniom, to wiemy take, e kobiety to nie zwierzta owadnite popdami i e ich lojalno wynika z zaufania i uczucia, a nie z dopenienia barbarzyskiego rytuau.
Przyszed czas, eby zej z tej starej cieki naznaczonej cierpieniem.
	Uwaam, e Bg stworzy moje ciao wystarczajco doskonaym w takim ksztacie, jaki miao po urodzeniu.
Potem czowiek obrabowa mnie, osabi i zostawi kalek.
Okradziono mnie z kobiecoci.
Gdyby Bg chcia mnie czego pozbawi, to po co by to przedtem tworzy?
	Modl si, eby nadszed dzie, kiedy adna kobieta nie do wiadczy tego blu.
I taki dzie kiedy nadejdzie.
Ludzie bd mwi: Syszelicie?
W Somalii zabronili obrzezywania kobiet!
A potem nastpny kraj, i nastpny, i nastpny, a wreszcie na caym wiecie kobiety bd bezpieczne.
Jaki to bdzie szczliwy dzie i jak wiele pracy przede mn.
In shallach - jeli Bg tak zechce, tak si stanie.

Spis treci
	Ucieczka
	Dorastanie wrd zwierzt
	ycie koczownika
	Wejcie w wiat kobiet
	Kontrakt maeski
	W drodze
	Mogadiszu
	Do Londynu
	Na subie
	Nareszcie wolna
	Modelka
	U lekarza
	Paszportowe rozterki
	Pierwsza liga
	Znowu w Somalii
	Wielkie Jabko
	Moja misja
	Myli o domu
